پایان نامه ارشد رایگان درباره طبقات اجتماعی، ساختار سیاسی، بین النهرین

دانلود پایان نامه ارشد

وی و مخالفان خلفا مانند ابن زبیر که در ادامه منجر به وجود آمدن خوارج ، شیعه و اشراف قبایل شد .هرچند لایه های اجتماعی تشکیل دهنده این شهر در جریان عاشورا حضور فعالی نداشتند اما در خونخواهی امام حسین (ع ) و یارانش ایفای نقش کردند . شرکت شیعیان بصره در قیام زید بن علی بن الحسین نیز از برگه زرین لایه اجتماعی تشکیل دهنده این شهر می باشد .
کلید واژه : کوفه – بصره – امویان – خوارج – موالی – اعراب – اشراف – تشیع – انصار

مقدمه
طبقات اجتماعی شهر های بصره و کوفه ، نقش عمده ای را در رخدادهای جهان اسلام در دو سده اول هجری قمری ایفا می کرد و به صراحت می توان گفت که نقش و تاثیر این لایه های اجتماعی تا قرن حاضر نیز مشهود می باشد . چگونگی تعامل و جایگاه هر لایه اجتماعی به ترقی و تعالی جامعه اسلامی کمک می کرد و یا برعکس ، موجبات شماری از ناهنجاری ها و بی ثباتی در حوزه های فرهنگ ، سیاست ، اقتصاد و … را فراهم می ساخت . حضور طبقات اجتماعی مختلف در جوامع اسلامی به خصوص در صدر اسلام و قرن های اول و دوم هجری قمری واقعیتی انکار ناپذیر است که هرچند به موجب تعالیم دینی و آموزه های قرآنی ، هیچ کس را از لحاظ نژادی بر دیگری امتیازی نیست مگر به واسطه داشتن تقوا ، اما همین لایه های اجتماعی هم به توسعه و ترقی تمدن اسلام مدد رسانیده و هم در برخی دوره ها و رخداد های اجتماعی ، جامعه اسلامی را به مرز بی ثباتی و آشوب و نفاق کشانیده اند . چهار طبقه عمده اجتماعی که در شهر های بصره و کوفه در جامعه امویان ، حضور فعال داشتند عبارت بودند از اشراف ، آزادگان ، موالی و بردگان . گذشته از جایگاهی که هریک از لایه های اجتماعی فوق در ادامه جامعه داشتند و در بسیاری از موارد با تعالیم و احکام فقهی اسلامی ناسازگاری داشت ، اشراف خصوصا قریش از جایگاه طبقاتی بس ممتازی در جامعه اموی برخوردار بود و بر پایه اشرافی گری عرب ، مناصب مهم سیاسی و نظامی را در انحصار خود می گرفت . آزادگان اکثریت جامعه را برعهده داشتند و در مقابل موالی از بسیاری از حقوق شهروندی محروم بودند و به ناچار می بایست در پناه برخی افراد با نفوذ یا قبایل و طوایف عرب در می آمدند وبر همین پایه طبقه بردگان نیز از بسیاری از حقوق اجتماعی و شرعی خود محروم بودند و در هر حال نقش ابن طبقات اجتماعی در رخداد های جهان اسلام در دو قرن اول هجری قمری تاثیرات مثبت و منفی فراوانی داشته است .
طرح موضوع
ساختار سیاسی و اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی کوفه و بصره از بدو ورود اسلام و تاسیس این شهر ها تا پایان دوره امویان چه نقشی در تداوم یا تغییر شکل گیری های اقشار اجتماعی این شهر ها داشت ؟ تاثیر دین اسلام و حوادث دوره امویان و قیام های این دوران به چه شکلی خود را در شکل گیری لایه های اجتماعی این شهر ها نمایان شد ؟ نقش این قشرها در حوادث مربوط به این دوران و لایه های اجتماعی در دگرگونی ارزش های الهی در عصر امویان چه نقشی ایفا کردند و نقش موالی در شکل گیری رخدادهای تاریخی این دوران به چه شکل بوده است ؟ و نقش اقشار مختلف در تبلیغات منفی و تحریفات امویان و دین ستیزی و ایجاد گروه های انحرافی مانند خوارج به چه نحوی آشکار شد ؟ پیروان مذاهب دیگر ساکن این شهر ها به چه شکلی خود را در رخدادهای تاریخی این دوره وارد شدند ؟ بافت نظامی و دینی موجود در این شهرها به چه نحویی بود ؟
بیان مسله
بنیان شهر کوفه در سال هفده هجری به وسیله خلیفه دوم و به دست سعد بن ابی وقاص به منظور برپایی یک پادگان نظامی برای پیگیری هرچه بیشتر فتوحات اسلامی در داخل ایران بود که گنجایش چهل هزار جمعیت نظامی را دارا بود . در این تحقیق ترکیب جمعیتی کوفه و بصره را از بعد نژادی و عقیدتی بررسی می نمایم و بخشی از طایفه ها ی عرب و غیر عرب که از شبه جزیر عربستان به قصد شرکت در جنگ به سمت عراق کوچ کردند و در این شهر ها مستقر شدند تاسیس این شهر ها و دگرگونی های در ساختار سیاسی و اجتماعی این شهر ها به وجود آوردند و در این میان نقش مستقیم و غیر مستقیم موالی بر رخدادهای تاریخی در دوران امویان و شکل گیری لایه های اجتماعی و نقش آن در حوادث تاریخی و خوارج و محوریت این گروه در حوادث مربوطه بررسی خواهد شد که به صورت جامعه شناسی و نقش لایه های اجتماعی در هنجارهای سیاسی اجتماعی و تغییر ساختار آنها و فتنه ها و فساد و تاثیر آنها به صورت متقابل و تبلیغات منفی و دین ستیزی و تحریفات به وجود آمده توسط عوامل اموی نقد و بررسی خواهد شد . دگرکون سازی سخنان رسول اکرم ( ص ) و توجیه آنها به نفع بنی امیه و علیه اهل بیت ( ع ) و حضرت علی ( ع ) در این دوران در این شهرها به اوج خود رسیده بود و سازماندهی فرقه های منحرف و مختلف به نام اسلام و دامن زدن به آتش تعصبات قومی و امتیازات نژادی و افتخارات طایفه ای و ترویج دوباره مسائل عصر جاهلی که یکی از اهداف حضرت محمد ( ص ) مبارزه با این بینش های غلط اجتماعی بود توسط امویان از سرگرفته شد و خاندان های شیعی و خوارج و موالی به عنوان بخشی مهم از این لایه های اجتماعی بصره و کوفه مورد نقد و بررسی قرار خواهد گرفت .
اهداف پژوهش
هدف کلی از این تحقیق باز خوانی و باز سازی زمینه ها و عوامل موثر در شکل گیری سیستم فکری ، سیاسی و مذهبی دروه اسلامی و تبعات و تاثیرات آن در مبانی فکری ، مذهبی و سیاسی کل جهان اسلام که بعضی از تبعات آن به گونهای تا به امروز نیز ادامه دارد و همچنین کلی دیگر این تحقیق بررسی ساختار سیاسی و اجتماعی و فرهنگی شهر های کوفه و بصره از بدو تاسیس این شهر ها و استحکام یافتن اسلام در آنها تا پایان دوره امویان و همچنین تغییر و شکل گیری قشر های اجتماعی ساکنین این شهر ها و نفوذ و تاثیر تحریفات و تبلیغات منفی عوامل اموی و مبارزه با حضرت علی ( ع ) و امام حسن و حسین (ع ) و قیام های این دوره با محوریت لایه های اجتماعی آن و قیام های توابین و مختار ثقفی و عاشورا خواهد پرداخت و نقش این قشرها در این قیام ها و دگرگونی ارزش های الهی و تبلیغات منفی امویان و انحرافات و تحریفات آنها و بازگرداندن تعصبات قومی و نژادی و اشعار جاهلیت و نقش موالی در این خصوص و همچنین خوارج و حتی لایه های درونی این اقشار نیز بررسی خواهد شد .
سابقه و پیشینه تحقیق
سوابق پژوهش در این موضوع نسبتاً گسترده و قابل توجه است . علاوه بر تک نگاری ها و آثاری که به صورت تخصصی در این باره تالیف شده اند ، در بسیاری از پژوهش های تاریخی که مقطع مورد بحث را تحت پوشش قرارداده اند نیز می توان مطالب مفیدی یافت . نکته مهم این است که قبلا تحقیقاتی دقیقاً با موضوع یاد شده صورت نگرفته است ، اما مسلم است که در تحقیقات گسترده موجود مطالبی در ارتباط با موضوع وجود دارد ، مانند :
1- پایان نامه ای تحت عنوان مردم شناسی کوفه در زمان خلافت حضرت علی (ع ) تالیف حمید ملک مکان از دانشگاه علوم اسلامی قم ، که بیشتر به مساله تشیع در کوفه پرداخته است . توام بودن جنبه ها ی جامعه شناسی و روان شناسی لایه های اجتماعی شهر های کوفه و بصره و بررسی های بوجود آمده در این خصوص و همچنین کنکاش رویدادهای تاریخی دوران امویان در این شهر ها از حیث لایه های اجتماعی تشکیل دهنده این شهر ها و تحریفات و تبلیغات منفی امویان در شکل دهی های اجتماعی و تاثیرات متقابل آن و خوارج و موالی و نقش آنها در مقابل این حوادث و بلعکس از جنبه های جدید این طرح به حساب می آید .
2- کتابی تحت عنوان بررسی اوضاع اقتصادی مسلمین در دوره امویان تالیف ابو القاسم اجتهادی نیز مطالبی در خصوص لایه های اجتماعی کوفه دارد ولی بیشتر به مسائل مالیه مسلمین در این شهر پرداخته است .در خصوص شهر کوفه و لایه های اجتماعی تشکیل دهنده آن با توجه به مسله عاشورای حسینی و شهادت امام حسین (ع ) و یارانش تحقیقات و تالیفاتی زیادی وجود دارد ولی در خصوص شهر بصره کمتر مورد توجه مولفان و محققان تاریخی قرار گرفته است .
3- پایان نامه ای تحت عنوان طبقات اجتماعی در عصر امویان تالیف شهین قربان پور در دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرکزی تهران انجام پذیرفته است که متاسفانه هیچ اشاره ای به دو شهر کوفه و بصره نشده است و بیشتر شهرهای حجاز و شام را مورد توجه قرار داده است .
4 – در شماره یازده ماهنامه تاریخ اسلام ، مقاله ای تحت عنوان تشییع در بصره در قرن اول هجری قمری تالیف مصطفی سلطانی نیز چاپ شده است که در این مقاله نیز صرفا نگاهی جزئی به فرقه های تشیع و و لایه های اجتماعی بصره داشته است که مطالب این مقاله در فصل سوم این پایان نامه نیز مورد توجه قرار گرفته است .
روش تحقیق
روش تحقیق این پایان نامه به صورت مراجعه به منابع و ارجاعات دست اول و مقایسه مطالب موجود در یک مورد یک مبحث خاص و بررسی و نقد توام و مجزای نقش های این لایه های اجتماعی در این شهر ها انجام خواهد گرفت . ابتدا منابع دست اول در خصوص موضوع مورد استفاده قرار گرفته و در برخی موضوعات نیز مجبور به مراجعه به منابع دست دوم و همچنین مقایسه یک موضوع مشترک در منابع مختلف و تحلیل آنها نیز از روش های تحقیق این پایان نامه بوده است . در بعضی از موارد هم که دسترسی به منبع مورد نظر مقدور و ممکن نبوده و یا اینکه منبع مذکور از بین رفته باشد بصورت غیر مستقیم به مطالب مذکور ارجاع شده است .

فصل اول
جغرافیای تاریخی شهرهای کوفه و بصره
تاریخ تاسیس و پیشینه تاریخی کوفه
کوفه در سرزمین عراق واقع شده است واین سرزمین با نام های ((بین النهرین)) و((سواد)) شناخته می شد واز دو رودخانه مهم دجله وفرات مشروب می شود به دلیل وجود این دو رود،بین النهرین به دو قسمت شمالی وجنوبی تبدیل می شود که قسمت شمالی آن سرزمین قدیم آشور ودارای مراتع سرسبزی بود وقسمت جنوبی آن،بابل بوده که به دلیل رسوبی بودن خاک آن،بسیار حاصلخیز ودارای نخلستانهای پرثمر بود .که اعراب قسمت شمالی بین النهرین را جزیره وقسمت جنوبی آن را عراق نامیدند.( لسترنج ،81)
كوفه در هشت كيلومتري شرق نجف اشرف بر كرانه رود فرات قرار دارد. اين سرزمين 22 متر از سطح دريا ارتفاع دارد و در شرق آن رود فرات، در غرب آن صحرا، در جنوب غربي آن شهر باستاني حيره (شش كيلومتري آن) و در شمال شرقي آن ذي الكفل واقع شده است(ابن بطوطه ،1/270 ). به سبب همين نزديكي به فرات كه در سه كيلومتري شرق آن قرار دارد و نيز جاري بودن يكي از شاخه‌هاي فرات در شرق آن،زمين‌هاي اطراف شهر حاصلخيز است (یاقوت حموی ،4/490) در شش كيلومتري كوفه، شهر باستاني حيره قرار دارد(قائدان ،75).
بعد از آنکه مدائن از نظرآب وهوایی برای استقرار سپاهیان اسلام نامناسب تشخیص داده شد،محل کنونی شهر کوفه را به خاطر سازگار بودن آب وهوای آن با طبع عرب ها و عدم وجود موانع طبیعی مانند کوه ودریا بین آن سرزمین ومدینه،انتخاب کردند(ابن اثیر، 2/251)
تاسیس شهر کوفه در سال 17ه.ق بوده است .البته بعضی از مورخان مانند بلاذری در فتوح البلدان بنای آن را سال 15ه.ق ویعقوبی در البلدان بنای آن را 14ه.ق می دانند. معنی لغوی کوفه از دید ((لسترنج))؛یعنی صغره های دریا ونیز به معنی ساحل آمده است ؛به طور کلی اعراب سرزمین های رسوبی را “سواد” یعنی خاک سیاه می نامیدند.
بلاذری راجع به علت نامیده شدن این محل به کوفه اظهار می دارد که مسلمان ها بعد از پیروزی سعدبن ابی وقاص درقادسیه در شهر انبار اقامت گزیدند وبه خاطر اذیّت وآزار حشرات از آن مکان کوچ کرده وبه کوفه رفتند ودر آنجا تکوف1 نمودند که تکوف به معنی جمع شدن در یک ناحیه است( فتوح البلدان ، 2/ 392).هشام بن محمدکلبی نام کوفه را برگرفته از تپه کوچکی در وسط شهر که به کوفان مشهور بود که به معنی بلا وشر میباشد گرفته شده است و یاقوت حموی براین باور بود که کوفه از واژه کوفان اخذ شده وکوفان یعنی بلا ودردسر وگروهی نیز بر این باور بودند که چون آن منطقه دارای خاک شن زار بود کوفه نام گرفت. (معجم البلدان ،4 /490)
خواندمیر نیز بر این باور بود که به آن جهت به کوفه معروف بود چون که نخست در آن منطقه منازل از نی وبوریا بود

پایان نامه
Previous Entries توزیع فراوانی، غیر بزهکار، نوجوانان بزهکار Next Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره منابع تاریخی، تاریخ فرهنگی، خلفای راشدین