منابع تحقیق درباره ه.ق)، تشيع، ابوعلی، بهاء‌الدوله

دانلود پایان نامه ارشد

3-2-3. وضعيت اقتصادی 42
3-3. سابقه تاريخی شهرهای خوزستان 44
3-3-1. عسکرمکرم 44
3-3-2. دَوْرَق 45
3-3-3. اهواز 46
3-3-4. شوشتر 48
3-3-5. جندی‌شاپور 48
3-3-6. دزفول 49
3-3-7. شوش 49
3-3-8. رامهرمز 51
3-3-9. ايذج 51
3-3-10. ارّجان (بهبهان) 52
3-3-11. آبادان 54
فصل چهارم: خوزستان در عصر آل بویه 55
4-1. خوزستان در دوره ايران پس از اسلام 57
4-2. تسلط مرداويج بر اهواز 60
4-3. ديالمه عراق و خوزستان‏ 62
4-3-1. معز‌‌الدوله ۳۳۴- ۳۵۶ ه.ق 63
4-3-2. عز‌‌الدوله بختيار پسر معز‌‌الدوله (۳۵۶-۳۶۷ه.ق) 64
4-3-3. عضد‌‌‌الدوله پسر ركن الدوله (۳۶۷-۳۷۲ه.ق) 65
4-3-5. صمصام الدوله پسر عضد‌‌‌الدوله (۳۸۸ -۳۷۲ ه.ق) 67
4-3-6. شرف‌الدوله ابو الفوارس شيرذيل پسر عضد‌‌‌الدوله (۳۷۲- ۳۷۹ ه.ق) 67
4-3-7. بهاء‌الدوله پسر عضد‌‌‌الدوله ( ۳۷۹ – ۴۰۳ ه.ق ) 69
4-3-8. سلطان الدوله ابو شجاع پسر بهاء‌الدوله (۴۰۳- ۴۱۲ ه.ق) 73
4-3-9. مشرف‌الدوله ابوعلی پسر بهاء‌الدوله (۴۱۲- ۴۱۶ ه.ق ) 74
4-3-10. ابو طاهر جلال‌الدوله پسر بهاء‌الدوله (۴۱۶-۴۳۵ ه.ق) 75
4-3-11. ابوکاليجار مرزبان پسر سلطان الدوله (۴۳۵-۴۴۰ ه.ق) 77
4-3-12. ملک الرحيم پسر ابوکاليجار (۴۴۰-۴۴۷ ه.ق) 78
فصل پنجم: علمای خوزستان در عصر آل بویه 82
5-1. سابقه تشيّع در خوزستان 84
5-2. علمای خوزستان در قرن چهارم ه.ق 90
5-2-1. حسين بن روح نوبختی ‏(قرن چهارم) 90
5-2-2. عبدالله بن احمد بن موسی بن زياد جواليقی اهوازی (۲۱۶- ۳۰۶ ه.ق) 91
5-2-3. محمد بن خلف بن حيّان بن صدقه الضبی، ابوبکر، (م ۳۰۶ ه.ق) 92
5-2-4. احمد بن اسماعيل بن عبدالله ، ابوعلی اهوازی ( م ۳۳۰ ه.ق) 92
5-2-5. علی بن محمد بن ابی الفهم ، معروف به قاضی تنوخی (۲۸۷ -۳۴۲ ه.ق) 93
5-2-6. ابن عُقده، موسی بن هارون بن صلت اهوازی (۳۱۷ ه.ق ) 94
5-2-7. احمد بن محمد بن جعفر ابوعلی صولی ( زنده ۳۵۳ ه.ق) 95
5-2-8. حسن بن عبدالرحمن بن خلّاد رامهرمزی، (م حدود ۳۶۰ ه.ق ) 95
5-2-9. حسن بن سعيد بن جعفر بن فضل بن شاذان بصری(۲۶۹ -۳۷۱ ه.ق) 96
5-2-10. حسن بن عبدالله بن سعيد بن اسماعيل عسکری(۲۹۳ -۳۷۸ ه.ق) 97
5-2-11. محسن بن علی بن محمد بن ابی الفهم ابوعلی تنوخی(۳۲۷ -۳۸۴ ه.ق) 98
5-2-12. حسن بن عبدالله بن مهران ابوهلال عسکری(زنده در ۳۹۰ ه.ق) 99
5-2-13. فارس بن سليمان ابو شجاع ارّجانی( قرن چهارم) 100
5-2-14. ابوعلی حسن بن علی بن ابراهيم بن شاهق اهوازی( ۳۶۲ – ۴۴۶ ه.ق ) 101
5-2-15. بندار ارّجانی(قرن چهارم) 101
5-2-16. ابو عبدالله ارّجانی(قرن چهارم) 102
نتيجه گيری 103
فهرست منابع و مآخذ 104
الف. منابع فارسی 104
ب. منابع عربی 109

فصل اول:
کلیات تحقیق

مقدمه
آل بویه از مشهورترین خاندانهای شیعه ایرانی بودندکه از سال ۳۲۱ تا ۴۴۷ ه.ق حکومت کردند. بنیانگذاران این دولت، سه برادر به نامهای علی، حسن و احمد هستند که به شجاعت و جنگاوری معروف بودند. آنان با وحدت و همکاری بسیار زیاد و نیز با توجه به گرایش به تشیع، توانستند مرداویج را کنارگذاشته، ابتدا بر فارس و جنوب ایران و سپس بر ری، قم، اصفهان، کرمان و از شمال تا مرزهای قلمرو سامانیان تسلط پیدا کنند و پس از آن دامنه حکمرانی خود را به عراق توسعه دهند و خلافت عباسی را چنان در ید قدرت خود بگیرند که تنها اسم و رسمی از آن باقی بگذارند. آل بویه، خلیفه را بر اساس مصالح خود از خلافت عزل میکردند و حتی او را کور کرده یا میکشتند و خلیفه دیگری نصب میکردند؛ امری که در حکومتهای نیمه مستقل پیش از آنان هیچ سابقه نداشت. در نتیجه با قدرتی که داشتند، توانستند نقش مهمی در توسعه و گسترش تشیع در قرن چهارم و پنجم هجری قمری در این مناطق داشته باشند. دوره آل بويه دوره درخشش علمي و فرهنگي ايران و جهان اسلام است. اين خاندان شيعي ايراني نقش مهمي در حفظ و گسترش ميراث حديثي، فقهي و كلامي شيعه در ايران و عراق ايفاء كرد و به تحكيم پايه‌ها و مباني تشيع اماميه و ترويج آن پرداخت. دانشمندان، متكلمان ، محدثان ، فقها و مفسران بزرگي چون شيخ طوسي، شيخ مفيد، سيد رضي، شيخ صدوق و…. در دوران حکومت آل بويه تربيت يافتند و با تشكيل جلسههاي مناظره به شبهههاي كلامي و فقهي پاسخ دادند. آنان پس از استقرار در شهرهای ری، اصفهان و شیراز به سوی بغداد، مركز حكومت عباسی حركت كردند و خلافت و شخص خلیفه را در اختیار گرفتند. حکومت آل بویه نقطه عطف سیاسی در روابط ایران و بغداد و آغازی بر ورود خلفای عباسی به دوره ضعف سیاسی و از دست دادن اقتدار معنوی و دنیوی است. تسلط آل بویه بر بغداد، ضعف خلفای عباسی را که از چندین دهه پیش آغاز شده بود،آشکار ساخت. آنها اختیارات معنوی و دنیوی را از خلفای عباسی سلب کردند بهطوری که پس از زوال این دولت نیز خلفا هیچگاه به جایگاه قدرتمند اولیه خود بازنگشتند. استان خوزستان از دیرباز سابقه زیادی در تشیع دارد. از صدر اسلام بعضی افراد شیعه در خوزستان زندگی میکردند و حضور این افراد، زمینهای برای گسترش تشیع در این استان بود. در طی قرون بعدی نیز به ویژه در دوره آل بویه که تشیع رونق فراوانی یافت، تعداد علمای شیعه در این استان افزایش یافته که با پرورش شاگردان فراوان، نقش مهمی در گسترش تشیع داشته اند.
1-1. تعريف مسأله
سرزمین خوزستان دارای تمدنی درخشان در تاریخ ایران میباشد که همواره به دلیل موقعیت خاص جغرافیایی خود، یکی از مراکز مهم سیاسی و اقتصادی جهان به شمار میرفته است. در این سرزمین در طول تاریخ سلسله های فراوانی حکومت کرده اند. در قرن چهارم ه.ق معز‌‌الدوله احمد بن بویه، اهواز را تصرف کرد. وی و برادر زادهاش عضد‌‌‌الدوله که بعدها بر اهواز حکومت کرد، اقدامات فراوانی در خوزستان انجام دادند. در قرون مختلف علمای فراوانی در استان خوزستان زندگی میکردند. در اواسط قرن دوم و در زمان امام صادق علیه السلام برخی از افراد شیعه در خوزستان میزیستند. حضور این افراد زمینه ای برای گسترش مذهب تشیع در این استان بود. در این زمان، راویانی چون ابواسحاق ارّجانی زمینه ساز مذهب تشیع در این استان بودند. همچنین در زمان امام هادی علیه السلام، بزرگانی همچون محمد بن رجاء در این سرزمین به سر میبردهاند و نامههایی به امام هادی علیه السلام مینوشتهاند که نشان دهندهی رابطهی آنها با بزرگان مذهب تشیع میباشد.
در قرن سوم نیز برخی از شیعیان در اهواز و خوزستان به سر میبردند و حتی نقیبی جداگانه برای خود داشتند. از علمای اهوازی شیعه در این عصر میتوان از حسین بن سعید اهوازی، حسن بن سعید، علی بن مهزیار اهوازی و ابراهیم مهزیار اهوازی نام برد. چند تن از وکلای ائمه علیه السلام نیز اهل خوزستان بودند. همچنین حسین بن روح نوبختی نائب امام زمان عجل الله تعالی و فرجه الشریف اهوازی بود. در قرن چهارم نیز این علما با پرورش شاگردان و تدریس علوم دینی نقش مهمی در گسترش تشیع داشتهاند. هنگامی که آل بویه در ایران به قدرت رسیدند، مذهب شیعه نیز گسترش یافت. در این زمان بیش از نیمی از مردم اهواز شیعه بودند. آنها در گسترش مذهب تشیع تلاش زیادی نمودند.

1-2. سوالهاي تحقيق
1-2-1. سوال اصلی تحقيق
۱- وضعیت تشیع در خوزستان در دوره آل بویه چگونه بود؟
1-2-2. سوالهای فرعی تحقيق
۲- دولت آل بویه تا چه حدی در گسترش تشیع در خوزستان نقش داشته است؟
۳- علمای خوزستان در رشد تشیع در دوره آل بویه چه نقشی داشته اند؟
1-3. ضرورت انجام تحقيق
نگاهي بيروني به تاريخ تشيع نشان از وجود ادوار مختلف با فراز و نشيبهاي فراوان در اين مکتب دارد. در مقاطعي از تاريخ، تشيع در افول و فشار بوده و برخي مقاطع نيز دوران اوج تشيع به شمار ميآيند. به طور طبيعي وجود دولتهاي شيعي در به اوج رساندن مذهب شيعه نقشي انکار ناپذير داشته است که رشد و تعالي علمي و اجتماعي مذهب تشيع در برخي ادوار نتيجه وجود دولتهاي مقتدر شيعي بوده است. ظهور آل بويه و به قدرت رسيدن آنها در جهان اسلام را ميتوان از جمله مقاطع اوج تشيع دانست.
در مورد وضعیت تشیع در خوزستان در این دوره، تحقیقات کمتری انجام شده است و بررسی این مسأله ضروری به نظر میرسد. با وجود پژوهشهای انجام شده توسط محققین برجسته، خلاء تاریخی این دوره همچنان باقی است و با توجه به رشد و اعتلای علوم، ضرورت ارائه پژوهشی نو و عمیق احساس میشود که موجب ایجاد انگیزه و هدف جهت تدوین این رساله گردیده است. همچنین برای اینکه تاریخ تشیع به خصوص در این دوره تکامل پیدا کند و برگی بر صفحات تاریخ افزوده شود، بررسی این موضوع ضرورت دارد. یکی دیگر از دلایل اهمیت این موضوع در این است که تعدادی از علمای بنام شیعه از خوزستان برخاسته اند و شماری از امامزادگان و نایبان امامان معصوم نیز به این استان مهاجرت کردهاند. به این دلیل شناخت و بررسی روند تشیع در این استان به عنوان یکی از مراکز اصلی تشیع میتواند قسمتی از تاریخ تشیع در ایران را روشن کرده و زمینهای مساعد برای مطالعات بعدی در این باب فراهم آورد.
توجه‌ به‌ دولت‌های‌ مستقل‌ اسلامی‌ در قرن‌ چهارم‌، نشان‌ میدهد که‌ تشیع‌ در این‌قرن‌، شانس‌ بزرگی‌ در تسلط‌ بر تمامی‌ جهان‌ اسلام‌ داشته‌ است‌. به‌ همین‌ دلیل‌، این‌ قرن‌ را قرن‌ پیروزی‌ شیعه‌ نام‌گذاری‌ کرده‌اند. قدرت‌ شیعه‌ در قرن‌ چهارم‌ اعجاب‌آور است‌. از یک‌ سوی‌ فاطمیان‌ بر شمال‌ آفریقا و مصر حکومت میکردند. از سوی‌ دیگر، حمدانیان‌ در شمال‌ و شمال‌ غرب‌ عراق تا حلب‌ و احیانا دمشق‌، حاکمیت‌ داشتند. آل‌ بویه‌ بر عراق و بخش‌های‌ وسیعی‌ از ایران‌ حکومت ‌می‌کردند. یمن‌ نیز در اختیار امامان‌ زیدی‌ بود. بنابراین‌ اتحاد آنها می‌توانست‌ جهان ‌اسلام‌ را به‌طور کامل‌ در اختیار این‌ مذهب‌ قرار دهد.
1-4. تعريف مفاهيم
1-4-1. تعریف لغوی و اصطلاحی شيعه
برای تعریف واژه تشیع به ناچار باید ابتدا واژه شیعه را در لغت و اصطلاح تعریف کنیم. واژه‏شناسان براى واژه شيعه معانى همسويى نظير فرقه، حزب، گروه، امّت، پيروان، ياران، هواداران، همراهان، همكاران، دوستان، اشاعه‏كنندگان و تقويت‏كنندگان، كرده‏اند. اين واژه اگرچه مفرد و جمع آن «شيع» و «اشياع» است، اما كاربرد آن نسبت به تثنيه و جمع و مفرد و مذكر نيز يكسان است.1 در فرهنگ‏هاى لغت، واژه‏ى شيعه به متابعت و پيروى از فرد يا افرادى از ديگرى و نصرت و يارى دادن فردى، و نيز توافق و هماهنگى در قول يا فعلى معنا شده است. شيعه گروهى‏اند كه بر امرى اجتماع مى‏كنند. هر گروهى كه يك امر را برگزيده‏اند و برخى از آنان از برخى ديگر پيروى مى‏كند آنان شيعيان‏اند. ابنخلدون مى‏گويد: « شيعه در لغت عبارت است از ياران و پيروان و در عرف فقها و متكلمان گذشته و حال، به پيروان على و فرزندانش اطلاق مى‏شود».2 که جمله دوم در واقع معنای اصطلاحی آن است. سخنان ديگرى از فرهنگنگاران همه به يك معنى اشاره دارد. نتيجه اين كه شيعه جماعتى است كه پيرو رييس خود هستند، انديشه‏اى واحد دارند و در سايه اين فكر مشترك، با هم يارى و همكارى دارند. اين، معناى لغوى شيعه است، امّا در اينجا معناى دوم، يعنى آنچه ميان عالمان مصطلح است مهم است.
شيعه در اصطلاح، بر ياران و پيروان حضرت على علیه السلام اطلاق مى‏شود.شیعه کسانی هستند که از علی علیه السلام پیروی کرده و چه از روی نص جلی یا خفی قایل به امامت ایشان پس از پیامبر شدند و گویند که امامت از خاندان او بیرون نخواهد رفت.3 این واژه در منابع شيعى بيش از يك مفهوم ندارد و آن اعتقاد به امامت بلافصل امير المؤمنين علیه السلام به دليل اين‏كه او افضل از ديگر صحابه بود و نيز پيامبر اكرم صل علیه و آله وسلم

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد درباره خلف بن احمد Next Entries منابع تحقیق درباره تشيع، اين‌، تشيّع، ايران‌