مقاله با موضوع قانون مجازات اسلامی، حقوق کیفری ایران، حقوق موضوعه ایران، نظام عدالت کیفری

دانلود پایان نامه ارشد

ث اول: انواع اشتباه حکمی ومبانی آن درقلمرو حقوق موضوعه ایران 50
گفتاراول:اشکال اشتباه حکمی دردیدگاه دکترین حقوق 51
الف- اشتباه حکمی ناشی از وجود قانون 51
ب- اشتباه حکمی ناشی در تفسیر نادرست ازقانون 52
گفتار دوم: اشتباه حکمی در دیدگاه دکترین حقوقی وقوانین موضوعه ایران 52
الف- اشتباه حکمی در دیدگاه دکترین حقوقی 53
1-دیدگاه موافقین قاعده « جهل به قانون رافع مسئولیت نيست » 53
2- دیدگاه مخالفین قاعده « جهل به قانون رافع مسئولیت نيست» 55
3- طرفداران اعمال مطلق قاعده «جهل به قانون رافع مسؤوليت نيست» 58
4-طرفداران اعمال نسبي قاعده «جهل به قانون رافع مسؤوليت نيست» 59
ب- حکم کلی قانون مجازات اسلامي درباره اشتباه حکمی 60
گفتارسوم: موضع قانون مجازات اسلامي1392راجع به اشتباه حکمی برحسب نوع جرم 61
الف) جرايم مستوجب حد 61
ب) جرايم مستوجب قصاص 62
ج) جرائم مستوجب تعزير 63
بخش دوم:احکام و مقررات راجع به اشتباه موضوعي 66
فصل اول :تأثیراشتباه موضوعي بر مسؤوليت كيفري در فقه امامیه 67
مبحث اول:جرائم مستوجب حد وتعزیر 67
گفتاراول:جرایم مستوجب حد 67
الف-جرم زنا 67
ب- جرم سرقت 71
ج-مصرف مسکر 73
د- سایر حدود 73
گفتار دوم :جرایم مستوجب تعزیر 79
الف- ضرب 79
ب- جرح 79
مبحث دوم : جرايم عليه تماميت جسماني اشخاص 80
گفتار اول : قتل 81
الف- اشتباه در هويت مجني عليه 81
1-نظر دسته اول 81
2-نظر دسته دوم 82
ب-اشتباه درموضوع 85
ج-اشتباه در هدف 98
د- اشتباه در فعل نوعاً كشنده 101
گفتار دوم: اشتباه در ضرب و جرح و قطع عمدي 102
فصل دوم: تأثیر اشتباه موضوعي بر مسؤوليت كيفري در حقوق موضوعه ایران 106
مبحث اول: جرائم عمدي 107
الف – اشتباه در عناصر اساسی تشکیل دهنده جرم 107
1) شعور يا قدرت تشخيص 107
2) اراده 108
3) سوء نيت يا قصد مجرمانه 108
4)انگيزه 109
5)آگاهي و علم 109
ب- اشتباه درکیفیات مشدده جرم 112
گفتار دوم : اشتباه در شخص 113
الف – اشتباه در موضوع 113
ب- اشتباه در هویت 114
ج- اشتباه درنتیجه 114
مبحث دوم: جرائم غير عمدي 116
گفتار اول: دیدگاه مخالفین به رفع مسئولیت کیفری 116
گفتار دوم: دیدگاه قائلین به رفع مسئولیت کیفری 117
نتيجه‌گيري و پيشنهادها 117
فهرست منابع و مآخذ 123

یزلئ
چکیده
در حقوق کیفری اصل بر این است که جهل به قانون رافع مسئولیت کیفری نیست. جهل اعم از بسيط و مركب بوده و برخلاف اعتقادبرخی از حقوقدانان، اشتباه، عمل خلاف واقعي است كه يا ناشي از جهل مركب فرد نسبت به امور است يا ناشي از جهل بسيط او باشد. جهل واشتباه به عنوان یکی از موارد سلب مسؤوليت، در کنار مواردی مانند کودکی، جنون، اکراه، مستی وخواب آورده می شود که مقرون بودن رفتارارتکابی بدان (اشتباه) باعث منتفی شدن یکی از ارکان مسؤوليت کیفری یعنی قوه تشخیص وتمییز وسپس موجب عدم قابلیت انتساب آن به مرتکب وسلب مسؤوليت کیفری می شود.
اشتباه از لحاظ اصطلاحی عبارت است از « درک وتصور نادرست وخلاف واقع شخص از امری » اشتباه ممکن است به دو حالت الف: اشتباه حکمی ب: اشتباه موضوعی اتفاق بیفتد، اشتباه برحسب اینکه حکمی باشد یا موضوعی، دارای تأثیر ونقش متفاوت وگوناگون در حقوق کیفری (در جرم بودن یا نبودن، مسؤوليت کیفری داشتن یا نداشتن) دارد. در قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 تاحدودی به تأثیر اشتباه حکمی برمسئولیت کیفری اشاره شده است ولی در همین قانون مانند قانون مجازات اسلامی 1370 هیچ اشاره صریحی به اشتباه موضوعی نشده است. در این تحقیق دید گاه های فقه امامیه وحقوق موضوعه تأثیر اشتباه برمسئولیت کیفری ازابعاد مختلف موردبررسی قرار گرفته است.

واژگان کلیدی: جهل، اشتباه حکمی، اشتباه موضوعی، مسئولیت کیفری

مقدمه
الف- بیان مسئله
درحقوق کیفری، زمانی رفتارارتکابی ازسوی شخص قابل سرزنش ومجازات است که آن رفتار قابلیت انتساب به شخص را داشته باشد. برای اینکه رفتاری قابلیت به شخص داشته باشد، لازم است که آن رفتار توأم بااوصاف و ویژگی هایی در شخص باشد.این اوصاف عبارتنداز:
الف- قوه تشخیص وتمییز ب –اختیار (اراده آزاد)
این دو ویژگی به عنوان ارکان اصلی مسولیت کیفری محسوب می شوند.اما برخی اوقات ممکن است مرتکب در زمان ارتکاب، فاقد یک یا دوویژگی فوق الذکرباشد. درچنین حالتی رفتار از لحاظ کیفری قابل انتساب به شخص نبوده ووی فاقد مسؤوليت کیفری واهلیت جزایی خواهد بود.
جهل واشتباه به عنوان یکی از موارد سلب مسؤوليت، در کنار مواردی مانند کودکی، جنون، اکراه، مستی وخواب تلقی می شودکه مقرون بودن رفتارارتکابی بدان (اشتباه) باعث منتفی شدن یکی از ارکان مسؤوليت کیفری یعنی قوه تشخیص وتمییز وسپس موجب عدم قابلیت انتساب آن به مرتکب وسلب مسؤوليت کیفری می شود.
اشتباه از لحاظ اصطلاحی عبارت است از:«درک وتصور نادرست وخلاف واقع شخص از امری » اشتباه ممکن است به دو حالت الف: اشتباه حکمی ب: اشتباه موضوعی اتفاق بیفتد، اشتباه برحسب اینکه حکمی باشد یا موضوعی، دارای تأثیر ونقش متفاوت وگوناگون در حقوق کیفری (در جرم بودن یا نبودن، مسؤوليت کیفری داشتن یا نداشتن به عنوان یک قاعده تمام در کنار کودکی وجنون وغیره در رفع مسؤوليت کیفری ( به جز در مواردی از این قانون درباب جرایم حدی مانند سرقت، زنا) ننموده است.
فلذا، این اشاره وابهام مقنن در این قانون می تواند منشأ اختلاف نظر میان دکترین حقوق ورویه قضایی شود.این امر درحالت جهل واشتباه حکم به ویژه اشتباه حکمی از نوع قهری بیشتر نمایانگر می شود. در حقوق کیفری ایران، مقنن یک اقدام بسیار مثبتی را در این باره انجام داده است وآن اینکه به صراحت طبق ماده 155 و بند ب ماده 291و بند پ ماده 292 به تأثیر جهل و اشتباه حکم بر مسؤوليت کیفری و مجازات اشاره کرده است.این در حالی است که در قانون مجازات 1392 همانند قانون مجازات اسلامی سال1370، هیچ اشاره ای به جهل واشتباه موضوعی نشده است. بنابراین، مادر این تحقیق به دنبال بررسی وتحلیل اشتباه حکمی وموضوعی ونقش های متفاوت آن در قلمرو حقوق کیفری ایران ونیز فقه امامیه نسبت به جرم، مسؤوليت کیفری ومجازات، همچنین مفهوم مسؤوليت وارکان آن ونیز بررسی عقاید ودید گاه های دکترین حقوق پیرامون موضوع اشتباه در حقوق ایران و راهحلهای حقوقی ومنطقی به منظور ارتقا جایگاه نظام عدالت کیفری در پرتو مطالعه تطبیقی خواهیم بود.
ب- اهمیت وضرورت انجام تحقیق
با توجه به اینکه وجود جهل واشتباه دارای تأثیر مهمی بر مقوله مسئولیت کیفري است از این حیث که این سوء اثرات جهل به واسطه نوع آن یعنی موضوعی یا حکمی متفاوت بوده واز سویی دیگر اثر جهل در هر نوع آن مسئله جهل حکمی نیز متفاوت بوده (جهل حکمی در بعضی از موارد از عوامل رافع مسئولیت کیفري بوده ودر بعضی موارد بالعکس ) و همین طور جهل موضوعی. از این رو… و اثر حقوقی که بر مسئله اشتباه مترتب بوده واینکه در خصوص آثار جهل اعم از حکمی وموضوعی میان حقوق دانان ونیز رویه قضایی، رویه ثابتی وجود نداشته است، فلذا پرداختن به این موضوع وابعاد آن ونیز شناسایی ابهامات و خلاء هاي قانونی راجع به آن در حقوق جزاي ایران و یافتن پاسخ منطقی براي آن در پرتو مطالعه تطبیقی از جمله دلایل اهمیت و ضرورت پرداختن به این موضوع می باشد.
ج- پرسش هاي تحقیق
1. آیا اشتباه حکمی و موضوعی داراي تأثیر و نقش یکسانی در حقوق کیفري اند یا متفاوت ؟
2. اشتباه حکمی چه تأثیري می تواند بر مسئولیت کیفري در حقوق کیفري داشته باشد ؟
3. تأثیر اشتباه موضوعی در حالات مختلف بر مسئولیت کیفري در حقوق کیفري ایران و فقه امامیه چگونه است؟
4. آیا در مواردی که « جعل شرعاً عذر محسوب می شود » مسئولیت کیفری مطلقاً از مرتکب زائل میشود؟
د- فرضیه های تحقیق
1. اشتباه حکمی علی الاصول داراي اثر متفاوت در حقوق کیفري در مقایسه با اشتباه موضوعی است .
2. اشتباه حکمی جز در موارد خاص باعث رفع مسئولیت کیفري و مجازات نمی شود .
3. اشتباه موضوعی هم در حقوق کیفري ایران و هم در فقه داراي آثار متفاوت بر حسب حالات مختلف آن است.
4. به نظر می رسد که مسئله در مواردی که « جعل شرعاً عذر محسوب می شود » مسئولیت کیفری مطلقاً ساقط نمی شود
ه- اهداف تحقیق
ازجمله اهداف مهم به این موضوع عبارتند از:
– بررسی و تحلیل اشتباه حکمی و موضوعی و تأثیرهاي متفاوت آن بر مقوله های حقوق جزا درقلمرو حقوق کیفري ایران و فقه امامیه و بویژه آثار اشتباه در جنایت عمدي از ابعاد مختلف نسبت به جرم، مسئولیت کیفري و مجازات و هم چنین مفهوم مسئولیت کیفري و ارکان آن و نهایتا رفع ابهامات و خلاء هاي قانونی پیرامون موضوع اشتباه در حقوق کیفري ایران از طریق ارائه تفسیرها و راه حل هاي منطقی و حقوقی به منظور ارتقاء سطح کیفی نظام عدالت کیفري ایران در پرتو مطالعه تطبیقي.

و- تعاريف واژه هاواصطلات تخصصی
در اين قسمت، معناي لغوي و اصطلاحي و اقسام اشتباه (اشتباه حکمي و اشتباه موضوعي) به دقت مورد بررسي و تدقيق قرار گرفته و سعي مي شود مفاهيمي چون جهل، شبهه، خطا و نسيان که بعضاً از سوي فقها و حقوقدانان به جاي يکديگر استعمال شده اند نيز روشن و نسبت آنها با مقوله اشتباه سنجيده شود.
1- اشتباه
اشتباه از ريشه «شبه» و در لغت به معناي همانند شدن چيزي به چيزي ديگر است. (بندربیگی،1374، ص270).در لغت نامه دهخدا واژه اشتباه به معناي « مانند شدن و يا چيزي يا کسي را به جاي چيزي يا کسي گرفتن و از ريشه «شبه» دانسته شده است» )دهخدا،1349-1325، ص1754). در ساير لغت نامه ها و فرهنگها قريب به همين معاني مقابل واژه اشتباه ذکر شده است در قاموس قرآن در برابر واژه شبه و شبهه آمده: شک و بدگماني، اشتباه و التباس درست به نادرست و حق به ناحق و همچنين واقع به موهوم به عبارت ديگر دو چيز در اثر مماثلت از همديگر تشخيص داده نشوند (قریشی 1353، ص277 ). بنابراين از نظر لغوي، کلماتي همچون اشتباه و شبهه مترادف يکديگرند.
اشتباه در مفهوم اصطلاحي آن به تصور خلاف واقع از چيزي (مادي يا معنوي) اطلاق شده است (لنگرودي، 1377، ص 45).یا به تصور خلاف واقع از امري اعم از موضوعي و حکمي يا تصور خلاف واقع مرتکب جرم، نسبت به تشخيص حکم يا موضوع يا ماهيت يا عناصر متشکله جرم که بر حسب مورد قابليت انتساب جرم را به مرتکب از بين مي برد ( ولیدی،1373 ، ص222 ). اطلاق گرديده به اين معنا که فرد به خاطر توهم و تصور خلاف حيقت و واقعيت، باور داشته که عمل او موافق با قانون است و حال آن که عمل ارتکابي قانوناً ممنوع و مجرمانه بوده است.
برخي از نويسندگان حقوقي، اشتباه را دقيقاً مترادف با جهل تعريف کرده اند. (شامبياتي، 1375، ص96) در تعريف اشتباه بيان مي دارد: «اشتباه عبارت است از عدم آشنايي مرتکب، به جرم بودن عمل خود». همچنين حقوقدانان اسلامي نيز فرقي ميان اشتباه و جهل، قائل نشده و معتقدند اشتباه به معناي جهل و عدم علم مي باشد(گرجی،1370، ص 235). با توجه با آنچه از گفتار فقها پيرامون شبهه بدست مي آيد. شبهه آن حالتي است که فرد تصور و توهم اباحه و حليت عمل را بکند و بر اساس همين توهم جواز، به انجام عمل مبادرت ورزد حال آنکه عمل ارتکابي مباح و جايز نبوده است. شبه آن است که فاعل و مفعول، توهم اباحه و جواز عمل را نمايند.
يا شبهه آن چيزي است که موجب ظن اباحه شود. «ما اوجب ظن الاباحه»( طباطبایی، ج10، ص8) به عنوان مثال متهم به سرقت به خاطر توهم حل يا ملک، اقدام به برداشتن مالي کرده باشد و بعد آشکار شود آنچه را که برداشته مال او نبوده يا اينکه عمل او جايز نبوده است.

خطا در لغت به معناي نادرست، ناراست، ضد صواب و گناهي که از روي عمد نباشد، سهو و اشتباه، به کار رفته است (معین، 1375، ص256) در المنجد به معناي گناه غير عمدي و اشتباه آمده در مفردات راغب نيز معاني مختلفي براي خطا ذکر شده که

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه درمورد قانون مجازات اسلامی Next Entries مقاله با موضوع قانون مجازات اسلامی، رافع مسئولیت کیفری