منبع تحقیق درباره خط لوله نابوکو، صادرات گاز، نظریه بازی، تأمین کننده

دانلود پایان نامه ارشد

بررسی همکاری میان صادرکنندگان بالقوه پروژه خط لوله صادرات گاز نابوکو در چارچوب نظریه بازی هم
1-2- خط لوله نابوکو
امروزه مهمترین چالش، انتقال گاز به مصرف کننده‌ها می‌باشد چرا که ابزار لازم و کافی جهت انتقال گاز با حجم بالا در بازار گاز اروپا وجود ندارد. مناطق غنی از گاز مانند کشورهای حاشیه دریای خزر، خاورمیانه و مصر هنوز از طریق خطوط لوله به اروپا متصل نشده‌اند. پروژه خط لوله نابوکو یکی از مهمترین پروژه‌هایی است که کشورهای اروپایی جهت تأمین گاز مورد نیاز خود بر روی آن برنامه‌ریزی کرده اند. این پروژه چنان اهمیتی از لحاظ استراتژیک برای اروپا دارد که بارها و بارها جهت به نتیجه رسیدن کشورهای درگیر، مذاکراتی برگزار شده است.
پروژه نابوکو عبارت است از احداث خط لوله اي براي انتقال گاز طبيعي از منتهي اليه شرق ترکيه تا مرکز اروپا. نقطه فيزيکي شروع خط لوله در چند کيلومتري مرز ايران و ترکيه و در داخل خاک ترکيه در ارزروم4 قرار دارد. نقطه پاياني آن در خاک اتريش و موضعي به نام بومگارتن است. اين خط لوله قرار است از خاک 5 کشور (ترکيه، بلغارستان، روماني، مجارستان و اتريش) عبور کند. درصورت وصل گاز به بومگارتن، که يک ترمينال اصلي توزيع گاز است، عملاً گاز جاري در اين خط لوله به اکثر بازارهاي اروپايي خواهد رسيد. در نهايت قرار است نيمي از گاز عبوري به بومگارتن برسد و بقيه در کشورهاي عبوري مصرف شود. طول اين خط لوله 3300کيلومتر است که 2000کيلومتر در ترکيه،400کيلومتر در بلغارستان، 460کيلومتر در روماني، 390 کيلومتردر بلغارستان و 46 کيلومتر در اتريش است5. از نظر اروپا، خط لوله نابوکو از آن جهت اهميت دارد که وابستگي اين منطقه را به گاز روسيه کاهش مي دهد6. در مورد خط لوله نابوکو، کافي بودن عرضه گاز طبيعي بيش از اجرايي شدن پروژه ساخت خط لوله اهميت دارد. منابع تأمين گاز نابوکو هنوز محل مناقشه است. اتحاديه اروپا در تلاش است تا با تنوع بخشي تامين کنندگان گاز خود، وابستگي به روسيه را کاهش دهد. ايران به عنوان اولین دارنده ذخاير گازي، بيشترين امکان براي تامين گاز مورد نياز اين خط لوله را در اختيار دارد اما به دليل جنجال هاي سياسي هم‌اکنون در تامين گاز خط لوله نابوکو نقش شايسته اي به عهده نگرفته است. قرار بود اين خط لوله از سال 2014 به بهره برداري برسد و ظرفيت نهايي آن 32 ميليارد متر مکعب درسال در نظر گرفته شده بود اما با توجه به وضعیت موجود این پروژه تا 8 ماه اول 2014، بعید است پروژه در سال جاری به بهره‌برداری برسد7. طبق توافقات اولیه قرار بود در فاز اول، يك خط لولة 2000 كيلومتري كه آنكارا در تركيه را به بومگارتن در اتريش متصل مي‏كند، ساخته شود و تأسيسات موجود خط ‏لوله بين مرزهاي تركيه و گرجستان يا ایران براي مدت دو سال استفاده شود. اين امر، پروژه را قادر می‌سازد كه فعاليت خود با ظرفيت اولية 8 ميليارد مترمكعب در سال را شروع نمايد. در حاليكه  ساخت بقية قسمت‌هاي خط لوله نيز  به موازات آن انجام و تكميل خواهد شد. به همین شکل قرار بود ساخت فاز دوم از سال 2012 تا اواخر سال 2013 طول بکشد که شامل ساخت قسمت باقيمانده  بين مرز تركيه به گرجستان و ايران مي باشد. البته طبق وضع موجود پروژه، به نظر نمي‌رسد كه اين موارد، تا قبل از سال 2017 محقق شوند8. سهامدران اين شرکت عبارتند از OMV اتريش، MOL مجارستان، Trangaz روماني، Bulgargaz بلغارستان، BOTAS ترکيه و RWE آلمان.
حامي اصلي اين خط لوله اتحاديه اروپا است که به دنبال ايجاد همکاري بين کشورهاي واقع در حاشيه درياي خزر براي تامين گاز اين خط لوله است و بر طبق بيانيه آوريل 2009 اين اتحاديه در بخشي از برنامه خود به اين خط لوله در حدود 200 ميليون يورو کمک خواهد کرد. بانک سرمايه گذاري اروپا9 اعلام کرده است که 25 درصد از هزينه احداث اين پروژه را تامين مالي خواهد کرد (در حدود 2 ميليارد يورو) در مورد مابقي هزينه‌ها، احتمالاً توسط بانک اروپايي بازسازي و توسعه10 و ساير بانک هاي تجاري اروپا تامين خواهد شد. وقتي كه شركت گازپروم روسیه11 عرضة گاز به اواكراين را در ژانوية سال 2006 قطع كرد (افت 35 درصدي در اتريش و افت 40 درصدي در مجارستان)، منطقه اروپا بطور قابل توجهي با كاهش عرضه روبرو شده و حمايت اتحادية اروپا از پروژة نابوکو شديدا افزايش يافت12.
مسائلي از قبيل توافق در مورد کشورهاي تامين کننده گاز مورد نياز براي اين خط لوله و تفاوت در رژيم هاي تنظيم کننده بازار در بين کشورها در کنار مسائل سياسي از جمله مهم ترين مسائل پيش روي احداث اين خط لوله است. کشورهاي تامين کننده گاز بالقوه عبارتند از: آذربايجان، ايران، ترکمنستان، عراق.
محتمل ترين منبع براي تامين و صادرات گاز از طريق اين خط لوله، ميدان شاه دنيز در آذربايجان است که انتظار مي رود از سال 2015-2014، بين 8 تا 16 ميليارد متر مکعب گاز براي اين خط لوله تامين کند. اما در واقع رقابت بين چند خط لوله مختلف براي دستيابي به گاز اين ميدان وجود دارد. به رغم تمايل آذربايجان به تامين گاز نابوکو، به سبب آنکه ميزان صادرات اين کشور به نابوکو کمتر از يک سوم ظرفيت اين خط لوله خواهد بود، اين مسأله با چالش هايي همراه مي باشد.
در مورد تأمين گاز خط لوله نابوکو، کشور ايران به عنوان بزرگترين تامين کننده بالقوه گاز مطرح مي‌باشد. به همين خاطر دستيابي به ظرفيت کامل نابوکو بدون در نظر گرفتن گاز صادراتي ايران ميسر نخواهد بود. ايران به منظور افزايش ظرفيت صادراتي خود قصد دارد تا توليد سالانه گاز خود را افزايش دهد. در همين ارتباط کشور ايران تمايل خود را براي تخصيص مقداري از اين ظرفيت افزوده توليد گاز به خط لوله نابوکو اعلام کرده است. حضور و مشارکت ايران در تأمين گاز خط لوله نابوکو با وجود تحريم هاي آمريکا عليه اين کشور شکل پيچيده اي به خود گرفته است به نحوي که کشورهاي اروپايي را مجاب ساخته تا از ترس رويارويي با تحريم هاي احتمالي عليه خود، نسبت به انجام فعاليت‌هاي تجاري با ايران تمايل نشان ندهند. دولت هاي بوش و اوباما حمايت خود را از احداث خط لوله نابوکو اعلام داشته اند، اما شرايطي را براي تضمين حمايت خود اعلام کرده اند که عدم حضور ايران در اين پروژه از عمده اين شرايط به شمار مي رود13. البته به سبب آنکه ميزان ذخاير اثبات شده گاز ايران چهار برابر کل ذخاير کشور هاي آسياي مرکزي است، این‌گونه موضع گيري ايالت متحده در برابر ايران از نگاه اتحاديه اروپا چندان مناسب و معقولانه به نظر نمي رسد، زيرا حتي در بلند مدت به دليل دستيابي به حداکثر ظرفيت گاز نابوکو، اين موضع گيري سخت گيرانه تا حد زيادي تخفيف مي يابد.
اخيراً شرکت هاي انرژي مجارستان و اتريش MOL) و(OMV که هر دو عضو کنسرسيوم نابوکو مي‌باشند، توافقنامه اي را با منطقه خودگردان کردستان واقع در شمال عراق به امضا رسانده‌اند تا بخشي از گاز توليدي اين منطقه به خط لوله نابوکو انتقال داده شود. گاز عراق مي تواند از طريق خط لوله عرب و از ميدان “عکاس” اين کشور تامين و به اين خط لوله تزريق گردد. بر اين اساس گاز توليدي اين منطقه براي تامين بخش عمده اي از کل ظرفيت نابوکو کافي خواهد بود، اما حقيقت اين است که اين ذخيره گاز به مدت زيادي دوام نخواهد داشت.
هيچ يک از کشورهاي قزاقستان و ازبکستان نمي توانند در کوتاه مدت ظرفيت مورد نياز نابوکو را تأمين کنند و بدين ترتيب تنها کشور آسياي مرکزي ترکمنستان خواهد بود که از تامين چنين ظرفيتي در کوتاه مدت برمي آيد. کشور ترکمنستان سالانه بیش از 60 ميليارد متر مکعب گاز توليد مي کند و با توجه به جدیدترین آمار، ميزان ذخاير گازي اثبات شده اين کشور 17.5 تريليون متر مکعب برآورد شده است14. در سال 2008 رياست جمهوري ترکمنستان پذيرفت تا سالانه 10ميليارد متر مکعب گاز را براي صادرات به کشورهاي عضو اتحاديه اروپا اختصاص دهد. گاز ترکمنستان از ميدان “دولت آباد” اين کشور تامين و از طريق خاک ايران و يا خط زير دريايي ترانس کاسپین15 به باکو منتقل خواهد شد. جدا از خط لوله صادراتي گاز به ايران، تمامي زير ساخت صادراتي گاز ترکمنستان به روسيه مي رود. بنابراين روسيه تسلط همه جانبه اي بر مسيرهاي صادراتي گاز ترکمنستان دارد، به گونه اي که روسيه با خريد گاز ترکمنستان، ظرفيت صادراتي گاز کشورش را به اروپا تأمين مي کند. برنامه‌های صادرات گاز ترکمنستان متنوع می‌باشند. افتتاح فاز اول خط لوله صادرات گاز ترکمنستان به کشور چين در سال 2010 با ظرفيت 20 ميليارد متر مکعب که با تکميل فاز دوم به بيش از 40 ميليارد متر مکعب در سال افزايش خواهد يافت و همچنين افزايش حجم گاز وارداتي ايران از ترکمنستان به ۱۴ ميليارد متر مکعب در سال با بهره برداري از فاز دوم خط لوله دولت آباد – سرخس از جمله این موارد می‌باشند. همچنین در صورت نهايي شدن مذاکرات مربوط به خط لوله “ترکمنستان-افغانستان-پاکستان-هند16 با ظرفيت حدود 30 ميليارد متر مكعب در سال، تعهدات صادرات گاز این کشور، به بیش از 74 میلیارد مترمکعب خواهد رسید که نزدیک به دو برابر صادرات فعلی این کشور می‌باشد. بنابراین، در مورد اینکه این کشور بتواند به تنهایی، گاز خط لوله نابوکو را تأمین کند، ترديد وجود دارد. علاوه بر موارد فوق، عدم تعيين رژيم حقوقي درياي خزر سبب عدم امكان پذيري اتصال تركمنستان از طريق خط لوله برنامه ريزي شده ترانس خزر به آذربايجان-گرجستان- تركيه خواهد شد و اين خط لوله را با بحران عدم وجود منابع گازي مطمئن (در غياب ايران كه مورد تحريم هاي غرب قرار گرفته است) مي كند.
نقشه 1-1: مسیر انتقال گاز به اروپا از طریق خط لوله نابوکو

با توجه به مسائل گفته شده مشخص می‌شود که ایران، ترکمنستان، آذربایجان و عراق به عنوان گزینه‌های مورد نظر این پروژه مطرح می‌باشند. لذا، یکی از مهمترین دغدغه‌های کشورهای اروپایی و فعالان مرتبط در زمینه بازار گاز، انتخاب بهترین گزینه برای تأمین گاز این پروژه می‌باشد. مطالعاتی در این زمینه انجام شده است، اما تاکنون مطالعه‌ای در چارچوب نظریه بازی در این زمینه یعنی انتخاب بهترین گزینه گازرسانی به این پروژه، انجام نشده است.
مسأله فوق یعنی انتخاب بهترین گزینه گازرسانی به این پروژه، یکی از مهمترین چالش های موجود در خصوص پروژه فوق می‌باشد. لذا بررسی توانایی و فرصت ها و چالش های گازرسانی از هر کدام از کشورهای ایران، آذربایجان، عراق و ترکمنستان که گزینه‌های اصلی گازرسانی به این منطقه هستند، مسأله بسیار خطیر و مهمی است.

1-3- وضعیت گزینه‌های تأمین کننده
ایران، ترکمنستان، آذربایجان و عراق به عنوان گزینه‌های مورد نظر این پروژه مطرح می‌باشند.
1-3-1- عراق
کشور عراق داراي سيزدهمين منبع ذخيره گازي در جهان محسوب مي شود، اما اين منابع تا حد زيادي بلا استفاده باقي مانده است. در اين راستا دولت عراق در سال‌هاي اخير با انجام مناقصه‌هاي بين‌المللي و واگذاري ميدان‌هاي گازي به شرکتهاي بين‌المللي، گامي در زمينه توليد و صادرات گازي برداشته است، اما همچنان با مشکل گاز روبرو است. اکنون نيز عراق جدا از افزايش تقاضاي داخلي براي مصرف گاز به مسأله اي چون حق ترانزيت گاز ايران به غرب آسيا و حتي اروپا، رقابت با ترکيه در زمينه نقش ترانزيتي گاز و همچنين شراکت آينده خود در صدور گاز از اين خط لوله به غرب آسيا و حتي اروپا مي نگرد.
بر اساس آمار منتشره، ذخاير اثبات شده گاز طبيعي عراق بيش از 3.4 تريليون مترمکعب و حجم ذخاير نفت خام اثبات شده اين کشور نيز حدود 150 ميليار بشکه برآورد شده است. ظرفيت توليد برق نصب شده عراق در سال 2012 حدود 10.11 ميليون کيلووات در ساعت و واردات برق آن در اين سال 12.28 ميليارد کلووات ساعت گزارش شده است. از مجموع برق توليدي، حدود 69 درصد به وسيله سوخت هاي فسيلي و 31 درصد از طريق نيروگاه‌هاي برقي آبي توليد مي شود. توليد نفت خام عراق در سال 2012 حدود 3.1 ميليون بشکه در روز و صادرات نفت خام اين کشور نيز 2.6 ميليون بشکه در روز گزارش شده است. عراق در سال 2012 درمجموع 0.8 ميليارد متر مکعب توليد گاز طبيعي

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با موضوع کتابخانه ملی، کتابداران Next Entries منبع تحقیق درباره گاز طبیعی، تولید نفت، صادرات گاز، نفت و گاز