پایان نامه درمورد اخلاق اسلامی، فضایل اخلاقی، فقهی و حقوقی، گناهان کبیره

دانلود پایان نامه ارشد

دانش
2-1-1. عهد بما هو عهد 36
2-1-1-1. به صورت کتبی 36
2-1-1-2. به صورت شفاهی 37
2-1-2. متعلق عهد 37
2-1-2-1. به صورت قول 37
2-1-2-2. به صورت فعل 37
2-1-3. متعهِّد و متعهَّد 38
2-2. اقسام عهد 38
2-2-1. عهد خداوند با انسان 38
2-2-1-1. عهد خداوند با انسانهای عادی(عموم انسانها) 40
2-2-1-2. عهد خداوند با انبیاء و اولیاء 42
2-2-2. عهد انسان 44
2-2-2-1. عهد انسان با خدا 44
الف) قسم 46
ب) نذر 47
2-2-2-2. عهد انسان با انسان 48
2-2-2-2-1. پیمانهای اقتصادی 49
2-2-2-2-2. پیمانهای سیاسی 49
2-2-2-2-3. پیمان‌های نظامی 51
2-2-2-2-4. پیمانهای اجتماعی 52
2-2-2-3. عهد انسان با خود 55
2-3. مراتب وفا 56
فصل سوم: وفای به عهد در اخلاق 36
3-1. تعریف فضیلت 60
3-2. اقسام فضایل 62
3-2-1. فضایل عقلانی 62
3-2-2. فضایل اخلاقی 63
3-3. رابطهی وفای به عهد با فضایل 64
3-3-1. رابطه‌ی وفای به عهد با حکمت 66
3-3-1-1. رابطهی وفای به عهد با حکمت در قرآن 66
3-3-1-2. رابطهی وفای به عهد با حکمت در نظر فیلسوفان و علمای اخلاق 66
3-3-2. رابطهی وفای به عهد و عدالت 68
3-3-2-1. رابطهی وفای به عهد و عدالت در قرآن 69
3-3-2-2. رابطهی وفای به عهد و عدالت در آموزهها و سیرهی نبوی 70
3-3-2-3. رابطهی وفای به عهد و عدالت از منظر فیلسوفان و علمای اخلاق 71
3-3-3. رابطهی وفای به عهد و صداقت 74
3-3-3-1. رابطهی وفای به عهد و صداقت در قرآن 75
3-3-3-2. رابطهی وفای به عهد و صداقت در آموزه‌ها و سیره نبوي 77
3-3-3-3. رابطهی وفای به عهد و صداقت از منظر فیلسوفان و علمای اخلاق 79
3-3-4. رابطهی وفای به عهد با امانت‌داری 82
3-3-4-1. رابطهی وفای به عهد و امانت‌داری در قرآن 83
3-3-4-2. رابطهی وفای به عهد و امانت‌داری در آموزه و سیره 84
3-4-5. رابطهی وفای به عهد با دیگر فضایل 85
فصل چهارم: شرایط و احکام وفای به عهد 87
4-1. شرایط وفای به عهد 88
4-1-1. شرایط وفای به عهد در کتب فقهی 88
4-1-1-1. انشاء صیغه 89
4-1-1-2. عاقل بودن 90
4-1-1-3. بالغ بودن 90
4-1-1-4. مختار بودن 90
4-1-1-5. قصد جدی داشتن 91
4-1-1-6. حلال و مباح بودن معهود 92
4-1-1-7. عمل به عین نیت 92
4-1-1-8. محال نبودن 92
4-1-1-9. قدرت و توانایی 93
4-1-2. شرایط وفای به عهد در کتب حقوقی 93
4-1-2-1. عدم مخالفت با کتاب و سنت 93
4-1-3. شرایط فعل اخلاقی در کتب علمای اخلاق و فیلسوفان مسلمان 94
4-1-3-1. عزم و اراده 95
4-1-3-2. نیت (حُسن فاعلی) 96
4-1-3-2-1. صدق و راستی 98
4-1-3-2-2. عدم خیانت 99
4-1-3-2-3. عدم زیان به افراد 100
4-1-3-3. مطلوبیت فعل (حُسن عمل) 100
4-1-3-4. ملکه نفسانی 102
‌4-1-3-5. نتیجهی عمل 102
4-2. احکام وفای به عهد 104
4-2-1. احکام وفای به عهد در کتب فقهی و حقوقی 104
4-2-2. احکام اخلاقی وفای به عهد 109
4-2-2-1. تعارض اخلاقی 112
4-2-2-1-1. تعریف تعارض اخلاقی 113
4-2-2-1-2. انواع تعارض اخلاقی 114
4-3. افراد واجد شرایط برای عهد بستن 116
4-4. حق وفای به عهد با دشمن 117
4- 5. استثنائات در وفای به عهد 122
4-6. شرایط درست بودن نقض عهد 123
4-7. ثمرات وفاي به عهد و زیان‌های عهدشکنی 125
4-7 – 1. ثمرات وفای به عهد 125
4-7-1 – 1. نظم اجتماعی و ثبات جامعه 125
4-7-1 – 2. جلب اعتماد دیگران 125
4-7-1 – 3. حب الهی 126
4-7-1-4. لطف الهی 127
4-7- 1 – 5. برخورداري از برکات و پاداش الهي 127
4-7 – 2. زيانهاي عهدشکني 128
4-7-2 – 1. رواج بی‌اعتمادی در جامعه و از هم گسیختگی آن 128
4-7- 2 – 2. تسلط دشمنان 129
4- 7-2-3. عهدشکني و عقوبت سریع 130
4-7-2- 4. خشم خدا و عذاب الهی 131
4-7 – 2- 5. محروميت از الطاف الهي 132
4-8. دلایل وفا و عدم وفای به عهد 132
4-8-1. دلایل وفای به عهد 133
4 – 8 – 2. دلایل عدم وفای به عهد 133
4-9. طرق درمان عدم وفای به عهد 135
نتیجهگیری 138
پیشنهادات 140
فهرست منابع و مآخذ 141

مقدمه
1. بیان مسئله
حمد و سپاس خدای را که نعمت‌های بيکرانش را بر ما ارزاني نمود و قرآن را براي هدايت بشر نازل فرمود و درود فراوان بر اشرف پيامبران، نبی گرامي اسلام (ص) و خاندان پاکش (ع) و ياران و پيروان آن حضرت باد.
مسئلهی وفای به عهد یکی از کاربردیترین آموزههای دین مبین اسلام بوده و از مهمترین واجبات الهي به شمار میرود. پایبندی به عهد و پیمان یک اصل جهانی بوده و از امهات فضایل به شمار میرود و همهی مردم جهان از هر قاره و اقلیمی با تمام اختلافاتي كه در افكار و تمايلات دارند در این اصل ریشهدار و عمیق وفای به عهد اتفاق نظر دارند و عهدشکنی را خیانت و رعایت عهد و پیمان را فضیلت میشمارند. از آنجا که زندگي در اجتماع و جامعه جزء لاينفك حيات بشري است و براي آنكه از قوام و دوام برخوردار باشد نيازمند مجموعهای از قوانين و اصول است كه برخي از آنها در قالب قوانين مصوب و مكتوب جاي ميگيرند و برخي ديگر اگر چه در قانون مدون و مصوبي ثبت و ضبط نشدهاند ولي قوانين فطريای هستند كه در نهاد آدمي قرار داشته و آدمي بالفطره خود را ملزم به رعايت آنها دانسته و تجاوز از آنها را براي خود جايز نميداند زيرا ميداند كه هرگونه تخطي از اين قوانين فطري ميتواند حيات توأم با آرامش او را در دنيا به مخاطره انداخته و با نابودي مواجه سازد. قوانيني همچون راستگويي، اداي امانت، احترام به حقوق ديگران و غیره. از جمله اين قوانين فطري يكي هم قانون «وفاء به عهد» است. قانوني الهي و انساني كه همهي انسانها فارغ از هر دين و آييني خود را ملزم به رعايت آن ميدانند تا جايي كه بنا به فرموده بزرگان دین حتي مشركان جاهلي نيز خود را ملزم به رعايت آن دانسته و تجاوز از آن را براي خود گناهي نابخشودني ميدانستند. دین اسلام که کاملترین دین آسمانی است، تمام جوانب زندگی بشر در دنیا و آخرت را مورد توجه قرار داده و مسیر صحیح تکامل را فرا روی بشر قرار داده است. از اين روست که دين اسلام به عنوان اکمال و اتمام اخلاق بشر معرفي شده است. منابع دین اسلام (قرآن، آموزهها و سیره و کتب علمای اخلاق و فیلسوفان مسلمان) منبع عظیم مسائل اخلاقی است و سرچشمه اصلی احکام و مسائل اخلاقی در میان مسلمانان محسوب میشود و دلیل اینکه در این پژوهش به آموزهها و سیره نبوی استناد شده است این است که آموزه‌ها و سیرهی نبوی به عنوان یکی از منابع اصلی اخلاق اسلامی مطرح است.
یکی از مسائل مهمی که در اخلاق اسلامی مطرح است، مسئلهی وفای به عهد است که در منابع دینی ما نمونههای فراوانی از آن وجود داشته و همواره مورد تاکید دین اسلام بوده است. لذا این تحقیق بر آن شده است تا مسئلهی وفای به عهد و جایگاه آن در اخلاق اسلامی از حیث اقسام و جایگاه آن در قرآن و آموزهها و همچنین در فیلسوفان مسلمان بررسی کند و به شرایط و احکام وفای به عهد و دلایل وفاداری و عهدشکنی و ثمرات و زیانهای آن بپردازد.
گفتني است پرداختن به وفای به عهد در اخلاق اسلامي، فراتر از تحقيق حاضر بوده و نيازمند تحقيقات گستردهتري است. بنابراين پایان‌نامه حاضر را بايد تنها به عنوان درآمدي بر اين موضوع دانست.
2. سوالات تحقیق
آنچه در این پایان‌نامه در صدد آن هستیم جواب دادن به سوالهای زیر است.
سوال اصلی:
1- وفای به عهد در اخلاق اسلامی با تأکید بر آموزها و سیره‌ی نبوی چیست؟
سوالهای فرعی:
1- معانی مرادف و مخالف عهد کداماند؟
2- آیا وفای به عهد اقسامی دارد؟ چه نوع اقسامی دارد؟
3- آیا وفای به عهد یک فضیلت است؟ چه نوع فضیلتی است؟ با کدام یک از فضایل ارتباط بیشتری دارد؟
4- وفای به عهد در جنبههای مختلف اخلاقی و فقهی و حقوقی چه حکمی دارد و اگر در مقام عمل با دیگر ارزشها تعارض داشته باشد چه باید کرد؟

3. فرضیات تحقیق
در مقام پاسخگویی به پرسشهای فوق، میتوان پاسخ زیر را مطرح کرد:
1- وفای به عهد دارای یک معنای عام است و شامل مجموعه گستردهای از واژههای دیگری مثل میثاق و پیمان و وعده میشود.
2- عهد در رابطه خدا و انسانها و حتی با خود نیز بسته به اهداف عهد دارای اقسامی است وبه تبع وفای به عهد نیز اقسام مختلفی پیدا میکند.
3- وفای به عهد از فضایلی است که با دیگر فضایل اخلاقی همچون عدالت، صداقت و امانتداری ارتباط دارد.
3- وفای به عهد در همه جنبهها حکم وجوبی دارد و با بعضی از ارزش‌ها در مقام عمل تعارض دارد لذا باید با اولویتبندی مسائل بر مبنای قرآن کریم و آموزههای نبوی، این تعارض را برطرف کرد.
4. پيشينه‌ی تحقیق
امروزه در زمينه «وفاي به عهد» کتابها، پایان‌نامه‌ها و مقالات متعددي به نگارش در آمده است که حاکي از توجه محقّقان به اين امر است. با اين وجود، تحقيق و پژوهش دربارهی «وفاي به عهد در اخلاق اسلامي» و حتّي مرتبهاي کلی‌تر، در «بعد اخلاقي وفاي به عهد» سابقه چنداني ندارد و بيشتر به جنبه ديني و حقوقي اين موضوع در جامعه پرداخته شده است.
در حال حاضر، با توجّه به بررسيهاي انجام‌شده کتاب يا پاياننامه و يا حتي مقالهاي مستقل تحت عنوان «وفاي به عهد در اخلاق اسلامي با تكيه بر آموزهها و سيرهی نبوي» يافت نشد. با اين حال تحقيقاتي چند در ارتباط با اين موضوع صورت گرفته است که به صورت پراکنده مطالبي نقل نمودهاند و با موضوع بی‌ارتباط نيست. از جمله آنها ميتوان به کتابهایی نظیر معراج السعاده از ملا احمد نراقی ، گناهان کبیره از آیت الله دستغیب و نقطه‌های آغاز در اخلاق عملی از مهدوی کنی و غیره اشاره کرد که صفحاتی را به توضیح این موضوع مهم اختصاص دادهاند و پایاننامهها و مقالاتی در این مورد البته نه به این صورت که مورد بحث ما است، به نگارش در آمده است از جمله:
1- «عهد و پیمان در قرآن و روایات» نوشتهی راضیه قربانی.
2- «وفای به عهد در قرآن و سنت و نتایج فردی و اجتماعی آن در جامعه» نوشتهی صدیقه نظری.
3- مقاله «وفا به عهد و پیمان» از آیت الله جوادی آملی.
4- مقاله «وفای به عهد» نوشتهی احمد باقری.
5. اهمیت و ضرورت تحقيق
امروزه شايد بتوان گفت که بزرگترين بحران بشریت، بحران اخلاق است که بر تمامي زواياي زندگي انسان تأثير گذاشته است. بيشتر افراد و جوامع دچار كارشكني و عدم پايبندي به عهدها و قول و قرارهايشان مي‌باشند و نسل امروزي در بستر امراض روان‌پریشانی و سرگرداني دست و پنجه نرم مي‌كند، بشر سرگشته و برگشته از مسير فطرت و معرفت چنان دور شده است كه تنها يك نداي رساي آسماني زير لواي روحاني وحي و امداد، مي‌تواند به راهش آورد و در تنگناها و پرتگاههاي اين سرزمين ظلماني آنچه خاطر خسته آدمي را مكدر و مشوش مي‌كند جاي هميشه خالي ايمان و اخلاق است كه از توابع و نتايج اين خلأ روحي، دردهاي نامرئي و جانفرسايي هم چون عهدشكني و دروغ‌پردازی سر از لانه در مي‌آورند، انگار بشر تمام راههاي سعادت و سيادت را آزموده و خوشبختي خويشتن را در بيراهه و كجراهه رفتن دانسته است و اين شاهراه انحطاط و سقوطي است كه بزرگ‌مردان عالم را به ميدان جهاد و اجتهاد كشيده است. بنابراين امروزه عليرغم پيشرفتهاي چشمگير بشر در عرصه فناوري، بيش از هر زمان ديگري بشر مستلزم پايبندي به عهدهاست و پرداختن به مسئله وفاي به عهد در اخلاق بيش از هر زمان ديگري لازم مينمايد و چون اسلام يک دين جهاني است، پرداختن به اين مسئله از ديدگاه دين اسلام و آموزه‌های نبوي ميتواند راهگشا باشد.
با نهايت تأسف و تأثر بايد اذعان كنيم كه اين قانون الهي در جامعه ما طي ساليان اخير كمرنگ شده و ما عليرغم تأکیدات فراوان آيين آسماني ما، در عمل به آن سستي كرده و خود را چندان پایبند عمل به آن نميدانيم و در حال حاضر با دور افتادن جامعه از تعاليم عاليه اسلام كار به جايي رسيده كه ما براي عهد و پيمانهاي كتبي و نوشتاري خود نيز اهميتي قائل نشده و به آساني آنها را زير پا ميگذاريم و آمارها هرج‌ومرجها و دعواها و مشکلاتی که بر اثر بیتوجهی به تعهدات پیش میآید رو به افزايش است و خود

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه درباره امام خمینی، اخلاق اسلامی، مصباح یزدی، تحف العقول Next Entries پایان نامه درمورد زبان عربی، آداب و رسوم، آرامش خاطر، قرآن کریم