698، 269، قانونتعزیراتمصوب

دانلود پایان نامه ارشد

نشراکاذیبونسبتدادناعمالخلافحقیقت
یکيازاتهاماتانتسابيشايعبهويژهبهاصحابرسانهوگاهيفعالانسياسيکشورما،ارتکابنشراکاذيببهقصدتشويشاذهانعمومياستکهمتاسفانهرويهقضاييدرانطباقمصداقبامادهقانونوتشخيصقضاييارتکاباينجرم،اغلبرويکردهايمتفاوتدارد،بهنحويکهدربرخيازاحکامصادره،عبارت « تشويشاذهانعمومي»درکنارنشراکاذيبوبهعنوانيکجرممستقلذکرشدهدرحاليکهبامراجعهبهقوانينجزايي،جرميتحتاينعنوانملاحظهنمي‌شودوتشويشاذهانعموميبخشيازعنصررواني «سوء‌نيتخاص»برايتحقّقجرمنشراکاذيباست. نگارندهطييادداشت‌هاويامقالاتمتعددبهتحليلارکانمتشکله «نشراکاذيب»وتبيين «مفهومتشويشاذهانعمومي»درمطبوعاتپرداختهاست. اماکاربردقضاييشايعاينجرمبهخصوصدرجرايممطبوعاتيووجودنکته‌هايظريفدرزمينهتشخيصقضاييواحرازارکانمتشکلهآن،ضرورتنگارشمقالاتبيشترراايجابمي‌نمايدبهويژهاينکهدراغلبتأليفاتکتبحقوقجزايي،آنچنانکهبايدتشريحعناصرتشکيلدهندهاينجرموتفاوتآنباارکانجرايمديگرعليهحيثيتوشرافتاشخاصمانندافترا،مطالبکافيگنجاندهنشدهاست . ازاينرو،اغلبدانشآموختگانحقوق،درتشخيصمصداق‌هاينشراکاذيببامشکلمواجهندهمينطوراغلبقضاتکيفرينيزدرتشخيصقضاييخودازنشراکاذيبتفسيرهاويابرداشت‌هايمتفاوتوخلافقانوندارند.58
ماده 698 قانونمجازاتاسلاميمقررمي‌دارد: هرکسبهقصداضراربهغيرياتشويشاذهانعمومييامقاماترسميبهوسيلهنامهياشکواييهيامراسلاتياعرايضياگزارشياتوزيعهرگونهاوراقچاپيياخطي،ياامضاءيابدونامضاء،اکاذيبيرااظهارنمايد،ياباهمانمقاصداعماليرابرخلافحقيقت،راساًيابهعنواننقلقولبهشخصحقيقيياحقوقييامقاماترسمي،تصريحاًنسبتدهداعمازاينکهازطريقمزبوربهنحويازانحاضررمادييامعنويبهغيرواردشوديانهعلاوهبراعادهحيثيتدرصورتامکان،بايدبهحبسازدوماهتادوسالوياشلاقتا 74 ضربهمحکومشود.59
ماده 698 ،دارايدوعنوانمجرمانهمستقلباعنصرروانيازحيثسوء‌نيتخاصمشترکومجازاتقانونييکساناست. الفـنشراکاذيب . بـنسبتخلافحقيقتدادنبهاشخاص . بنابرايندرعنصرماديوبخشيازعنصرروانيايندوجرم (سوء‌نيتعام) بينايندوعنوانمجرمانهتفاوتوجوددارد. «قصداضراربهغير»يا«تشويشاذهانعمومييامقاماترسمي»،بهعنوانسوء‌نيتخاص،بخشيازعنصرروانيهردوجرماستبااينتوضيحکهبرايتحققارکانهريکازايندوجرمسوايعنصرماديوسوء‌نيتعامازعنصرروانيخاصهريک،وجودسوء‌نيتخاصدرقالب«قصداضراربهغير»ويا «قصدتشويشاذهانعمومييامقاماترسمي»شرطاست . اماتحققاضراربهغيرياتشويشاذهانبهعنواننتيجهعملمجرمانهدرهردوموردشرطنيستوچنينبرداشتيازقيدعبارت «اعمازاينکهازطريقمزبوربهنحويازانجاضررمادييامعنويبهغيرواردشوديانه»مستفادمي‌شود .60
همانطوريکهيکيازاساتيدشهير،اظهارنظرنموده‌اند،درنشراکاذيب «اعمالمعينيبهشخصيااشخاصنسبتدادهنمي‌شودبلکهاخبارومطالبيبي‌اساسبهطورکلياظهارمي‌شود‌. . .» هرچنداينجزماده «بندالفماده 269 مکررقانونمجازاتعموميسابقباقسمتاولماده 698 قانونفعليـباافزودنکلماتنامهياشکواييهبهآنـ » بهطورکليميتواندشاملنسبتدادناعمالغيرواقعيبهشخصيااشخاصمعينينيزباشدوليقانونگذارايننوعراازاصلموضوعجداکردهومستقلاً «درقسمتدومماده»موردحکمقراردادهاست.
بنابراينشخصيکهباقصداضراربهغيروتشويشاذهانعمومييامقاماترسميوبهوسيلهمراسلات،‌بهدروغشايعنمايد. درفلانشهريکصدنفردراثرابتلابهآنفلو‌آنزايخوکيجانخودراازدستداده‌اند،عمل‌اشمصداقنشراکاذيباستوهمينطوراستاگرباهمانمقاصدشايعسازدخزانهدولتيخاليشدهاست . امااگرشخصيبهقصداضراربهغيروياتشويشاذهانعمومي،برخلافحقيقتوبهانگيزهرأيندادنمردمبهيککانديدايانتخاباتي«کهاينانگيزهبهعنوانقصداضرارنيزبهشمارمي‌آيد»اعلامکنداودارايسهزنصيغه‌اياست،عملمرتکبمصداق «نسبتدادنبرخلافحقيقتبهاشخاص » محسوبمي‌شودنهنشراکاذيب. همينطورچنانچه،نشريه‌ايانتشارمجددنشريهمحليديگررااگرچهبانقلقولوتلويجاً «بااشارهبدونذکرنام»بهعنوان «تريبونبيگانگان»خواندهوگردانندگانآنرابهتبليغبهنفعدولت‌هايبيگانهمتهمنمايد. عملشمصداقجزءدومماده 698 مي‌باشد.61
هرچنددرمتنمادهکلمات «اکاذيب»‌و «اعمال»بهصورتجمعآمده،منظور،نوعآناموراستوبهيککذبويکعملهمصدقمي‌کند (3).‌درموردنشراکاذيبازنظرعنصرماديوسايلارتکابجرممانند،نامهياشکواييهيامراسلاتيا . . . احصاءشدهومي‌تواناينگونهاستنباطکردکهاظهاراتشفاهيازشمولمادهخارجاستامادرموردجزءدوم «نسبتدادناعمالبرخلافحقيقتبهاشخاص » ظاهراَميتوانايناعمالراشفاهينيزمانندنطقدريکسخنرانيبهاشخاصنسبتداد . ازنظرعنصررواني،احرازسوء‌نيتعام«ارادهخودآگاهدرارتکابعملمجرمانه»وسوء‌نيتخاصشرطتحققهردوجرماست. اماچنانچهمرتکبباوجوددارابودنسوءنيتعام «آگاهيبهکذببودنمطلبيامورداسنادوعمددرنشريانسبتدادنآن » فاقدسوءنيتخاص «قصداضراربهغيرياتشويشاذهانعمومييامقاماترسمي »باشدمرتکبنشراکاذيبوياجرمموضوعجزءدومماده 689 نشدهاست . اماعدممجرميتمرتکب،هميشهملازمهباعدممسؤوليتمدنيوينداردوچنانچهعملويموجبورودخسارتمادييامعنويشوداينخسارتدرقالبمقرراتمسؤوليتمدنيوديگرمقرراتقابلرسيدگياست .62
قانونگذارهمانندروالمعمولدراغلبواژه‌هايجزايي،عبارات « تشويشاذهانعمومي»راتعريفننمودهاستامابهنظرمي‌رسدکاربردقضايياينعبارتبايدازمعناومفهوملغويوعرفيآندورباشد . هرچند «تشويشاذهانعمومي»بهعنواننتيجهعملمجرمانهشرطنيستوتنهاوجودقصداضراربهغيرياتشويشاذهانعموميدرزمانارتکابعملنشراکاذيبکافياستاماقاضيکيفريبرايتشخيصاينموضوع «احرازسوءنيتخاصقصدتشويشاذهانعمومي»بايدتأثيرعرفيعملمرتکبرادرمشوشکردنياناآرامنمودنافکارعموميقبلازصدوررأي،موردارزيابيقراردهدبهويژهاينکهازنظراصولجزايي،اصلبروجودچنينقصدينيست .مرجعتعقيبياصدورحکمبايدوجودسوءنيترادرزمانارتکابعملماديجرم،اثباتنمايد. بنابراينچنانچهعملمرتکبمي‌توانستهموجبتشويشوياناآراميشودبعيداستبتوانپذيرفتصرفتشخيصقاضيبهمعنايتشخيص «عرفي»اينموضوعاست . زيراعدمتأييدرأيقاضيازنظرافکارعمومي،مبانيتوجيهقضاييمجرميتمرتکبرابااشکالمواجهمي‌نمايد.‌ازاينروياظهارنظرهيأتمنصفهدرنشراکاذيبمطبوعاتيـ‌البتهباترکيبيمردميوبهعنواننمايندهافکارعموميمي‌تواندنقشموثروعادلانه‌ايرادرتشخيصمجرميتويابرائتمتهمايفاءنمايد،زيرادرقالببررسيواظهارنظرهيأتمنصفه،توجهبهاينامرموضوعـاينکهمتهمقصدتشويشاذهانعموميداشتهيانهـمي‌توانددرتصميمهيأتمنصفهورأيقاضيمؤثرواقعشودامادرنشراکاذيبخارجازمصاديقجرايممطبوعاتي،اينمعضلهمچنينباقياست.63
درمقايسهارکانتشکيلدهندهدوجرمموضوعماده698 قانونمجازاتاسلاميوافترامصداقماده 697 همانقانونمطلبحائزاهميتايناستکهالزاماًعملنشراکاذيبومورداسنادبرخلافحقيقتبهاشخاص،نبايدهمانندموردافترا «اسنادجرم»باشد. بهعبارتديگردرافتراءمرتکببهقصدافترابهيکيازطرقمذکوردرقانون،‌ارتکابعمليراکهدارايوصفمجرمانهاستبهديگرينسبتمي‌دهدونمي‌تواندصحتآناسنادراثابتنمايددرحاليکهدرنشراکاذيب،اسناددروغبهطورکلي،اعماستازاينکهعملنسبتدادهشدهجرمباشدوياامرمباحوهمينطوردرنسبتدادناعمالبرخلافحقيقتبهاشخاصممکناستايناعمالجرمباشدياامرمباح «مانندداشتنزنصيغه‌اي»امابههرحالبرايتحققهردوعنوانمجرمانهاخيرالذکرجدايازديگرشرايطخاصعنصرمادي،شرطاستمرتکبدارايقصداضراربهغيروياتشويشاذهانعموميباشددرصورتيکهدرموردافتراافزودنبرقصد،‌افتراءبايدموردانتسابجرمباشد . بهعنوانمثال،نسبتدادنارتکاباختلاسبهديگريباداشتنقصدافتراء،مصداقافترااست . اماهمينعملباقصداضراربهغيرياتشويشاذهانعمومي،‌مصداقجرمموضوعقسمتدومماده 698 مي‌باشدالبتهازنظرديگراجزاءعنصرماديبهمنظوراجتنابازاطالهکلامدرايننوشتاربحثيبهمياننمي‌آيدوبالاخرههمانطوريکهقبلاًاشارهشددرنشراکاذيب،‌اعمالمعينيبهشخصيااشخاصنسبتدادهنمي‌شودبلکهاخبارومطالبيبي‌اساسوبهطورکلي‌اظهارمي‌شود64

مبحث چهارم : بررسی جرایم مرتبط با جرم و اشاعه اکاذیب در جرایم رایانه ای
افترا:
افترادرمعنایلغویخودعبارتازدروغبربافتنمیباشددرکتابمنتهیالاربفیلغهالعربافترابهمعنیدروغبربافتنفرّی (بروزنغنّی) بمعنیدروغبربافتهوفِریَهبمعنیدروغذکرشدهاستدرتعبیرحقوقیبموجبماده 140 قانونتعزیراتمصوب 18/5/1362 افترانسبتدادنامریکهمطابققانونجرمتلقیمیشودبیانشدهاست.افتراءونشراکاذیبازموضوعاتیاستکهدرجوامعوادیانمختلفازآنهابعنواناعمالاهریمنیوشیطانییادشدهاستدرایرانقبلازاسلامبهگفتاروپنداروکردارنیکتوصیهوتوجهزیادیمبذولگشتهوازدروغگوییونشراکاذیببعنوانصفاتاهریمنینامبردهشدهاست.درقرآنکریمدروغگوئیوبهتانوافتراوسخنچینیازمعاصیبزرگومخالفبااسلاممعرفیودرآیاتمتعددیبهآنهااشارهگردیدهاست. درآیات (221 تا 226) سورهالشعرادروغگویانودروغسازاندرزمرهافرادیکهشیطانبرآنهانازلگردیدهمعرفیشدهاند.هلانبئکمعلیمنتنزلالشیاطینتنزلعلیکلافاکاثیم. یلقونالسمعواکثرهمکاذبونوالشعراءیتبعهمالغونالمترانهمفیکلوادیهیمون.
آیابهشمااطلاعبدهمکهشیطانبرچهاشخاصینازلمیشود. نازلمیشودبرهردروغگویبزهکاریکهباسرارمردمگوشدادهوبیشترآنهادروغگویانندوشاعرانیکهازایشانپیرویمیکنندگمراهان. آیاندیدیکهایشاندرهروادیسرگشتهمیروند.
آیه 24 سورهنور
انالذینیرمونالمحصناتالغافلاتالمومناتلعنوافیالدنیاوالاخرهولهمعذابٌعظیمٌ.
بدرستیکهآنانکهبزنانپاکدامنباایماننسبتزنامیدهندلعنتکردهشدنددردنیاوآخرتوجهتآنانعذاببزرگیقراردادهشدهاست.
درقرآنکریمدرسورههاوآیاتزیادینسبتبهنکوهشدروغگوئیوبهتاناشارهشدهاستکهبهدوموردفوقبسندهگردید.65
افترادرقانونتعزیرات: درماده 140 قانونتعزیراتمصوب 1362 بزهافترابشرحذیلبیانشدهاست:
«هرکسبوسیلهاوراقچاپییاخطییاانتشارآنهایابوسیلهدرجدرروزنامهوجرایدیانطقدرمجامعبرکسیامریراصریحاًنسبتدهدکهمطابققانونآنامرجرممحسوبمیشودنسبتدهندهمفتریخواهدبودمشروطبراینکهنتواندصحتآناسنادراثابتنمایدمجازاتمفتریجزدرمواردیکهحدتعیینشدهتا 74 ضربهشلاقاست».66
بطوریکهملاحظهمیشودقانونگذاربرایبزهافتراشرایطیراتعییننمودهاستکهبدونجمعآنشرایطجرمافتراتحققپیدانمیکندذیلاًبطوراجمالبشرحشرایطتحققافترامیپردازیم.
اولاًکیفیتارتکابافترادرماده 140 قانونتعزیراتفقطازطریقاوراقچاپییاخطییاانتشاریادرجدرروزنامهوجرائدیانطقدرمجامعپیشبینیشدهاستبنابرایناگرازطرقدیگریجرمیبهکسینسبتدادهشودافتراتلقینخواهدشدمثلاًاگرشخصیحضوراًودرداخلاطاقیبادیگریمشاجرهکردهواورادزدوقاتلخطابکندهرچندسرقتوقتلدارایجنبهکیفریبودهودرزمرهجرائممهمقراردارندلیکنموضوعباالتفاتبهشرایطمندرجدرماده 140 قانونتعزیراتمنطبقباافترانیستبلکهمرتکبازجهتتوهینشفاهیقابلپیگردقانونیمیباشد.
ثانیاً: بارعایتشرایطیکهفوقاًذکرشدبایستیشخصیکهموردافتراقرارگرفتهمشخصاًتعیینگرددوبزهانتسابیراصراحتاًبوینسبتبدهندمثلاًبانطقدریکمجمعیصریحاًگفتهشودکهحسنمبلغیکمیلیونتومانازفلانیکلاهبرداریکردهاستلیکناگرموردانتسابیصراحتنداشتهوبهشخصمعینیمنتسبنگرددوتحتعناوینکلیوبطورغیرصریحوبهتعدادنامعلومیاطلاقشودچنینامریازمصادیقافترامحسوبنخواهدشد. مثلاًاگرگفتهشود « میگوینداهالیفلانقریهدزدوجانیهستند»یا « شنیدهامفلانیآدمجانیودزدیاست»چوندرموارداخیرالذکرموضوعاتهاموافرادمتهمبطورصریحومنجرمشخصومعیننشدهوخودمورداتهامنیزبهنقلقولومسموعاتازدیگرانبطورمشکوکومبهومبیانگردیدهاستلذامرتکبتحتعنوانافترامندرجدرماده 140 قانونتعزیراتقابلتعقیبنیست.
ثالثاً: موردانتسابیبایستیطبققانونرایجفعلیجرممحسوبشوددرقانونمجازاتعمومیسابقکهجرائمازحیثشدتوضعفبهجنایتوجنحهوخلافتقسیمبندیشدهبودندبموجبماده 269 قانونمجازاتعمومیصرفاًانتسابامورجنحهایوجنائیافتراتلقیمیشدندونسبتدادنامورخلافیافترانبودلیکندرماده 140 قانونتعزیراتبهجرمبودنعملانتسابیاکتفاشدهاستبدوناینکهقائلبهتفکیکجرائمخاصیگرددبنابراینچنانچهموضوعاتانتسابیجرمنباشندبعنوانافتراقابلتعقیبکیفرینیستندمثلاًاگربذکرمواردیمانندبیعرضگیبدنامی–حقهبازی–تنبلیونظایرآنمبادرتشودهرچنداینمواردموهنوگاهیباعثهتکحرمتافرادمیشودلیکندرمحدودهبزهافتراقابلپیگیرینمیباشندوبایستیدرحدتوهینیانشراکاذیبباشرایطیکهدرماده 141 قانونتعزیراتذکرشدهموردعنایتقرارگیرند.
رابعاً: شخصمفترینتواندصحتآناسنادراثابتنمایدازمفهوممخالفاینمادهاستفادهمیشودکهچنانچهصحتامورانتسابیرادرمحکمهصالحهثابتکندازمجازاتمفتریمعافخواهدشدلذاعدمتوانائیمفتریدراثباتادعاازارکانمهمتحققبزهافترامیباشدوبحثوتوضیحبیشتریراطلبمیکند.
نکتهمهمیکهدراینخصوصقابلذکرمیباشداینستکهچهبسااساساسناددرستوصحیحباشدلیکنمدعیقادربهاثباتادعایخودنباشدونتیجتاًمفتریشناختهشوددرماده 140 قانونتعزیراتبخلافماده 141

پایان نامه
Previous Entries بازدارندگی Next Entries 142، 141، قانونتعزیراتاستیعنیلازماستکهشخصتحتتعقیبمامورینانتظامیقرارگرفتهواشیاءمذکوردرتصرفویکشفشودواینموضوعدرمراجعقضائیتحترسیدگیقرارگرفتهومدافعاتشخصمتهمموردارزیابیمقاماتقضائیواقعشودتحتپیگردقرارگرفتنشخصیکیازاساسیترینشرایطتحققبزهمیباشدچهدرادامهمادهامدهاست