منابع پایان نامه ارشد درباره سرمایه اجتماعی، شبکه های اجتماعی، روابط اجتماعی، ساختار اجتماعی

دانلود پایان نامه ارشد

از آن استفاده می کنند، می دانست. (کلمن، 1377: 462 به نقل از قاسمی و کاظمی، 196).
پاتنام در تعریف سرمایه اجتماعی، به خصوصیاتی از سازمان اجتماعی نظیر شبکه ها، هنجارها و اعتماد اشاره دارد که همکاری و هماهنگی برای منافع متقابل را تسهیل می نماید (پاتنام، 1380: 285).
بوردیو نیز در رویکرد تضاد، سرمایه اجتماعی، را این گونه تعریف می کند «مجموعه منابع بالقوه و بالفعل در دسترس فرد یا گروه است که دارای شبکه نسبتا با دوامی از ارتباطات نهادینه شده یا آشنایی های متقابل و قابل احترام هستند3» (بوردیو، 1985: 248).
اما خلاصه ترین تعریفی که از سرمایه اجتماعی به عمل آمده است و تا حدی دربردارنده تمام تعاریفی است که از سرمایه اجتماعی ارائه شده است، تعریف فیلد از سرمایه اجتماعی است؛ وی مفهوم سرمایه اجتماعی را در سه کلمه «ارتباطات مهم است» بیان می کند. او بیان می دارد که مردم زمانی که با یکدیگر ارتباط دارند، کارهایی انجام می دهند که به تنهایی قادر به انجام دادن نیستند یا برای انجام آن دچار مشکل می شوند. هنگامی که مردم شبکه های ارتباطی ایجاد کرده و با اعضای آن شبکه که ارزش های مشترکی دارند رابطه دارند، این شبکه ها به عنوان منابعی تلقی می شوند که سرمایه اجتماعی ایجاد می کند4 (فیلد، 2003: 1).
به طور کلی سرمایه اجتماعی را می توان به معنای مجموعه منابعی دانست که روابط اجتماعی را تسهیل می کند و به وسیله آن می توان از توانایی های افراد در جهت منافع شخصی و سود جمعی بهره برد. روابط اجتماعی در چارچوب ارزش ها و هنجارهای خاصی صورت می گیرد که از جامعه ای به جامعه دیگر متفاوت است.( قاسمی و کاظمی، 1387: 197).
یکی از متقدمان طرح نظریه سرمایه اجتماعی را هنی فن5 می دانند که در سال 1920 اولین بار واژه سرمایه اجتماعی را مطرح کرد و آن را شامل دارایی هایی دانست که در زندگی روزانه افراد خیلی به حساب می آیند، همانند حس تفاهم، رفاقت و دوستی، احساس همدردی و روابط اجتماعی در بین افراد و خانواده هایی که یک واحد اجتماعی را تشکیل می دهند (فلدمن و اساف، 1999، به نقل از شریفیان: 11).
هنی فن که در آموزش و پرورش ایالت ویرجینیای آمریکا خدمت می کرد معتقد بود که سرمایه اجتماعی به ابعادی مانند حسن نیت، دوستی و همدردی، داد و ستد میان افراد و خانوارها اشاره دارد. او برداشتی محدود از مفهوم سرمایه اجتماعی داشته و آن را تنها در قالب روابط درون گروهی مورد توجه قرار داده است. به نظر جیمز کلمن، کنشگران به رویدادهایی که تحت کنترل کنشگران دیگر است علاقه دارند و همین مساله باعث ایجاد روابط اجتماعی می گردد که در طول زمان تا اندازه ای پایدار می ماند. (کلمن، به نقل از عنایت و رئیسی، 1391: 27)
از آنجا که کنش و واکنش های افراد در درون قالب هایی جمعی رخ می دهد که اجتماعا بنا شده اند، مواردی چون خانواده، گروه، سازمان، نهاد و در کلی ترین شکل آن ساختار اجتماعی چنین قالب هایی نیز حاوی سرمایه اجتماعی می گردند. (پیران و همکاران، 1385: 10)
تلقی از سرمایه اجتماعی به عنوان «منابع ساختاری اجتماعی»(کلمن6، 1994: 302) موجب انجام مطالعات متمرکزی برای شناخت ابعاد و گستره شبکه های اجتماعی شد و بر این اساس تقسیم بندی مفاهیم و در نتیجه، مدل های مختلفی برای اندازه گیری ابعاد شبکه های اجتماعی ارائه گردید و این بار، سرمایه اجتماعی تنها با کمک یک عضو موثر در شکل گیری آن، یعنی شبکه ها تعریف شد. سرمایه اجتماعی توسعه ای هنگامی به وجود می آید که سطح پایینی از سرمایه اجتماعی اتصالی (که بیانگر کیفیت خوبی از ارتباطات خانوادگی است) و سطوح بالایی از سرمایه اجتماعی انتقالی (به معنای ارتباط ضعیفی میان جمع دوستان) و سرمایه اجتماعی ارتباطی (به معنای ارتباط میان اعضا در سازمان های داوطلبانه و سطوح بالای آگاهی مدنی) وجود داشته باشد. (ساباتینی7، 2005؛ به نقل از شریفیان ثانی و ملکی، 1385: 49).
چهار بعد اصلی سرمایه اجتماعی یعنی پیوندهای قوی خانوادگی، پیوندهای ضعیف غیر رسمی، ارتباط در سازمان های داوطلبانه و آگاهی مدنی با شاخص های خود، همه حاکی از رویکردی ساختاری به شبکه های اجتماعی و سرمایه اجتماعی به شمار می آیند. (شریفیان ثانی و ملکی، 1385: 50)
دیدگاه افرادی چون ارو8 است که معتقدند سرمایه اجتماعی چیزی جز «تعاملات اجتماعی» نیستند. این سرمایه به طور خلاصه در شاخص های زیر تجلی می یابد:
الف) وفاداری، ب) اعتماد، ج) اتصالات شبکه ای، د) اقتدار فردی، ه) هویت سازمانی، و) عمل متقابل، ز) هنجارهای اجتماعی، ح) اعتبار (شریفیان ثانی و ملکی، 1385: 70).
سرمایه اجتماعی به مثابه یک مفهوم، بر خلاف برداشت عمومی ای که از کلمه سرمایه در ذهن متبادر می شود، وجهه بارز اندکی که در دنیای واقعیت های اجتماعی قابل شناسایی باشد، دارد. این نوع از سرمایه در نخستین نهاد اجتماعی، یعنی خانواده، به مثابه چارچوبی که به ارث می رسد و محصول توالی تاریخی است ظهور می کند. افراد متولد شده در خانواده، حاملان این نوع از سرمایه اند؛ حاملانی که با وجود این که نقشی کمرنگ در ایجاد این نوع از سرمایه دارند اما می توانند آن را حفظ و تقویت کنند یا این که آن را به اضمحلال بکشانند. خانواده به مثابه مرکز تجمع اولیه سرمایه اجتماعی و افراد به مثابه حاملان این سرمایه در چارچوبی کلی، باعث حفظ، استمرار و تقویت این نوع از سرمایه اند. سرمایه ای که شاید در قالب کلمه ای به نام «اعتماد» وجوهی از آن قابل دسترس باشد. (عطار، 1388: 130)
از نظر اصطلاحات به کار رفته در روش مفهوم سازی سرمایه اجتماعی، اختلاف نظرهای زیادی وجود دارد. به طوری که تفاوت ها در تعریف و طرز تلقی از این مفهوم مکتب های نظری متفاوتی را از زمان پیدایش آن موجب شده است. با توجه به تفاوت های موجود در این دیدگاه ها و تعاریف روی برخی مباحث در مورد سرمایه اجتماعی، تشابهات و اتفاق نظر هایی وجود دارد:
اول: اغلب توافق دارند که شبکه های اجتماعی، هنجارهای اجتماعی و اعتماد، عناصر کلیدی سرمایه اجتماعی اند.
دوم: اغلب نویسندگان معتقدند که سرمایه اجتماعی منبعی است که افراد از آن برای دستیابی به اهداف خود استفاده می نمایند ولی هیچ فردی نمی تواند آن را در مالکیت انحصاری خود قرار دهد. پورتر (1988) مطرح می سازد که سرمایه اجتماعی، جزء لاینفک ساختار روابط افراد می باشد برای در اختیار گرفتن سرمایه اجتماعی فرد باید با دیگران ارتباط برقرار کند و آن دیگران هستند که منبع واقعی منفعت شخص می باشند.
سوم: سرمایه اجتماعی می تواند در تمام سطوح جامعه ظاهر شود و همان طوری که در ادبیات موضوعی مطرح می شود، سرمایه اجتماعی در سطوح شبکه های اجتماعی مختلف از خانواده تا جامعه بزرگتر ظاهر می گردد (لین، 1999 : 30 به نقل از عبدالصمدی،1389: 31)

نان لین9
لین با طرح «نظریه منابع اجتماعی10» (1982) مشخصا این مساله را مطرح کرده است که دستیابی به منابع اجتماعی و استفاده از آن ها (منابع نهفته11 درشبکه های اجتماعی) می تواند به موقعیت های اجتماعی- اقتصادی بهتر منجر شود. بر همین اساس لین در سالهای اخیر مفهوم سرمایه اجتماعی را برای طرح نظرات پیشین خود برگزیده و آن را به مثابه منابع نهفته در ساختار اجتماعی تعریف می کند که با کنش های هدفمند قابل دسترسی یا گرداوری است. به این ترتیب از نظر لین، سرمایه اجتماعی از سه جزء تشکیل شده است:
1. منابع نهفته در ساختار اجتماعی، 2. قابلیت دسترسی افراد به اینگونه منابع اجتماعی، 3. استفاده با گردآوری این گونه منابع اجتماعی در کنش های هدفمند (لین، 1999: 7)
لین منابع ارزشمند در اکثر جوامع را ثروت، قدرت و پایگاه اجتماعی معرفی می کند و لذا سرمایه اجتماعی افراد را بر حسب میزان یا تنوع ویژگی های دیگرانی که فرد با آن ها پیوندهای مستقیم وغیر مستقیم دارد قابل سنجش می داند. البته دستیابی به منابع و استفاده از آنها خود متاثر از موقعیت فرد درساختار سلسله مراتبی موجود در جامعه است. او «منابع نهفته» و «موقعیت های شبکه ای» را دو عنصر مفهومی مهم سرمایه اجتماعی قلمداد می کند و نتایج سرمایه گذاری افراد در روابط و شبکه های اجتماعی را در ارتباط با دو نوع کنش ابزاری12 و کنش اظهاری13 طبقه بندی می نماید. (گنجی و همکاران، 1384: 10)
لین برای سرمایه اجتماعی عنوان «دارایی ارتباطی» را به کار می برد. سرمایه گذاری در این شکل سرمایه، نه بر روی فرد، بلکه بر روی روابط صورت می گیرد، یعنی اینکه افراد برای دست یابی به سود در تعاملات شبکه سازی شرکت می کنند. وی به مواردی در چگونگی کارکرد سرمایه اجتماعی اشاره می کند که معتقد است در اشکال شخصی سرمایه به آن پرداخته نمی شود. (گنجی و همکاران، 1384: 10)
در نهایت انتظار می رود روابط اجتماعی هویت و اعتبار را تقویت کند. اطمینان فرد از ارزش خود به عنوان عضوی از یک گروه اجتماعی که در منافع و منابع مشابهی شریکند، موجبات حمایت عاطفی و تایید همگانی دعوی فرد را نسبت به منابع معین فراهم می کند. این تایید برای حفظ سلامت فکری و استحقاق بهره مندی از منابع ضروری است. لین چهار عنصر «اطلاعات»، «نفوذ»، «اعتبار اجتماعی» و «تایید» را توضیح چگونگی کارکرد سرمایه اجتماعی در کنش های ابزاری و کنش های اظهاری می داند. (لین، 2001: 20)
دیویس
دیویس14 معتقد است که در ارتباط با این مفهوم دو دیدگاه نظری وجود دارد: دیدگاه نئومارکسیستی15 و دیدگاه نئولیبرالی.16 بوردیو، نماینده دیدگاه نئومارکسیستی و پاتنام نماینده دیدگاه نئولیبرالی است. دیدگاه نئومارکسیستی تاکید زیادی بر دسترسی به منابع و مساله قدرت در جامعه دارد و بوردیو بر نقش انواع مختلف سرمایه در بازتولید روابط نابرابر قدرت، تاکید داشت. در حالی که کلمن معتقد بود سرمایه اجتماعی بر اساس کارکرد آن تعریف می شود. سرمایه اجتماعی یک هویت مجزا و مستقل نمی باشد بلکه شامل هویت های مختلفی است که دارای ویژگی های مشترکی هستند؛ تمام آن ها شامل برخی از ابعاد ساختار اجتماعی بوده و برخی از کنش های افرادی را که درون ساختارها هستند را تسهیل می کنند. (کلمن302: 1990).
پیر بوردیو
بوردیو معتقد است سرمایه اجتماعی به عنوان شبکه ای از روابط یک مفروض ذاتی یا اجتماعی نیست بلکه چیزی است که بر یک مبنای مداوم به وجود آمده است. سرمایه اجتماعی حاصل استراتژی های سرمایه گذاری فردی و جمعی می باشد که آگاهانه موجب حفظ و بازتولید روابط اجتماعی می شود. این روابط می تواند در همسایگی، محل کار و یا بین خویشاوندان باشد (بوردیو، 1986 و نیتر 2000 به نقل از عبد الصمدی ص33) بوردیو «سرمایه اجتماعی» را چنین تعریف می کند: مجموع منابع واقعی و بالقوه که در نتیجه تصرف و مالکیت شبکه با دوامی از روابط کم و بیش نهادینه شده بین افراد و یا به عبارت ساده تر عضویت در یک گروه به وجود می آید که برای هر یک از اعضای خود به پشتیبانی سرمایه ای که مالکیت جمعی دارد، حمایت های اجتماعی فراهم می کند. در این تعریف، بر شبکه های اجتماعی که دستیابی به منافع گروهی را فراهم می کند، تاکید شده است. پیامد این سرمایه اجتماعی نهایتا پاداش اقتصادی است که از طریق مشارکت مداوم در شبکه ها به دست می آید. (وینتر2002 به نقل از عبدالصمدی33)
بنابر این دیدگاه بوردیو در زمینه سرمایه اجتماعی، یک دیدگاه ابزاری هدف است که موجب تثبیت و تقویت جایگاه اقتصادی افراد خواهد شد. از این نظر سرمایه اجتماعی ابزاری است برای کسب منابع و دارایی از طریق ارتباطات و تماس های اجتماعی. همان طوری که در جوامع سرمایه داری دنبال شده است (عبدالصمدی، 1390: 33 و 34)
“به نظر بوردیو، سرمایه هر منبعی است که در عرصه خاصی اثرگذارد و به فرد امکان دهد که سود خاصی را از طریق مشارکت در رقابت بر سر آن به دست آورد.” سرمایه از نظر بوردیو 3 شکل اساسی دارد:
اقتصادی: که قابل تبدیل شدن به پول است و به شکل حقوق مالکیت قابل نهادینه شدن است.
فرهنگی: که در برخی شرایط به سرمایه اقتصادی تبدیل می شود و به شکل کیفیت آموزشی نهادینه می گردد.
اجتماعی: که از تعهدات اجتماعی ساخته شده است و تحت برخی شرایط قابل تبدیل به سرمایه

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه درباره عسر و حرج، قاعده لاضرر، فقه و احکام، امام صادق Next Entries منابع پایان نامه ارشد درباره سرمایه اجتماعی، سرمایه انسانی، شبکه اجتماعی، سرمایه فیزیکی