تحقیق درمورد خاورمیانه، سیاست خارجی، بازدارندگی، روابط بین الملل

دانلود پایان نامه ارشد

1-1 طرح مسئله1
یکی از مهمترین موضوعات استراتژیک در عرصه روابط بین المللی کشورها و حوزه امنیت بین الملل، موضوع کنترل تسلیحات و خلع سلاح است. تصور رایج و ابتدایی این است که حذف ابزارهای درگیری و تعارض و یا کنترل آنها مي‌تواند سبب ساز حذف جنگ و برخورد بین کشورها در نتیجه افزایش سطح همکاری ها و صلح پایدار شود.
به طور کلی با پیدایش سلاح هاي هسته ای و کاربرد آنها در برخی از مناطق جهان، تلاش برای ایجاد رژیم هاي امنیتی درحوزه تسلیحات به ویژه تسلیحات کشتار جمعی شدت بیشتری یافت. معاهده منع جامع آزمایش هاي هسته ای(1963) و در نهایت معاهده عدم اشاعه سلاح هاي هسته ای2 در سال 1968 از جمله مهمترین تلاش‌هاي جهانی بوده است. با گسترش سلاح هاي هسته ای و ناموفق بودن کشورها در مهار گسترش آنها در سطح جهانی، تلاش ها درعرصه بین الملل به گستره محدودتری از کنترل تسلیحات معطوف شد. در این میان کنترل تسلیحات در سطح منطقه ای و تلاش برای شکل دادن به رژیم هاي منطقه ای کنترل تسلیحات، در دستور کار برخی از مناطق جهان قرار گرفت تا از این طریق از گسترش سلاح هاي هسته ای یا دیگر سلاح هاي کشتار جمعی جلوگیری شود و نقطه ای از صلح و ثبات دست یافت. از این رو برخی از پیمان‌هاي منطقه ای شکل گرفت و مفهومی با عنوان مناطق عاری از سلاح هاي هسته ای3 به عرصه روابط بین الملل اضافه شد.
در مورد خاورمیانه نیز مسئله کنترل و ایجاد منطقه عاری از سلاح هاي هسته ای در کنفرانس بازنگری در ان. پی. تی در سال 1995مطرح شد و در قعطنامه 19 دسامبر 2003 مجمع عمومی (A/RES/58/68) نیز بار دیگر مورد تأکید قرار گرفت. با این وجود در عرصه عمل، شکل گیری و یا تکامل رژیم هاي امنیتی به ویژه در حوزه کنترل تسلیحات با ناکارآمدی رو به رو بوده و این موضوع به ویژه در حوزه منطقه ای خاورمیانه به صورت بسیار جدی تر مطرح است.
حادثه 11 سپتامبر نظریات بازدارندگی را به شدت متحول ساخته و این نظریات در راستای عملیاتی شدن سلاح هاي هسته ای متمرکز شده است. به علت پیشرفت تکنولوژی، ماهیت تسلیحات هم دگرگون شده است؛ به عنوان مثال آمریکا به استراتژی انقلاب در امور نظامی4 روی آورده است.
فرانسوی‌هاي به نسل سومی از سلاح هاي هسته ای روی آورده اند و انگلیسی ها نیز به طور کلی سیستم‌هاي هسته ای خود را دگرگون کرده اند. با اینحال روس ها هم اعلام کرده اند که به نسل جدیدی از سلاح هاي هسته ای که در دنیا وجود ندارد، دسترسی پیدا کرده اند. به همین دلیل ماهیت بازدارندگی نیز به موازات گسترش کیفی این تسلیحات دگرگون شده است. بازدارندگی متعارف در دنیا کارائی خود را از دست داده است. خاورمیانه تنش زاترین بخش منطقه است و اختلافات گوناگونی بین کشورهای این منطقه وجود دارد. به صورت عرفی بیشترین خرید تسلیحات متعارف را کشورهای این منطقه داشته اند از جمله کشورهای عربی که از آمریکا در سال های اخیر خرید سلاح کرده اند.
تا قبل از جنگ جهانی دوم، در متون مربوط به روابط بین‌المللی و نظریه‌هاي استراتژیک، اصطلاح بازدارندگی به چشم نمی خورد. گو اینکه از نیمه دوم قرن نوزدهم به بعد نظریه پردازان حقوقی عموماً تنبیه و مجازات را به عنوان وسیله ای برای بازدارندگی سایرین از دست زدن به رفتارهای جنایی توجیه کرده بود. به گفته برنارد برودی با پیدایش سلاح هاي هسته ای این اصطلاح نه تنها توجه خاصی را به سمت خود جلب کرد، بلکه مفهوم متمایزی به خود گرفت. (لطفیان، 1376، 201)
تأمین امنیت از طریق بازدارندگی متعارف با خرید تسلیحات از طرف کشورهای منطقه خاورمیانه دیگر کارایی نداشته و به دنبال ابزار قوی تری هستندکه بازار بازدارندگی هسته ای مي‌باشد. در خاورمیانه، آمریکا با مشکل و معمای همیشگی روبروست. به دلیل وجود ارتباطات نزدیک بین ایالات متحده آمریکا و اسرائیل، آمریکا نمی تواند تسلیحات نظامی به بسیاری از کشورهای خاورمیانه بفروشد زیرا سیاست هاي کنگره آمریکا مانع از این امر مي‌شود که تسلیحات آمریکائی به کشوری که فعالانه با اسرائیل به دشمنی برخاسته عرضه شود و امنیت اسرائیل را به خطر بیندازد. عدم وجود امنیت در خاورمیانه باعث شده است که هرکشوری برای تأمین امنیت خود، اقدام به انبار تسلیحات متعارف نماید که این امر ناخواسته بازار خوبی را برای کشورهای تولید کنده تسلیحات مثل فرانسه، آلمان، ایتالیا و انگلیس فراهم نموده است. دراین میان برخی به بررسی وضعیت سلاح هاي مذکور در خاورمیانه و انگیزه‌هاي و عوامل بازدارنده در دستیابی به چنین سلاح هایی پرداخته اند . (لطفیان، 1376، 182)درمجموع و با نگاهی به ادبیات موجود در حوزه مذکور، این واقعیت نمایان مي‌شود که اصولا به این موضوع توجه نشده است که شکل گیری رژیم هاي امنیتی و به ویژه کنترل تسلیحات درخاورمیانه مبتنی بر واقعیت‌هاي سیستمی است که این واقعیت ها ممکن است وجود نداشته باشد؛ لذا به نظرمی رسد پرداختن به متغیرهای بنیادین و اساسی در شکل گیری و طراحی رژیم هاي کنترل تسلیحات در سطح سیستمی به ویژه سیستم‌هاي منطقه ای به عنوان یک ضرورت علمی مطرح باشد. اهمیت این موضوع زمانی دو چندان خواهد شد که در برخی از مناطق مانند خاورمیانه در حالی که گسترش نامتقارن چنین سلاح هایی در حال وقوع است، موضوع شکل دادن به رژیم هاي کنترل و خلع سلاح اتمی نیز مطرح مي‌شود.
در راستای پژوهش این پرسش اسای مطرح مي‌شود که علل عدم شکل گیری رژیم کنترل تسلیحات منطقه ای در خاورمیانه از سال 2001 تا کنون چه بوده است؟
1-2 علت انتخاب موضوع و اهمیت تحقیق:
بیش از یک قرن است که منطقه خاورمیانه صحنه مبارزات و بحران هاي گوناگونی است که تاکنون به یک نتیجه منطقی که بتوان امنیت را در این منطقه فراهم نمود، نرسیده است. بحران کوزوو، افغانستان و عراق کارآیی بازدارندگی سلاح هاي هسته ای را نشان داد. در سرآغاز هزاره سوم، خاورمیانه همچنان بین‌المللی ترین منطقه دنیاست. بررسی تحولات امنیتی در خاورمیانه، پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و تغییر نظام امنیت بین الملل، از جمله موضوعات مهمی به شمار مي‌رود که از وجوه و ابعاد مختلفی در ارتباط با منافع ملی ایران برخوردار است.
میزان تسلیحات و تأسیسات نظامی کشورهای خاورمیانه در مقایسه با جمعیت و درآمد سرانه مردم منطقه، در دنیا بی نظیر است. به عبارت دیگر سرانه هزینه نظامی در خاورمیانه بالاترین مقام را در دنیا دارد. فکر ایجاد مناطق عاری از سلاح هسته ای از سال ها پیش به عنوان یک برنامه میان مدت درجهت نیل به خلع سلاح کامل هسته ای مطرح شد. تلاش و اقدام برای محدودسازی و شاید نابودسازی سلاح هاي کشتار جمعی در خاورمیانه، علاقه بسیاری را به خود جلب کرده است. وقوع چندین جنگ در دهه‌هاي اخیر در این منطقه (جنگ تحمیلی عراق بر ضد ایران 1980-1988، جنگ در خلیج فارس پس از اشغال کویت از سوی عراق1991، حمله نظامی ایالات متحده آمریکا و متحدانش در ماس 2003 به عراق و جنگ هاي میان اعراب و اسراییل)، به علاوه تضاد ایدئولوژیک بین برخی از کشورهای عربی و جمهوری اسلامی ایران، که در نتیجۀ تحرکات سیاسی غرب علی الخصوص آمریکا ، به عدم همگرایی سیاسی در منطقه منجر شده، وجود سلاح هسته ای در اسرائیل و در آخر دوگانگی برخورد غرب در مواجهه با برنامه هسته ایران، همگی نشان از تنش زا بودن این منطقه دارد.
در منطقه خاورمیانه پس از فروپاشی شوروی و جنگ سرد بویژه پس از 11 سپتامبر مسابقه تسلیحاتی متعارف به پایان رسیده است و مسابقه سلاح هاي کشتار جمعی آغاز شده است. زیرا سلاح هاي هسته ای تاکتیکی صرفاً در اختیار قدرت هاي هسته ای مي‌باشند. از این رو برای سلاح هاي هسته ای و قدرت تخریبی زیاد آنها و مطالعه اطلاعات در زمینه تکنولوژی هسته ای و نیز مسئله امنیتی تسلیحات هسته ای و کاربرد آن در زمان بحران و هشدار جدی این قبیل تسلیحات برای بقای بشر و کنترل تسلیحات این پژوهش از اهمیت فوق العاده ای برخوردارند. با توجه به این مسئله ضرورت تبیین یک رژیم منطقه ای احساس مي‌گردد و خلاء این مقوله در خاورمیانه مسئله اساسی و قابل بررسی مي‌باشد. اصولاً کنترل تسلیحات و طراحی رژیم هاي امنیتی جهانی و منطقه ای، به عنوان یکی از مهم ترین موضوعات حوزه مطالعات استراتژیک مطرح است. در این راستا در سیاست بین الملل و مطالعات خاورمیانه، پرسش‌هاي متعددی از جمله موانع شکل گیری چنین رژیم هایی مطرح است.
1-3 پیشینه تحقیق:
اكبر مهدي زاده در مقاله ای با عنوان ” بررسي سياست خارجي و رفتار عربستان در قبال جنگ ايران و عراق” معتقد است ايران و عربستان دو قدرت و بازيگر اصلي در منطقه خاورميانه و خليج فارس محسوب مي شوند كه تعاملات و قواعد رفتاري حاكم در ميان آنها در تعيين روندهاي سياسي نظامي، اقتصادي و اجتماعي حاكم در منطقه تأثيرات درخور توجهي دارد. تأملي در مناسبات دو كشور با يكديگر در گذشته نشان مي دهد هر زمان كه صلح، آرامش و همكاري در روابط آنها حاكم بوده است، منطقه نيز ثبات و امنيت داشته، اما با آغاز تنش و بي ثباتي بين اين دو، منطقه نيز به بي ثباتي دچار شده است.
دکتر منوچهر محمدی و دکتر حمید مولانا در کتاب “سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در دولت احمدی‌نژاد” به بررسی سیاست خارجی کشورمان پرداخته اند. این نظریه پردازن اعتقاد دارند مطالعه و بررسی سیاست خارجی کشورها به واقع می تواند دریچه ای برای درک و آگاهی نوع تغییرات، دگرگونی ها و پدیده هایی باشد که در سطح بین المللی در حال شکل گیری می باشد. بر این اساس این گونه بررسی همچنین فرصت مناسبی است که چشم انداز سیاست خارجی یک کشور مورد ارزیابی قرار گرفته و چالشها و فرصتهای آن مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد. بر این اساس اهداف سیاست خارجی کشورمان در دوره ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد نه تنها متاثر از محیط داخلی نظیر فرهنگ، تاریخ و نظام سیاسی و اقتصادی کشور می باشد، بلکه تحت تاثیر عوامل خارجی نیز قرار دارد. حمید مولانا با برشمردن برخی از اهداف عمومی سیاست خارجی کشور، معتقد است دولت برای تحقق آنها از ابزار و حربه های گوناگونی نظیر دیپلماسی، اقتصاد، فرهنگ و ایدئولوژی و یا نظامی استفاده می کند.
روح الله رمضانی نیز در کتاب “چارچوبی تحلیلی برای بررسی سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران” سعی در تحلیل فرآیند سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران و رابطه با کشورهای همجوار و قدرتهای بزرگ در سالهای اخیر نموده است. بر اساس همین منطق روح الله رمضانی با این استدلال که هیچ یک از نظریه های رایج وغالب در روابط بین الملل قادر نیستند سیاست خارجی کشور های در حال توسعه از جمله ایران را تحلیل کند، به پردازش چارچوب تحلیلی تلفیقی مبادرت کرده است. مدل تعامل سه جانبه پویای رمضانی بر پایه پیوند متقابل تحولات داخلی،سیاست خارجی و نظام بین الملل استوار است. این الگوی سه وجهی تعاملی رابطه تعاملی بین این سه محور یعنی پیوند سیاست خارجی و داخلی،نفوذ نظام بین الملل بر این کشور ها و تاثیر تحولات داخلی آنها بر نظام بین المللی و همچنین تعامل ساختار و کارگزار در شکل دهی به سیاست خارجی را ملحوظ می دارد. مفهوم تعاملات رمضانی همانگونه که خود نیز بیان می دارد، با مفهوم پیوستگی های ملی- بین المللی جیمز روزنا که از بالاترین درجه اهمیت در بررسی سیاست خارجی کشور های در حال توسعه از جمله ایران بر خوردار است،شباهت کلی دارد. بنابر این چارچوب مفهومی مبتنی بر تلفیق بین سطوح جیمز روزنا،علی رغم کاستی ها و نارسائیهای احتمالی، قابلیت تحلیلی وقدرت تبیین بیشتری برای تجزیه وتحلیل سیاست خارجی جمهوری اسلامی دارد. از منظر این رویکرد نظری،سیاست خارجی همچون یک متغیر وابسته معلول برآیند پنج دسته از منابع می باشد که این منابع عبارتند از:1) فردی،2) نقش 3)حکومتی و بورکراتیک،4) اجتماعی یا ملی و5) بین المللی یا سیستمیک است. هر یک از این منابع خود متغیر های متعدد ومختلفی را در بر می گیرد.
دکتر محمود واعظی در مقاله ای با عنوان “اروپا و مسئله امنیت در خاورمیانه” که در سال 1385 نوشته شده است بر این عقیده است که نقش امنیتی اروپا در خاورمیانه در سالهای پیش رو کلیدی

پایان نامه
Previous Entries منبع مقاله درباره خاورمیانه، کشورهای خاورمیانه، جهانی شدن، ناسیونالیسم Next Entries تحقیق درمورد خاورمیانه، بازدارندگی، جهانی‏شدن، توسعه یافتگی