دانلود پایان نامه ارشد درباره مصرف مواد، آموزش مهارت، سوء مصرف مواد، مواد مخدر

دانلود پایان نامه ارشد

وء تفاهم‌ها و راههاي اجتناب از آن و مهارت چگونگي ابراز وجود.
3. آموزش مربوط به مواد مخدر يا آموزش مهارتهاي مربوط به مسأله سوء مصرف مواد که شامل: ارائه اطلاعاتي دربار? ميزان شيوع فعلي سوء مصرف مواد، پيامدهاي کوتاه‌مدت و بلندمدت سوء مصرف، و مهارتهاي مقاومت و نه گفتن به پيشنهاد مصرف مواد است (بوتوين و همکاران، 1997).
با توجه به اينکه نتايج مطالعات انجام شده حاکي از آن است که همراه با افزايش سن ميزان مصرف الکل و سيگار در بين دانش‌آموزان دبيرستاني و نوجوانان افزايش مي‌يابد. بنابراين برنامه‌هاي پيشگيرانه بايد نوجوانان را قبل و يا در طول سال اول دبيرستان آماج هدف قرار دهند. آموزش مهارتهاي زندگي يک رويکرد مبتني بر مدرسه است که به منظور پيشگيري از مصرف الکل، سيگار و ساير مواد در بين نوجوانان از طريق آموزش مهارتهايي جهت مقاومت در برابر فشارهاي اجتماعي براي مصرف مواد و کمک به دانش‌آموزان در توسعه مهارتهاي اجتماعي و خودکنترلي طراحي شده است و اثربخشي اين برنامه‌ها در پيشگيري از مصرف مواد نيز تأييد شده است (بوتوين 2000، صص 23-22). در ايران هم به منظور پيشگيري از استعمال سيگار و سوء مصرف مواد مخدر و آموزش مهارتهاي اجتماعي و خودکنترلي در وزارت آموزش و پرورش دفتري تشکيل شده است که اين قبيل فعاليتها را سياستگذاري و اجرا مي‌نمايد. مشاوران مدراس در سراسر کشور به اين ترتيب دوره‌هاي آموزشي در زمين? پيشگيري از اعتياد را مي‌گذرانند. براي دانش‌آموزان دبيرستاني 2 واحد درسي در مورد “مهارتهاي زندگي” در نظر گرفته شده است و چنين درسي براي دوره راهنمايي نيز تدارک ديده شده است.

مفهوم و تعريف مهارتهاي زندگي
هيچ توافقي برروي تعاريف مهارتهاي زندگي وجود ندارد. براي مثال برخي متخصصان مهارتهاي زندگي رابه عنوان مجموعه اي از دانش، نگرش و رفتاري تعريف مي‌کنند که براي موفقيت‌هاي زندگي ضروري هستند (پيتمن17، 1991؛ برلين18، 1995 به نقل از فتحي و اجارگاه، 2003، ص3). نويسندگان ديگر اظهار کرده‌اند که مهارتهاي زندگي شامل توانايي‌هايي از قبيل ارتباط بين فردي، تصميمگيري معقول، حل تعارض و انجام دادن مسئوليت‌هاي اجتماعي مي‌باشد (فتحي، 2003؛ سازمان بهداشت جهاني 1994، به نقل از همان منبع، ص3).
در ديدگاه استنتن19، مهارتهاي زندگي شامل اينکه چگونه مردم با يکديگر ارتباط برقرار مي‌کنند و چگونه امور زندگي روزانه شان را هدايت مي‌کنند، مي باشد (استنتن و همکاران،1980). در اين ملاحظه مهارتهاي زندگي به عنوان برخي از شرايط لازم براي افزايش دادن توانايي‌هاي اجتماعي و روان شناختي تعريف شده‌اند بطوريکه ماشين وار مي‌توانند نيازها، سختي‌ها و فشارهاي زندگي روزانه را بطور مؤثر اداره کنند (سل باي20 ، 2000). در يک مفهوم کلي ، مهارتهاي زندگي مجموعه توانايي‌هايي هستند که موجب بروز برخي رفتارهاي انطباقي و مثبت مي‌شوند که براي سعادت و موفقيت در زندگي روزانه ضروري هستند (فتحي واجارگاه، 2003، ص 3).
برلين مهارتهاي زندگي را اين چنين تعريف مي‌کند: “مهارتهاي زندگي شامل طيف وسيعي از دانش و مهارتهاي تعامل بين فردي است که براي زندگي بزرگسالي اساسي مي‌باشد” (اديب، 1382، ص 13).
اصطلاح “مهارتهاي زندگي” در معاني مختلف به کار رفته است.
1- مهارتهاي مربوط به امرار معاش مانند اين که چگونه فرد مشغول کاري شود.
2- مهارتهاي مراقبت از خود مانند مصرف غذاهاي سالم، درست مسواک زدن و غيره
3- مهارتهايي که براي پرداختن به موقعيت‌هاي پر خطر زندگي استفاده مي‌شوند مانند توانايي نه گفتن در مقابل فشار جمع جهت استفاده از مواد مخدر (سازمان بهداشت جهاني، 1377، ص 16).
“گازدا، چايلدزر و بروکز” (1987) مهارتهاي زندگي را چنين تعريف کرده‌اند:”همه مهارتها و آگاهيهايي که لازمة زندگي مؤثر هستند و درچهار زمينة خانوادگي، تحصيلي، اجتماعي و شغلي لازم و ضروري‌اند، بطوريکه در هر يک از اين زمينه‌ها قابل تعريف و قابل ‌اندازه‌گيري به صورت عيني مي‌باشند” (آقاجاني 1381، ص50).
مهارتهاي زندگي مهارتهايي هستند که براي افزايش توانايي‌هاي رواني- اجتماعي21 افراد آموزش داده مي‌شوند و فرد را قادر مي‌سازند که بطور مؤثر با مقتضيات و کشمکش‌هاي زندگي روبرو شود (سازمان بهداشت جهاني، 1377، ص16).
از آنجا که عوامل فرهنگي و اجتماعي تعيين کنندة ماهيت دقيق برنامة مهارتهاي زندگي هستند بنابراين اين برنامه ممکن است از نظر اهداف و محتواي آموزشي در کشورها و نواحي مختلف متفاوت باشد (سازمان بهداشت جهاني، 1377، ص14).
چنانچه ملاحظه گرديد تعاريف مهارتهاي زندگي متعدد هستند، بنابراين مصاديق آنها هم متنوع خواهد بود. از نظر پژوهشگرتعريف زير که تلفيقي از مجموع تعاريف فوق‌الذکر مي‌باشد مناسب‌ترين تعريف براي مهارتهاي زندگي است: منظور از مهارتهاي زندگي آن نوع توانايي‌ها و مهارتهاي عملي است که موجب رفتارهاي مثبت و سازگارانه گرديده و فرد را جهت پذيرش مسئوليت‌هاي فردي و اجتماعي آماده مي‌سازد و او را براي مواجهه با مشکلات و حل آن از طريق کاربرد روش‌هاي تحليلي و مشارکتي از جمله حل مسئله، ايفاي نقش و …. آماده مي‌سازد.

مصاديق و انواع مهارتهاي زندگي
طبقه‌بندي‌هاي مختلفي از مهارتهاي زندگي به عمل آمده است که از اختلافات در ديدگاهها و نظرات افراد مختلف ناشي مي‌شود. در اينجا به برخي از انواع طبقه بندي مهارتهاي زندگي اشاره مي‌شود. بروکز22 يک نقش اساسي و مهم را در رشد تئوري مهارتهاي زندگي، به وسيله تحقيقش که منتج به يک طبقه‌بندي از مهارتهاي زندگي مبتني بر رشد انسان شده است، ايفا نموده است. وي پس از مرور تئوريهاي رشدي مربوط به عوامل عاطفي، شناختي، اخلاقي، هوشي، جسماني- جنسي، رواني، اجتماعي، شناختي- اجتماعي و شغلي، به 305 نوع مهارت زندگي دست يافت و در نهايت به چهار طبقه ارزشمند از مهارتهاي زندگي دست يافت که متناسب با سنين مختلف کودکي، نوجواني و بزرگسالي مي‌باشد و کاربردهاي بسيار مؤثري در امر مشاوره دارد. بنابراين بر اساس مدل طبقه‌بندي “بروکز” ابعاد مهارتهاي زندگي شامل موارد ذيل مي‌باشد:
1- مهارتهاي مربوط به ارتباط بين فردي/ روابط انساني
2- مهارتهاي مربوط به حل مسئله / تصميم گيري
3- مهارتهاي مربوط به سلامت جسماني / حفظ سلامتي
4- مهارتهاي مربوط به رشد هويت / هدف در زندگي
طبق نظر “بروکز” به نقل از “گينتر23” (1999) اين طبقات کلي با هم ارتباط دارند در ضمن داراي ماهيتي پويا هستند، بطوريکه تغيير در يکي از زمينه‌ها و ابعاد مي‌تواند تاثير مثبت يا منفي روي زمينه‌هاي ديگر داشته باشد (آقاجاني، 1381، صص 61- 60).
دانشگاه ايالت پنسيلوانيا24 با انطباق از برنامه “تدوين برنامة درسي جوانان با استفاده از مدل مهارتهاي زندگي هدف دار25 ” دانشگاه ايالت ايووا ودانشگاه توسعه26، مهارتهاي زندگي رابراي سنين مختلف 8- 5 ساله،11- 9 ساله،14-12ساله، 19- 15 ساله فهرست کرده است. در اين فهرست که براي سنين 19- 15 سال تنظيم شده است، مهارتهاي زندگي فرد چنين طبقه بندي شده است:
1- مهارتهاي تفکر:
ياد گرفتن يادگيري، تصميم گيري، حل مسائل، تفکر منطقي، خدمات يادگيري27
2- مهارتهاي مديريت:
تعيين اهداف، مهارت برنامه ريزي، مهارت سازماندهي، استفاده بخردانه از منابع، مهارت نگهداري و ثبت
مدارک و يادداشت‌ها، آثار، مدارک کتبي و گزارشها28، انعطاف پذيري29
3- مهارتهاي ارتباط برقرار کردن:
مهارت همکاري، مهارتهاي اجتماعي، مهارتهاي حل تعارض، مهارت پذيرش تفاوتها30، مهارت توجه به
ديگران31، مهارت همدلي، مهارت مشارکت.
4- مهارتهاي مراقبت کردن32: داوطلب شدن براي ارائة خدمات اجتماعي ، مهارت رهبري، مهارت شهروندي مسئول، مهارت شرکت در گروه
5- مهارتهاي کارکردن:
مهارتهاي باب بازار(مورد نياز بازار) 33، مهارت کار تيمي، مهارت خود انگيختگي34
6- مهارتهاي سلامت وجود:
مهارت عزت نفس، مهارت خود مسئوليت‌پذيري35، مهارت ابراز وجود مناسب 36، مهارت کنترل خود
(خودانضباطي) 37
7- مهارتهاي زيستن:
مهارت انتخاب سبک زندگي سالم، ادارة استرس، مهارت پيشگيري از بيماري، مهارت ايمني شخصي.
(Rollins,1996,pp1-7، به نقل از فتحي واجارگاه؛ اسفندياري،1383، ص21).
تجارب کشورهاي مختلف نشان مي‌دهد که ماهيت و تعريف مهارتهاي زندگي، در کشورها و فرهنگهاي مختلف، متفاوت بوده است. طبق تعريف سازمان بهداشت جهاني از مهارتهاي زندگي، 10 مهارت اصلي و پايه اي عبارتند از: توانايي تصميم‌گيري، توانايي حل مساله، توانايي تفکر خلاق، توانايي تفکر نقادانه، توانايي ارتباط مؤثر، توانايي روابط بين فردي، توانايي خود آگاهي، توانايي همدلي، توانايي مقابله با هيجانها، و توانايي مقابله با استرس طارميان و همکاران (1383) طبقه بندي ذيل را از انواع مهارتهاي زندگي ارائه نموده‌اند:
1-
1- مهارت تصميم گيري
2- مهارت حل مسأله
3- مهارت تفکر خلاق
4- مهارت تفکر انتقادي
5- مهارت روابط اجتماعي مؤثر
6- مهارت خودشناسي
7- مهارت همدلي
8- مهارت مقابله با هيجانات و فشارهاي رواني.

صندوق کودکان سازمان ملل متحد (يونيسف، 2003) در مقاله‌اي با عنوان”کدام مهارتهابعنوان مهارتهاي زندگي هستند؟”38 انواع مهارتهاي زندگي را به شرح زير طبقه‌بندي مي‌کند:
الف) مهارتهاي ارتباط و روابط بين فردي39:
– مهارتهاي ارتباط بين فردي: ارتباط کلامي- غير کلامي؛ گوش دادن فعال؛ ابراز احساسات، ارائة بازخورد (بدون سرزنش) و دريافت باز خورد
– مهارتهاي مذاکره/امتناع40 (نه گفتن): مديريت مذاکره و تعارض، مهارتهاي اعتماد به نفس، مهارتهاي امتناع
– همدلي41: توانايي توجه کردن و درک کردن نيازها و شرايط ديگران و بيان کردن آن درک
– مشارکت وکار گروهي42: احترام گذاردن به مشارکت ديگران، ارزيابي توانايي خود وشرکت کردن درگروه
– مهارت‌هاي حمايت: مهارتهاي تأثير گذاشتن و قانع سازي، مهارتهاي انگيزش و شبکه بندي
ب) مهارتهاي تصميم‌گيري و تفکر انتقادي43:
– مهارتهاي تصميم گيري/ حل مسئله: مهارتهاي جمع آوري اطلاعات، ارزيابي کردن پيامدهاي آيندة اعمال حاضر براي خود و ديگران، تعيين کردن راه حل‌هاي متفاوت براي مسائل، تحليل مهارتها با توجه به ارزشها و نگرش‌هاي خود و ديگران دربارة انگيزش
– مهارتهاي تفکر انتقادي: تحليل تأثير همسالان و رسانه‌ها؛ تحليل نگرشها، ارزشها، هنجارهاي اجتماعي و باورها و عوامل تأثير گذار براي آنها؛ شناسايي اطلاعات و منابع اطلاعاتي مربوط.
ج) مهارتهاي مقابله‌اي و مديريت شخصي44:
– مهارتهايي براي افزايش دادن منبع کنترل دروني: مهارتهاي ايجاد کردن عزت نفس/ اعتماد به نفس
– مهارتهاي خود آگاهي شامل آگاهي از حقوق، تأثيرات، ارزشها، نگرشها، نقاط قوت و ضعف؛ مهارتهاي تعيين هدف؛ مهارتهاي خود ارزيابي/ خود سنجي/ نظارت خود
– مهارتهاي کنترل کردن احساسات (مديريت): مديريت خشم؛ نحوة برخورد با غم و‌اندوه و اضطراب ؛ مهارتهاي مقابله اي براي رفتار کردن با فقدان، سوء رفتار، آسيب(ضربة عاطفي)
– مهارتهاي کنترل کردن استرس(فشار رواني): مديريت زمان، تفکر مثبت، فنون آرامش(استراحت)

نمونه‌هايي از طبقه‌بندي مهارتهاي زندگي بر مبناي صلاحيت‌هاي اجتماعي، جلوگيري از خشونت و ارتقاء بهداشت عمومي
– مهارتهاي مربوط به دانش اجتماعي، رمزگذاري45 و رمزگشايي46 عاطفي، اتخاذ ديدگاه، استدلال ميان‌فردي، و حل مسأله ميان‌فردي (بيرمن47 و مونتميني48، 1993).
– همکاري، پافشاري، احساس مسئوليت، همدلي، خودکنترلي (گرشام49 و اليوت50، 1989).
– مهارت‌هاي ورودي اجتماعي، مهارتهاي محاوره‌اي (مهارتهاي مربوط به بيان يا صحبت کردن)، مهارتهاي حل اختلاف و حل مسأله، مهارتهاي کنترل خشم (گيورمونت51 و همکاران، 1990).
– تصميم‌گيري/ حل مسأله، تفکر خلاق/ تفکر انتقادي، ارتباط/ روابط ميان‌فردي، خودآگاهي/ همدلي و مقابله با هيجانات/ استرس (سازمان بهداشت جهاني52، 1993).

تهيه کنندگان برنامه و آموزش53
تهيه‌کنندگان برنامه‌هاي مهارتهاي زندگي نياز به يک ترکيبي از کيفيت‌هاي شخصي و حرفه‌اي دارند. معمولاً برنامه

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد درمورد علم اقتصاد، دین و سیاست، نظام اقتصادی، شهید مطهری Next Entries دانلود پایان نامه ارشد درباره آموزش مهارت، آموزش و پرورش، سلسله مراتب، سوء مصرف مواد