منبع پایان نامه ارشد درمورد معرفت دینی، معرفت شناختی، انقلاب اسلامی، مبانی معرفت شناختی

دانلود پایان نامه ارشد

1. تبیین موضوع و بیان قلمرو آن
قصة پر غصه ی « مهجوریت قرآن » و دوری امّت اسلام از تعالیم حیات بخش آن ، حکایت تلخی است از هشدار های مکرّر پیامبر گرامی اسلام «صلی الله علیه وآله وسلّم» و ناشنیدن بسیاری از مسلمانان در طیّ تاریخ و گرفتار آمدن امّت اسلام در گرفتاری ها و سختی های سیاسی ، اجتماعی و دینی . از این رو ، شاه بیت ندای رهایی بخش تمامی صالحان و مصلحان از پیشوایان معصوم «علیه السلام» گرفته تا عالمان و پویندگان حقیقی راهشان ،چنگ زدن به ریسمان محکم الاهی و گرد آمدن بر محور تعالیم زندگی ساز آن بوده است
خود آگاهی و نهضت بیداری در جهان اسلام در سدة چهاردهم هجری قمری ، با طرح بازگشت به قرآن از سوی مصلحانی چون سید جمال الدین اسد آبادی از این منطقه آغاز شد . این صداها به گوش ایرانیان رسید و نوشته هایی از این دست به ویژه سخنان شخصیتی آشنا چون سید جمال الدین اسد آبادی و شاگردش محمد عبده در تفسیر المنار ، درمیان خواهان این جریان دست به دست می شد.
از سوی دیگر در ایران، کمونیسم و سوسیالیسم با تعرّض به آموزه های اسلامی و نقد وضعیت مسلمانان، زمینة جوانان را به اردوگاهی غیر دین سوق داده بود. سوسیالیسم که ادعای مساوات و دعوت به جمع گرایی، یا تعدیل بین منافع جمع و فرد، و کنترل دولت و توزیع عادلانه ثروت را مطرح کرده بود، زمینه کافی در بی اعتبار کردن اندیشه اسلامی را در نسل جدید و دانش آموختة دانشگاهی فراهم ساخته بود . از دیگر سو ، مشکلات اجتماعی و اقتصادی که گریبان کشور را گرفته بود ، به این شرائط افزوده بود ، و بستر بهتری برای پذیرش و رشد آن ادعاها و گرایش به این مکتب فراهم می ساخت . شعار های پر طمطراق رفع تضاد طبقاتی، با طرفداری از عدالت و اصلاح اجتماعی و همراه با دعوت به ستیزی آشتی ناپذیر با امپریالیسم ، شعارهای کوچکی نبود که بتوان حریف را از میدان بیرون برد و بیم آن می رفت که دامنة آن گسترش یابد و به اقشار و توده های مردم ، و به ویژه تحصیل کرده که با فقدان متون دینی مناسب و روحانیون مواجه بود ، آگاه ، و در معرض این هجوم قرار داشت ؛ و با آرمان ها و اندیشه های عدالت جویانه و مبارزه با رویارویی با وضع موجود به صحنه آمده بود تا آن را اصلاح کند ، و آن ها را به خود جذب نماید .
نکته دیگر، رشد برق آسای دانش تجربی و کشف راز و رمز طبیعت و چگونگی به خدمت گرفتن آن در آسایش انسان و رواج دموکراسی و آزادی ، جذّابیتی را ایجاد کرد و در میان نسل جدید این پرسش را به وجود آورد که با این همه پیشرفت و پاسخ به سوالات مجهول انسان ، دست یافتن به رفاه و امکانات و تسهیل در زندگی ، دیگر چه نیازی به دین و معنویت است ، دین چه نیازی از جامعه را پوشش می دهد که باید به آن اقبال نشان داد ؟
بدون شک برخوردهای تکفیرگرایانه و سلبی جریان سنّتی و طرح بدبینی و توطئه، پاسخ گوی این پرسش ها و شبهه ها نبود . متفکران و نو اندیشان اسلامی با دو مشکل مواجه بودند : از سویی سنّت گرایان هرگونه اندیشه اصلاحی را بر نمی تابیدند و حتی با خرافات و صورت سازی های دینی به گونه ای تقدیس آمیز و تردید ناپذیر برخورد می کردند و عطش دینی را که پس از استبداد رضاخانی به وجود آمده بود، در جهت درست سوق نمی داند، و از سویی دیگر ، روشنفکران غیر دینی ، تنها راه حلّ مشکلات ملت های شرق را کنار گذاردن دین می دانستند، و از این فرصت برای تحقیر دین و آموزهایش استفاده می بردند . و ابواب مختلف دین را در معرض تهاجم قرار داده و جوانان بسیاری را به سوی خود جذب می کردند . در این شرایط ، بهترین منبع اصلاح در نگرش ، و نشان دادن پویایی دین و ظرفیت پذیری، این کتاب وحی و منبع مورد قبول همه مسلمانان بود ، و همین هم موجب پاسخ گویی و کشانده شدن متفکران اسلامی به مباحث اجتماعی و اقتصادی در حوزة تفسیر شد .
اهمیت آشنایی با دین شناسان جریان احیایی که از سید جمال آغاز می شود و به امام خمینی «ره» و علامه طباطبایی«ره» و استاد مطهری ختم می شود بر کسی پوشیده نیست . مرحوم آیت الله طالقانی از بزرگانی است که ناشناخته مانده که از پدران انقلاب اسلامی به شمار می رود . از سوی دیگر مقایسه معرفت دینی ایشان با استاد مطهری که هر دو در یک عصر زندگی می کردند درس آموز است .
مرحوم طالقانی مانند استاد مطهری اهل فلسفه و عرفان نیست ولی قرآن مدار و نهج البلاغه محور بوده و حرکت انقلابی خویش را بر این محور استوار ساخته، ایشان اهل مبارزه و حماسه و عدالت گرا است در واقع بیشتر در جنبه ی سیاسی و اجتماعی فعالیت داشته و حتی تفسیر پرتو از قرآن ایشان نیز غالب رویکرد اجتماعی به خود گرفته است .
آیت الله طالقانی یکی از پیشگامان نهضت احیاگری و اصلاح دینی و از پیشگامان بازگشت به قرآن و از مروّجان تفسیر اجتماعی در ایران است . وی اندیشه اصلاحی خود را با قران آغاز کرد و گسترش پیامهای دینی و سیاسی خود را با تعلیمات اجتماعی قران عملی می دید . روش او موجی در میان نو اندیشان دینی افکند و درس ها و نوشته هایش درس آموز مصلحان و مبارزان فراوانی شد که براساس این شیوه به دنبال عرضة قران و ارائه آگاهی دینی و معنوی از بُعد اجتماعی بودند .
ایشان نخستین مفسّر فارسی نویسی است که با اهداف و نگاه جدید اجتماعی، نه از موضع تکلیف مدارانه فردی ، که از موضع آگاهی بخش و تحوّل آفرین، به آموزه های قران روی آورد و در پی ارائه پیامهای حیات بخش قرآن بر آمد و فصل جدیدی در دانش تفسیر برای نو اندیشان ایرانی باز کرد .
محورهای مهم آیتالله طالقانی از موضع اصلاحی و دگرگون کردن نگرشِ جامعه به قرآن و آموزهای قرآنی آن است که از سویی هویت بخشی دیگری به جامعه اسلامی بدهد، و از سویی سطح آگاهی جامعه را به وظایف دینی افزایش دهد . لازمة این هدف ، آن است که مسائل دینی را عینی کند و ارزشها، با آموزههای قرآنی تطابق پیدا کند و با ظرفیت اجتماعی و نیاز های انسان معاصر سنجیده شود.
البته نکته قابل توجه اینکه خلأ های موجود در فضای جامعه آیت الله طالقانی را از حیث ارائه ایدئولوژیک دین اسلام و و تبیین آسیب های تئوریک و نظری بنیادین دین و مبارزه با افکار و جریانات التقاطی را شهید استاد مطهری پر می کرد.
2. اهمیت موضوع
مبانی معرفت دینی یکی از مباحث مهم عصرما هست. به ویژه بررسی مبانی معرفتی چهره های ناشناخته ای چون آیت الله طالقانی که تقریبا یک قرن در حوزه معرفت دینی قلم زده و در مقام عمل نیز یکی از پایه گذاران انقلاب اسلامی در کنار امام خمینی «ره» به شمار می رود، از اهمیت بیشتری برخوردار است.
این پایان نامه در صدد است تا مبانی معرفت دینی مرحوم طالقانی را با مبانی استاد مطهری مقایسه کند و ابعاد ناشناخته فکری ایشان را معرفی کند.
3.اهداف تحقیق
یکی از مهم ترین اهداف این پایان نامه ،تبیین مبانی و اصول و روش های معرفت شناختی دین ، خصوصا بررسی اندیشه آیت الله طالقانی و استاد مطهری و مقایسه تطبیقی آن ها بوده و در راستای احیاگری معرفت دینی دنبال ارائه راهکار ها و روش های کارساز در عرصه احیاگری دینی هستیم.
4. پرسشهای پژوهش
سوال اصلی :
1. مبانی معرفت شناختی دین از دیدگاه آیت الله طالقانی برچه اصول وروش هایی مبتنی است ؟
2. مبانی معرفت شناختی آیت الله طالقانی با اندیشه ها و مبانی استاد مطهری چه تمایز ها و اشتراکاتی دارد ؟
سوال های فرعی :
3. علل انحطاط و آسیب شناختی دین در اندیشه آیت الله طالقانی و استاد مطهری چه بوده و درمان این آسیب ها را چگونه تبیین کرده اند؟
4. مبانی رابطه شناختی دینی چون دین و سیاست، دین و اقتصاد، دین و اخلاق از دیدگاه این دو اندیشمند چه هویتی پیدا می کند ؟
5. فرضیه های تحقیق
1. با توجه به آثار موجود ازآیت الله طالقانی خصوصا تفسیر پرتوی ازقرآن ایشان، چنین برداشت می شود که بیشتر متأثراز روش های نقلی، علمی و تاریخی بوده است البته از سایر روش های معرفتی نیز بهره چسته است. فلذا مبانی معرفتی ایشان بر این روش ها مترتب خواهد بود.
2. در مقابل استاد مطهری بخاطر این که بزرگ شده مکتب صدرایی «حکمت متعالیه» بود از بیشتر روش ها در تبیین گزاره های دینی بهره جسته، خصوصا از روش های عقلی فلسفی، عرفانی شهودی، نقلی و در مواردی هم از معرفت علمی به عنوان دفاع از کِیان اسلام استفاده کرده است . فلذا مباحث استاد مطهری به نسبت بنیادین و تئوریک خواهد بود.
3. به خاطر هم عصر بودن و دارای آرمان واحد بودنشان « حاکمیت اسلام » با آسیب های مشترکی نسبت به معرفت دینی مواجه بودند . مثل علل گرایش به مادیگری ، تحجّر و…
4. نسبت به مبانی رابطه شناختی دینی رکن مشترکی داشتند و آنهم «حاکمیت الله» بوده و دین را در سیاست و اقتصاد و اخلاق لازم و ضروری می دانستند.
6. روش و منابع تحقیق
تحقیق حاضر از روش تحلیلی ، تطبیقی و تاریخی تبیین شده و از مطالعه متون متعدد دینی و هم چنین مقالات موجود در این راستا شکل گرفته است .
عمده منابع پایان نامه : آثار آیت الله طالقانی و آثار استاد مطهری و آثار تاریخ انقلاب اسلامی می باشد.
7. پیشینه پژوهش
این موضوع تاکنون به صورت کتاب یا رساله و حتی مقاله مورد بحث جدی قرار نگرفته است ، هرچند معرفت دینی معاصر و شخصیت های دیگری هم چون مبانی معرفتی امام خمینی (ره) و استاد مطهری تا حدی مطرح بودند، حتی استاد مطهری کتابی با عنوان «احیای تفکر اسلامی» دارند و از اندیشمندان بزرگی نسبت به موضوع احیاگری دینی و معرفت دینی کتاب و مقاله موجود است ولی تا حال مبانی احیاگری گری و معرفت شناختی آیت الله طالقانی بصورت مستقل و تطبیقی بررسی نشده است.
8. ضرورت انجام تحقیق:
کشف و تبیین میراث فرهنگی به ویژه کشف پشت صحنه های معرفتی انقلاب اسلامی ایران و بیان چهره های ضرورتی انکار نا پذیر انقلاب و تبیین هویت معرفتی آن ها می طلبید تا در این راستا به تحقیق و مطالعه و تقریر در بیاییم.
9. سیر بحث:
بحث در این پایان نامه مربوط به « احیای تفکر دینی معاصر » بوده که شخصیت های بزرگی هم چون آیت الله طالقانی و استاد مطهری در به سامان رسیدن انقلاب اسلامی و احیای تفکر دینی در جامعه ایران زحمات زیادی متحمل شدند. حال در این نوشتار بر آنیم که مبانی معرفت شناختی این دو متفکّر را بررسی و به مشترکات و تمایزهای معرفتی آن دو اشاره کنیم .بنابراین پایان نامه موجود از چهار فصل تشکیل شده ، فصل اول: مفاهیم و کلیات بحث ، فصل دوم : مبانی معرفت شناختی دینی آیت الله طالقانی ، فصل سوم : مبانی معرفت شناختی دین از منظر استاد مطهری . ودر فصل نهایی به تمایزات و مشترکات این دومتفکّر اشاره می شود.

فصل اول : مفاهیم و کلیات

1- 1 . مفهوم شناسی مسأله :
1-1-1. معرفت :
واژه معرفت در لغت به معنای ادراك مطلب و مطلق آگاهی یافتن است. این واژه در اصطلاح اندیشمندان اسلامی به معنای مطلق علم و آگاهی تفسیر شده است، چه این آگاهی با واسطه باشد و چه بی واسطه و متعلق آن هم چه از امور حسی باشد و چه غیر حسی.1
البته برخی از فیلسوفان بر این نظرند که چون آدمی هر چیزی را با شناخت تعریف می کند، لذا خود شناخت یا معرفت قابل تعریف نیست. شناخت را فقط به صورت شرح الاسمی می توان تعریف کرد نه به صورت منطقی.2
استاد مطهری در این زمینه می گوید : تا موقعی که محتوای شناخت کاملا دانسته نشود نمی شود روی تعریفش بحث کرد. البته معرفت شناسان جدید در تعریف معرفت گفته اند: «باور صادق موجَّه» ؛بنابراین معرفت دینی حاصل کاوش موجه در مدارک حجت دین است.3
1-1-2. دین :
واژه دین در لغت به معنای انقیاد، فروتنی، فرمانبرداری،‌ جزا، حساب و تسلیم است4. این واژه در قرآن نیز در معانی بسیاری بكار رفته است، از جمله ؛ اطاعت ، جزا و پاداش ، ملك و سلطنت ، شریعت و قانون ، اعتقادات و… 5.
مفاهیم نظری به ویژه مفاهیمی که با انسان ارتباط دارند بطور عمده در معرکه ی آرا قرارمی

پایان نامه
Previous Entries مقاله با موضوع آموزش الکترونیک، آموزش و یادگیری، آموزش الکترونیکی، جنگ جهانی دوم Next Entries منبع پایان نامه ارشد درمورد معرفت دینی، معرفت شناسی، معرفت شناختی، مبانی معرفت شناختی