پایان نامه با کلمات کلیدی امر به معروف، اعمال مجرمانه، حقوق جزا

دانلود پایان نامه ارشد

براي درك ماهيت مفهوم فردي و اجتماعي مسئوليت در فقه با اينكه در نظام حقوقي اسلام مانند ساير نظام نظام هاي حقوق موضوعه ، قوانين و مقررات را استخراج كرد بنابراين براي شناخت مفهوم و مشخصات مسئوليت از نظر اسلام بايد آيات و احاديث معتبر ناظر به اين نهاد را بررسي کنيم.

الف) جنبه هاي فردي مسئوليت
با توجه به جاودانگي احكام قرآن كريم كه متکي به علم وحكمت الهي است كه از طرق وحي و به وسيله پيامبر(ص) به مسلمانان رسيده است و نظر به شئون اجتماعي برخي از آيات قرآن كريم كه با توجه به نياز نوع بشر و ناظر به مسائل حيات جمعي است مدارك و مختصات مسئوليت فردي را از برخي از اين آيات مي توان به ترتيب زير استشهاد كرد.
1- خصيصه تكليف پذيري انسان و مسئوليت: آنچه از مفاد برخي از آيات قرآن كريم به دست
مي آيد اين است كه مسئوليت هر شخصي از توانايي ها و استعدادهاي فطري او ناشي مي شود و هر كس به مقتضاي توانايي هاي جسمي، فكري، عاطفي، روحي و ساير استعدادها، مسئول پاسخگوي اعمال خود خواهد بود1.

بنابراين در منطق قرآن توانايي هاي فطري انسان مبناي مسئوليت است چون انسان مسئول از نظر اسلام تنها موجودي است كه با تكيه بر نيروي عقل و تصميم گيري توانايي در تكليف پذيري را دارا
مي باشد بدين معني كه مي تواند در برابر سائقه اميال و غرايز دروني و عوامل بيروني و محيط زندگي خود ايستادگي كند تا آنجا كه قادر است مسير فعاليت خود را در چارچوب قواعد حاكم بر جامعه تنظيم كند1.
اين ويژگي بزرگ انسان را به صورت موجودي تكليف پذير در آورده است.
بنابراين در نظام حقوق بر اساس ويژگي تكليف پذيري انسان هر كس در مقابل انجام هرگونه اعمال و رفتار اعم از تكاليف عبادي يا وظايف و مقررات اجتماعي پاسخگو و مسئول خواهد بود بعلاوه قلمرو مسئوليت فردي انسان در قرآن كريم به نحو دقيق و مشخصي معيين شده است تا آنجا كه هر عضوي از اعضاي بدن انسان ملزم به پاسخگويي است2.
2- ملاك مسئوليت در منطق قرآن كريم هر كس در گروء اعمال و رفتار خويش است3، چون عدالت ايجاب مي كند كه هر كس پاسخگوي آثار و نتايج خوب يا بد اعمال خود باشد4.
3- شخصي بودن مسئوليت بنابر مفاد برخي از آيات قرآن كريم آثار و نتايج خوب و يا بد اعمال هر كس به ديگري منتقل نمي شود بلكه اين خود انسان است كه كيفر اعمال زشت خود را خواهد ديد قرآن كريم در آيات متعددي5 با صراحت ويژگي شخصي بودن مسئوليت انسان را بيان كرده است به موجب اين آيات هر كس شخصا پاسخگوي آثار و نتايج اعمال و رفتار آگاهانه و عهدي خويش است بعلاوه مسئوليت هر كس به اندازه قدرت و توانايي اوست به طوري كه در منطق قرآن انجام تكليف هيچ گاه افزودن از توانايي و طاقت از كسي خواسته نخواهد شد6.
آنچه از مفاهيم و مفاد آيات وارده در زمينه ي مسئوليت به دست مي آيد اين است كه در منطق قرآن نظام هستي و جيات بر پايه تكليف پذيري و فلسفه آفرينش پديد آوردن انسان هاي آگاه متفكر و مسئول است و هر كس در انجام تكاليف فردي خود در حدود استعداد و توانايي هايش پاسخ گوي اعمال و رفتارش خواهد بود بعلاوه مفاد احاديث و روايات نيز حاكي است كه هيچ كس به اتهام جرمي كه ديگري كه انجام داده است مورد مواخذه قرار نگيرد بلكه شخص مرتكب پاسخگوي آثار و نتايج رفتارش
خواهد بود.

ب) جنبه هاي اجتماعي مسئوليت در فقه
1- دركتاب: يكي از مدارك مسئوليت اجتماعي در يك حكومت اسلامي نهاد امر به المعروف و نهي از منكر است كه در برخي از آيات قرآن كريم و سخنان فقها و احاديث و روايات به اين فرضيه ديني تاكيد شده است مطالعه و بحث تفصيلي در باره مفهوم و جنبه ترتيبي و فقهي امر به المعروف و نهي از منكر و شرايط و مراتب اجرايي اين فريضه و واجب شرعي مستلزم تحقيق جداگانه است كه از حوصله اين مختصر خارج است. مع هذا براي آشناشدن با نقش اين نهاد در روابط حقوقي اعم از حقوق عمومي و روابط خصوصي مردم و تأثير اجراي صحيح و دقيق اين نهاد در تنظيم روابط اجتماعي و پيشگيري از گناه و تعدي و تجاوز به قانون در جامعه اسلامي به طور اختصار به مباني فقهي نهاد امربه المعروف و نهي از منكر اشاره مي کنيم.
صرف نظر از آيات متعددي كه خداوند در قرآن كريم مسلمين را دعوت به انجام كارهاي نيك و خير مي كند آنچه از ديگر آيات اين كتاب آسماني استفاده مي شود اين است كه در منطق قرآن كريم دعوت مردم به اقامه كارهاي نيك و اجراي احكام شرعي و جلوگيري از كارهاي زشت و ناپسند در چارچوب نظام اسلامي به عنوان نظارت عمومي و مسئوليت اجتماعي مسلمين نسبت به يكديگر يك فرضيه ديني شناخته مي شود به همين مناسبت تدوين كنندگان قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران نيز نهاد امر به الامعروف و نهي از منكر را در اصل ششم اين قانون وظيفه همگاني و متقابل بر عهده مردم نسبت به يكديگر و دولت نسبت به مردم و مردم نسبت به دولت با رعايت شرايطي كه قانون معين مي كند.
بنابراين در جامعه اسلامي مردان مومن و زنان مومنه اولياء همديگر هستند و امر به معروف و نهي از منكر مي كنند همين طور مسلمانان از نظر قران كريم بهترين امت هستند كه در بين مردم مبعوث شده اند براي اينكه به كارهاي شايسته امر مي كند و از كارهاي زشت نهي مي نمايند1. در بيان مفهوم معروف و منكر به طور اجمال اشاره مي كنيم ، معروف در لغت به معني شناخته شده و در اصطلاح فقهي “معروف” آن چيزي است كه عقلاً يا شرعاً معروف و پسنديده باشد و منكر در لغت به معني كار زشت و ناپسند مي باشد انكار شده است و از نظر فقهي هر چيزي است كه عقلاً يا شرعاً ناپسند باشد1.
بنابراين در جامعه اسلامي مستفاد از آيات قرآن كريم هر مسلماني موظف است كه ديگري را به صفات پسنديده اخلاقي از قبيل انجام واجبات شرعي و همين طور رعايت و اجراي قوانين اجتماعي توصيه كند. چنين مسلماني بايد ديگران را به ترك كاره هاي زشت و ناپسند شرعي و قانوني راهنمايي كنند2. پس نهاد امر به معروف و نهي از منكر بعنوان يك واجب كفايي بدين معني است كه هرگاه از ناحيه كسي به حد كافي براي اجراي آن قيام شود تكليف از ديگران ساقط مي شود مشروط بر اينكه كسانيكه مي خواهند اقامه به كارهاي شايسته كنند و يا از اجراي كارهاي زشت شرعي و قانوني جلوگيري نمايند بايد بدانند و آگاه باشند آن امري را كه ديگري ترك كرده از نظر شرع و قانون واجب است. همين طور آنچه را كه در حال انجام است از نظر قانون و شرع حرام است و اجراي اين وظيفه فطير در شرايط فعلي كشورمان حائز كمال اهميت است.
هر مسلماني موظف است كه ديگري را به اجراي مقررات به كمك اسلامي در چارچوب نظام حاكم توصيه كند و همينطور به خودداري از تعددي و تجاوز به حقوق عمومي و خصوصي نهي كند.
2- در سنت: لزوم اقامه امر به المعروف و نهي از منكر در جامعه اسلامي در احاديث و روايات دارد از معصومين نيز مورد تاكيد قرار گرفته است در اينجا به نمونه اي از آن اتكاء مي كنيم. پيامبر اكرم(ص) درباره امر به المعروف و نهي از منكر ميفرماييد: تا وقتي كه آنها و امر به المعروف و نهي از منكر در ميان امت من رواج داشته باشد مردم در خير و سعادت زندگي خواهند كرد اما همين كه مسلمين رعايت اين فريضه ديني را ترك كنند خير و بركت از آنان گرفته مي شود به طوري كه بعضي از آنان بر ديگران مسلط خواهند شد و مورد رحمت خداوند قرار نخواهند گرفت3.
همچنين در زمينه مسئوليت اجتماعي مسلمين از آن حضرت نقل شده است هر گاه مسلماني در ارتباط با همنوعان خود براي انجام امور و در رفع مسائل و مشكلات مسلمين تلاش و كوشش كه مي تواند بكند به انجام نرساند او را نبايد در زمره مسلمين قلمداد کرد4.
بدين ترتيب ملاحضه مي شود كه تاكيد قرآن كريم و روايات وارده از مسئولين درباره فريضه امر به معروف و نهي از منكر مبين مسئوليت اجتماعي مسلمين است كه به موجب آن هر مسلماني موظف است كه در حد توانايي خود در اقامه معروف و انجام كارهاي نيكو و جلوگيري از منكرات به ديگران را دعوت به اجراي اين فرضيه ديني بنمايد به ويژه جنبه هاي ارشادي اين نهاد يكي از روشهاي تربيتي محسوب
مي شود و نقش سازنده آن غير قابل انكار است زيرا انسان طبيعطا راهنمايي و ارشاد را مي پذيرد پس زماني كه فردي براثر راهنمايي و ارشاد صميمانه متوجه نيك و بد رفتار خود مي شود در خود احساس ندامت و مسئوليت مي كند و ميل دارد براي رفع آثار سوء رفتارش از تكرار آن اعمال خودداري كند اين مكانيزم رواني و احساس مسئوليتي كه در اثر اجراي صحيح امر به معروف ونهي از منكر در نزد ديگران حاصل
مي شود درك مسئوليت اجتماعي افراد را تقويت مي كند در زمينه اصلاح و پيشگيري از منكرات را افزايش مي دهد پس اين نتيجه به دست مي آيد كه نظارت بر اجراي احكام شرعي و قوانين و مقررات اجتماعي در چارچوب نظام اسلامي كشور ما يك وظيفه همگاني مردم نسبت به يكديگر و دولت نسبت به مردم است و مسئوليت ناشي از اين وظيفه نيز منشاء فقهي دارد و لازم الرعايه است در نهايت نظر به مشكلات عملي اجرايي اين نهاد در وضع فعلي و عدم پيش بيني مقررات ناظر شرايط حدودو كيفيت اجراي اين نهاد در قانون از طرف مجلس شوراي اسلامي لزوما بايد يك سازمان مجهز وظيفه خطير امر به معروف و نهي از منكر را در جامعه ما عهده دار گردد تا ضمينه اجرايي صحيح اين نهاد در جامعه اسلامي ما فراهم شود.

فصل دوم

مفاهيم مسئوليت کيفري

مفاهيم مسئوليت كيفري
در تعريف مسئوليت كيفري اتفاق نظر وجود ندارد، با اين حال مي توان تعريف هاي گوناگوني را كه حقوقدانان براي آن ارائه داده اند به يكي از سه تعريف زير ارجاع داد:
1- مسئوليت كيفري عبارتست از “قابلّيت” يا “اهلّيت”، شخص براي تحمل تبعات جزايي رفتار مجرمانه خود1.
2- مسئوليت كيفري عبارتست از اينكه تبعات جزايي رفتار مجرمانه شخص بر او “الزام” يا
“تحميل” گردد2.
3- “التزام” يا “مجبور بودن” شخص نسبت به تبعات جزايي رفتار مجرمانه خود مسئوليت كيفري ناميده مي شود3.
بطوركلي مسئوليت يعني تعهد به پاسخگويي به نتايج حاصل از عمل خود از نظر حقوق جزا. مسئوليت يعني تعهد به پاسخگويي به نتايج ارتكاب اعمال مجرمانه يعني تحمل مجازات تعيين شده براي آنها از ديدگاه كيفري، ارتكاب جرم يا هر نوع تخطي؟ از قوانين و مقررات جزايي تنها و بخودي خود موجب مسئوليت كيفري نيست ، بلكه براي اينكه مرتكب جرم را از نظر اخلاقي و اجتماعي مسئول و قابل سرزنش و مجازات بدانيم لازم است كه :
اولاً: وقوع رفتار مجرمانه يا پديده جزايي از ميل و اراده آگاهانه مرتكب آن نشأت گرفته باشد و نيز نحوه پندار وكردار و جريان تصميم گيري او را مشخص كند.
ثانياً: عمل مجرمانه كه با انديشه و قصد و ميل مرتكب در خارج تحقق يافته است بايد حاكي از سوء نيت مرتكب يا ناشي خبط و خطاي او باشد.
رعايت نكات فوق الذكر در امر رسيدگي به مسائل كيفري ، متداول و لازم الاجراست و احراز وقوع جرم از ناحيه مرتكب شرط اساسي و پايه اوليه مسئوليت كيفري محسوب مي شود.
ثالثاً: به نظر عدالت كيفري ،براي اينكه جرم را مسئول بشناسيم ، علاوه بر اراده ارتكاب و سوء نيت يا تقصير جزايي، بايد بين جرم انجام يافته و فاعل آن ، قابليت انتساب موجود باشد، تا بتوان او را مستحق مجازات دانست.
لذا قابليت انتساب نيز از اجزاي لازم مسئولبت كيفري است كه به آن اشاره مي كنيم.
به طور كلي، هر كس كه با علم و اطلاع ، دست به ارتكاب جرم مي زند لزوماً مسئول شناخته
نمي شود بلكه علاوه بر تحقق اراده ارتكاب سوء نيت با تقصير جزايي بايد داراي اهليت و خصوصيات فردي متعارفي باشد تا بتوان وقوع جرم را به او نسبت داد. در نتيجه، وقتي انسان از نظر كيفري مسئول شناخته مي شود كه سبب حادثه اي باشد يعني بتوان آن حادثه را به او نسبت داد. پس مسئوليت

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره بیمارستان Next Entries پایان نامه با کلمات کلیدی سوره بقره