منابع و ماخذ پایان نامه آزمون و خطا، اعجاز قرآن، نزول قرآن، نقشه راه

دانلود پایان نامه ارشد

ب. تربيت و آموزش غير مستقيم 196
ج. انگيزش عاطفي 197
د. جذّاب سازي و تنوّع بخشي به کلام 197
ه. عينيت بخشي و نمونه سازي 198
و. بارور سازي فکر و انديشه 198
3-2. نقش و کارکرد داستان در تفسير 199
الف. پردازش تربيتي داستان هاي قرآن 199
ب. بهره‌گيري از داستان در تفسير قرآن 202
4. شواهد تاريخي 205
نقش تاريخ در تربيت 207
نقش تاريخ در تفسير 207
الف. پردازش تربيتي آيات تاريخي 208
ب. بهره‌گيري از تاريخ در تفسير 209
5. شواهد نقلي و روايي 214
کارکردهاي تربيتي روايات تفسيري 215
الف. مصداق يابي 215
ب. عيني سازي 215
ج. باطن يابي 216
د. تأکيد بخشي بر معناي مقصود 217
ه‌. شوق آفريني و شور افکني 218
و‌. وضوح بخشي 218
ز‌. نصحيت‌گري و ارشاد نمايي 219
6. بيان تجربيات 220
6-1. بيان تجربيات حسي 221
6-2. بيان تجربيات شهودي 222
6-3. تجربيات عملي: 225
6-4. تجربيات علمي 226
6-4-1. علوم تجربي 226
6-4-2 علوم انساني 228
زمينه‌هاي بهره‌گيري از علوم انساني در تفسير 229
1. تحليل ارتباط بين پديده ها 229
2. ترجيح يک برداشت بر ديگر برداشتها 229
3. ارائه تبيين روشن‌تر و گوياتر 230
4. زمينه سازي براي کشف حلقه‌هاي مفقود 231
7. تبيينات عقلي 233
نقش تبيينات عقلي در تفسير تربيتي 233
7-1. نقش تبييني و توضيحى: 234
7-2. نقش کشف استلزامات 235
جمع بندي، نتايج و پيشنهادها 237
فهرست منابع 244

مقدمه
قرآن کريم، منشور هدايت و کتاب تربيتِ آموزگار1 حکيمي است که از افق خاور برآمد تا با برهان2 و بلاغ3 و تذکِره4 و موعظت5 خويش آدميان فرو غلطيده در ظلمات جهل و شرک و هواپرستي را به سراي سعادت و راه سلامت و صراط مستقيم6رساند و با تربيت اعجاز وار خويش جانهاي مرده از ارزشهاي انساني الهي را حياتي دوباره بخشد.
اعجاز قرآن همچنان باقي است و جانهاي تهي از انوار، همچنان مرده و نيازمند طبيب روحاني و معلمي وحياني است؛ تا چگونه به کلامش بنگريم و چه سان با آن به گفتگو نشينيم.
نسل نو بيش از گذشته فقر تربيت را احساس ميکند و در وانفساي مکاتب و ايسمهاي پرزرق و برق و نوخاسته، گمگشته خويش را در شستن دوباره چشمان خود و نگاهي ديگرباره به ميراث پر فروغ و در دسترس خويش ديده است. مفسّران خيزش جديدي را در تغيير نگاه به قرآن و انتظار از آن برداشته و تلاشهاي مبارکي را آغازيده‌اند. تلاشهايي که نشانه‌هاي آن روز به روز روشنتر و بارقههاي اميدبخش آن نويددهنده سرآغاز حرکت جديدي در عرصه پژوهش‌ها و نگارش‌هاي قرآني است. حرکتي که به جاي خيرهشدن به متاع حطام تربيتي غرب، به آيات نوراني قرآن چشم دوخته و به جاي سيرابشدن از سراب نظامهاي تربيتي و معرفتي ناکارآمد و تاريخ گذشته گذشتگان به نظامسازي تربيتي مبتني بر چشمههاي زلال معارف قرآني ميانديشد.7 نگاه نسل جديد به قرآن نگاهي فراگير، عميق و کاربردي است و از نگاه‌هاي سطحي، جزئي و انتزاعي گريزان است. نگاه او به قرآن در اين حقيقت خلاصه ميشود که:
با قرآن زندگي بايد کرد
و چونان که زندگي در تمام عرصههاي حيات جاري است، بايد که زلال سلوک قرآني نيز در ژرفا و پهناي آن ساري گردد تا انساني پديد آيد به تربيت قرآن، قرين و جامعه اي ساخته شود به حقيقت قرآن، رهين. دنيايي فراهم آيد به تعاليم حضرتش آزاد و آخرتي به برکت هدايتش آباد. چنين قرآني نه قرآن جامد و کماثر که کتابي است زنده و حرکتآفرين. آموزگاري که غبار کهنگي بر تعاليمش نمينشيند و معلمي که عشق پرورشش را گذشت زمان نميفرسايد. انديشهاي که خطا بر دامن آن نرسد و حقيقتي که سستي بر اندام پاکش نگرايد. هميشه بيدار است و زنده. هميشه فعّال است و پويا. هميشه حاضر است و ناظر؛ چرا که کلام خداوند حيّ و قادر است.
فهم درست اين دغدغه و نگاه، کليد حرکت در مسير تدوين تفسير تربيتي سازگار با اصيل‌ترين غرض نزول قرآن و سازوار با مهمترين نيازهاي جوامع ديني است؛ جوامعي که سالها قفل تربيت را به دست گرفته و سرگردان به کليدهاي ديگران نظاره ميکردند و هر گاه کليدي مييافتند آن را گشاينده دربهاي فروبسته تربيت نسل خويش نميديدند.8
تفسير تربيتي قرآن به مثابه رويکردي که با هدف کاربرديسازي، جذابسازي و تخصصي‌کردن فهم و تفسير قرآن کريم و استخراج و استنباط معارف تربيتي آن صورت ميگيرد، هدفي بس والا و ارزشمند است که چندي است ذهن مفسّران را معطوف خويش ساخته و بدان متمايل کرده است. اين ايده هنوز در آغاز راه قرار دارد و راهي دشوار و طولاني تا برآورده کردن نيازهاي تربيتي انسان معاصر و دستيابي به نظريه جامع تربيتي قرآن، در پيشروست؛ باشد که با تلاش انديشمندان دردمند، اين راه بکر با “قدم صدق” و “قلم حکمت” و “مقام حلم” طي شود و کام جامعه اسلامي و بشري را از شهدِ معارف ناب تربيتي قرآن شيرين نمايد.
ان شاء الله

فصل اول:
کليات پژوهش

بيان مسأله
تفسير تربيتي نزديکترين رويکرد به اغراض و مقاصد قرآن کريم و ضروريترين عرصه عرضه معارف قرآني است که در بستر آن شکوفههاي تربيت قرآني و عمل روحاني به بار مينشيند و انساني در تراز رفتار وحياني شکل ميگيرد. دستيابي به تفسير تربيتي روشمند، نيازمند تدوين بنيادهاي نظري و تمهيد مقدمات علمي آن است تا بر پايه آن، ساختار تفسير تربيتي سامانيابد و سازههاي آن استوار گردد؛ اما با توجّه به جديد بودن موضوع، طبعاً مباني نظري آن، تبيين، تحليل و تنقيح نشده است.
اينکه تفسير تربيتي چيست و چه شاخصههايي دارد، وضعيت گذشته آن چگونه بوده و اساساً آيا تفسير مکتوب تربيتي محقق شده است يا خير، ميراث موجود تفسير تربيتي چه شاخصهها، نمونه ها و نقائصي دارد و ذيل چه جريان‌هاي تفسيري صورت پذيرفته است، روشهاي مفسّران در تفسير تربيتي چه بوده است، تفسير تربيتي چه تفاوتي با تفسير اخلاقي، عرفاني، اجتماعي و…دارد، تفسير تربيتي چه نسبتي با عناوين، ارشادي، واعظانه، معنوي، روحاني، توحيدي، هدايتي و…دارد، تفسير تربيتي مطلوب چه شاخصههايي دارد و با چه روشها و سبکهايي قابل ارائه است و نيازمند چه ابزارهايي ميباشد، مباني و اصول تفسير تربيتي مطلوب چيست، تفسير تربيتي در سامانه دستهبندي تفاسير از چه جايگاهي برخوردار است، قلمرو تفسير تربيتي چه سطحي از آيات آن را در بر ميگيرد، نسبت قرآن با دانش تعليم و تربيت چيست و چگونه مي‌توان تعامل اثر‌بخشي ميان اين دو برقرار کرد. اينها و احيانا پرسش‌هايي ديگر، از جمله مسائلي است که تاکنون پاسخي درخور نگرفتهاند.
پاسخگويي به پرسشهايي اين چنين گسترده، نه در سطح يک رساله و در زماني کوتاه؛ بلکه نيازمند تلاش جمعي و با تعريف چندين پروژه پژوهشي، در بازه زماني چندساله امکانپذير است. در گام اوّليه حداقل سه تلاش علمي ضروري مينمايد:
اوّل: جريانشناسي و آسيبشناسي ميراث گذشته تفسير تربيتي در معناي عام. تفسير تربيتي بهعنوان جرياني کلي و اجمالي، نه به عنوان يک رويکرد تفسيري روشمند، از زمان پيامبر9تاکنون وجود داشته و فرازها و فرودهاي فراواني را پشت سر گذاشته و نقاط ضعف و قوت بسياري داشته است. دستيابي به تفسير تربيتي

مطلوب، بدون بررسي و تحليل ميراث گذشته آن، بهمنظور بهرهگيري از نقاط قوت و پرهيز از آفات و آسيب ها امکان پذير نميباشد؛ از اينرو از جمله مقدمات ضروري نگارش تفسير تربيتي مطلوب، انجام اين پروژه پژوهشي است.9
دوّم: مباني تفسير تربيتي. در اين پژوهش، مباني چند گانه تفسير تربيتي اعمّ از مباني خداشناسي، انسانشناسي، قرآنشناسي، جهانشناسي، معرفتشناسيِ تفسير تربيتي تبيين ميگردد.
سوّم: تبيين الگوي مطلوب از تفسير تربيتي و روش دستيابي به آن است. (مدل روشي)
تلاش پژوهش حاضر، تدوين محور سوّم است و پاسخگوي اين مسأله خواهد بود که دستيابي به نمونه مطلوبي از تفسير تربيتي (مدل) در گرو چه اقدامات و تلاشهايي است.(روش)
براي پاسخ به اين مسأله دست کم چهار تلاش علمي ضروري مينمايد؛ نخست، تبيين دقيقي از تفسير تربيتي؛ دوم، تحليل رسالتهاي تفسير تربيتي؛ سوم، تحليل ويژگيهاي نگرشي تفسير تربيتي؛ چهارم، تعيين ابزارهاي لازم در تدوين تفسير تربيتي است. در محور “تبيين دقيق تفسير تربيتي”؛ علاوه بر تعريف جامع و مانع، تعيين نسبت آن با عناوين مشابه، تحليل قلمرو تفسير تربيتي و تبيين گونههاي آن انجام ميگيرد. تحليل “رسالتهاي تفسير تربيتي” نيز حوزههاي کاري و شيوههاي عملي تفسير تربيتي را مينماياند. “ويژگيهاي نگرشي”، شاخصههاي کلان محتوايي ضرورتبخش تفسير تربيتي است. “ابزارهاي تفسير تربيتي” نيز تحقق بخشِ عمليِ شاخصهها و اهداف تفسير تربيتي است. مجموعه اين اقدامات، ارائه دهنده روشي براي دستيابي به نمونهاي مطلوب از تفسير تربيتي است.
نگارنده هرچند در اين پژوهش به محورهاي اوّل (جريانشناسي) و دوّم (مباني) مستقيماً نپرداخته است ولي با مطالعه بر روي اين حوزهها، به ويژه بحث جريانشناسي و آسيبشناسي، از نتايج آن براي ارائه شاخصههاي محتوايي و ابزاري بهره گرفته است.

اهميّت و ضرورت پژوهش
تبيين مدل روشي تفسير تربيتي، به مثابه نقشه راهي است که مفسّران دردمند اين حوزه را براي حرکت صحيح در مسير ارائه و تدوين تفسير تربيتي مطلوب ياري ميسازد و مقدّمات علمي و نظري لازم را براي آنان تمهيد مينمايد. همچنانکه حرکت در جادّه ناشناخته بدون داشتن راهنمايي مطمئن و نقشهاي رهنمون، مخاطرات فراواني را بههمراه دارد، غفلت از مقدمات علمي لازم در فرايند تفسير تربيتي، رخداد آسيبهاي مبنايي، روشي و غايي را گريزناپذير ميسازد و مسير دستيابي به هدف را طولاني و نياز به آزمون و خطا را تا دستيابي به مدل مطلوب افزايش ميدهد. اين پژوهش، گامها يا حداقل بخشي از گامهاي نظري مقدماتي را برداشته و نتايج آن را فراروي پژوهشگران قرار ميدهد.

سؤالهاي پژوهش
سؤال اصلي
لوازم دستيابي به مدلي مطلوب از تفسير تربيتي چيست؟
سؤال هاي فرعي
1. تفسير تربيتي چيست؟
2. تفسير تربيتي چه نسبتي با عناوين مرتبط؛ مانند تفسير واعظانه، ارشادي، عرفاني، اخلاقي و اجتماعي دارد؟
3. رسالتهاي تفسير تربيتي چيست؟
4. ويژگيهاي نگرشي تفسير تربيتي چيست؟
5. ابزارهاي تحقق تفسير تربيتي چيست؟

فرضيه هاي پژوهش
فرضيه اصلي
دستيابي به مدلي مطلوب از تفسير تربيتي در گرو تحليل چيستي آن، تعيين شاخصهها و ويژگيهاي نگرشي و نيز ارائه ابزارهاي مورد نياز دستيابي به آن است.
فرضيه هاي فرعي
1. تفسير تربيتي را ميتوان “فرايند تفسير آيات با رويکرد تربيتي و کشف معارف تربيتي قرآن” دانست.
2. برخي از عناوين مرتبط با تفسير تربيتي، هم پوشاني کامل و برخي همپوشاني بخشي با آن دارند؛ برايمثال، تفسير هدايتي همپوشاني کامل و عناوين تفسير اخلاقي، عرفاني، اجتماعي همپوشانيِ بخشي دارند.
3. تفسير تربيتي رسالتهاي مختلفي دارد؛ استخراج آموزههاي تربيتي قرآن و کشف روشهاي تربيتي قرآن، از اين جمله است.
4. تفسير تربيتي نيازمند ويژگيهاي نگرشي خاصّي است؛ مقصدگرا بودن، توحيدمحوري، جامعيت، عيني و کاربردي بودن، شورآفريني و شوقافکني و…از جمله ويژگيهاي محتوايي تفسير تربيتي است.
5. مهمترين ابزارهاي تفسير تربيتي عبارتند از: داستان، تمثيل، شعر، شواهد تاريخي، شواهد روايي، تجربيات علمي و عملي، تبيينات عقلي.
اهداف پژوهش
اين پژوهش علاوه بر اهداف دروني، تأمين کننده اهداف کلان بيروني نيز هست. در حوزه اهداف دروني، مهمترين هدف، دستيابي به معيارها و شاخصههايي براي تحقق تفسير تربيتي مطلوب است. در پرتو تحقق اين هدف بنيادين، اقدام مهمي در جهت کاربرديسازي، جذابسازي، عموميسازي و در عينحال تخصّصي سازي تفسير برداشته ميشود و مقدمات نظري لازم در تدوين تفسير تربيتي تمهيد ميگردد.
مهمترين اهداف کلان اين پژوهش عبارت از: ، زمينهسازي براي گسترش پژوهشهاي ميان رشتهاي در زمينه قرآن و تعليم و تربيت، زمينهسازي براي حرکت در مسير کشف بُعد جديد اعجاز تربيتي قرآن، توسعه پژوهشهاي روش تفسير از طريق توسعه پژوهشهاي مرتبط با گرايش تربيتي است.

پيشينه پژوهش
پيشينه عام
تفسير تربيتي در معناي عام، که مفسّران در آن به جنبه‏هاى

پایان نامه
Previous Entries منابع و ماخذ پایان نامه دولت ایران، روابط ایران و روسیه، سیاست خارجی، دریای خزر Next Entries منابع و ماخذ پایان نامه سده چهارم، روش پژوهش