منابع و ماخذ پایان نامه 6-، بررسي، ديدگاههاي، علمي

دانلود پایان نامه ارشد

– نسخ قرآن با خبر واحد 238
– نسخ سنت به سنت 239
2 – عدم تعارض با سنت 241
3 – عدم تعارض با اجماع 241
4 – عدم تعارض با عقل 242
5 – تعدّد راويان و صفات آنان 242
6 – مخالفت با عامّه 243
7 – شهرت روايي 244
8 – شهرت عملي 244
9 – عدم تعارض با احکام فقهي 244
10. عدم تعارض روايت با اصول اخلاقي 245
5 – 2 – 2 – 2. شيوه هاي جمع و تأويل اخبار 246
1 – بيان معاني اخبار 246
2 – حمل بر رخصت‏ 247
3 – حمل بر ضرورت‏ 248
4 – حمل اِخبار بر انشا 248
5 – حمل مجمل بر مفصل 249
6 – حمل مطلق بر مقيّد 250
7 – حمل عامّ بر خاص 250
8 – بيان دلالت الفاظ ظاهر در وجوب 251
9 – بيان دلالت الفاظ ظاهر در حرمت 252
10 – حمل بر تقيه 252
فصل ششم 255
ويژگيهاي مکتب حديثي بغداد 255
6- 1.طرح بحث 256
6-2. حضور نام آوران مکتب تشيع 257
6-3. پايه گذاري دانشهاي حديث شناختي 258
6 -4. انديشه هاي تقريب گرايانه 260
6-4- 2. برپايي جلسات بحث و مناظره 262
6- 4- 3. اهتمام به فقه مقارن 264
6- 5.گسترش انديشه هاي کلامي و عقل گرايانه 266
6- 5- 1. تأسيس علم کلام 267
6 – 5- 2. نگارش کتب اصولي 268
6- 5 – 3. رويكرد به فقه تفريعي 270
6- 4- 4. تدوين تفاسير اجتهادي 272
6- 5- 5. اعتبار بخشي به علم و يقين 273
6- 5- 6. مقابله با حديث گرايي قميان 275
6- 5- 6- 1. سهو النبيّ 279
6- 5- 6- 2. غلوّ 284
6- 5- 6- 2- 1. نقد عقايد غلات از ديدگاه دانشمندان مکتب بغداد 286
6- 5- 6- 2- 2. اختلاف مکاتب قم و بغداد دربار? حدّ غلو 296
6- 5- 6- 3. عدد و رؤيت 298
خاتمـه 300
کتابنامه 306

a

پيشگفتار
انتخاب هدفمند موضوع پژوهشنامه به عنوان مهمترين دستاورد تلاش دانشجو در دور? تحصيلات تکميلي، نقش مهمي را در شکل گيري شخصيت علمي و پژوهشي فرد ايفا مي نمايد. اگرچه در مرحل? نخست و در مطلوب ترين حالت، انتخاب موضوع بر عهد? پژوهشگر است، اما اين مهم، امري است که به دليل فقدان تخصص و آگاهي کافي در مراحل آغازين پژوهش امکانپذير نيست. از اين رو، براي انتخاب موضوع بهترين اقدام مشاوره با خبرگان و نخبگان علمي هر فن است.
من نيز چون انتخاب موضوع در خورِ تحقيق را از توانايي خود بيرون مي ديدم و نمي خواستم تا به بيان برخي محققان تنها مدرک بگيرم و فراموشش کنم، بهترين راه را در اين ديدم تا از محضر استادان ارجمندم بهر? وافر گيرم. از اين رو، در ماههاي آغازين تحصيل عزم خود را جزم کرده و به پيشنهاد استاد ارجمند جناب آقاي دکتر طباطبايي، پژوهش در مکاتب حديثي شيعه را به عنوان موضوع رسال? خود برگزيدم و آن را با برخي از محققان برجست? قم، استادان فرهيخته آية الله جناب آقاي شيخ محمد رضا جعفري، حجة الاسلام و المسلمين جناب آقاي سيد علي حسيني ميلاني و حجة الاسلام و المسلمين جناب آقاي سيد محمد رضا جلالي حسيني در ميان گذاشتم که بايسته است در همين جا، از آن بزرگواران که وقت گرانبهايشان را در اختيار من نهادند و در آغاز راه نکته هاي ارزنده اي را گوشزد کردند، تشکر و قدرداني نمايم.
اکنون که در مراحل پاياني نگارش رساله از آغاز راه تحقيق سخن مي گويم ، به اين نکته اذعان دارم که آنچه برخي استادان عزيز از سنگيني و گستردگي کار گوشزد مي کردند، حقيقتي بود که جوانب آن را آن زمان درنيافتم. زيرا ناگفته پيداست که کاوش در باب آراء حديثي مهمترين، گسترده ترين و کهنترين حوز? علمي? جهان تشيع با گرايشهاي فقهي و کلامي و ناپيوستگي مطالب حديثي در کتب ايشان وقت گير و توان فرسا بود، ضمن آن که به توانمنديهاي فزونتر و زماني بيشتر نياز داشت. اميد آن دارم تا لغزشها و کاستيهاي اين رساله به مدد نقد ارباب معرفت ترميم و تدارک شود.
پيش از آن که به مباحث اصلي بپردازم، بيان چند نکته ضروري مي نمايد:
1 – مراد از اصطلاح مکتب بغداد يا انديشمندان آن، جامع? شيعي مذهب بغداد است. بنابراين، بررسي آراء حديثي اهل سنت و مقايسه و تطبيق آن با ديدگاههاي عالمان شيعه در اين پژوهش مدّ نظر نبوده است.
2 – هدف ما در اين پژوهش گردآوري اسامي راويان و محدّثان بغداد و شرح زندگاني آنان نيست، بلکه پس از شناسايي رجال بغداد، اساس کار، بررسي و تحليل آراء و نظريات حديثي و روشها و رويکردهاي آنان در نقد احاديث است.
3 – با توجه به اين نکته که مکتب بغداد، بيش از آن که يک مکتب حديثي باشد، صبغ? کلامي و تا اندازه اي فقهي دارد، بسياري از مباحث مطرح شده در نگاه اول شايد يک موضوع اصولي يا کلامي به نظر آيد، امّا به دليل ارتباط وثيق علم حديث با هم? شاخه هاي علوم اسلامي، از جنب? حديثي نيز مي تواند مورد بررسي قرار بگيرد. به عنوان نمونه مباحثي همچون تعارض اخبار و حجّيّت خبر واحد با آن که در کتابهاي اصولي به تفصيل مورد بحث قرار گرفته، در اصل منشأ حديثي دارد و از اين رو، پرداختن به آن لازم مي نمايد.
4 – در سراسر اين رساله تا آن جا که در توان بوده است کوشش شده تا آراء و نظريّات حديثي تمامي دانشمندان شيع? بغداد در قرن چهارم و پنجم با توجه به آثار موجود آنان مورد بررسي قرار گيرد. امّا با عنايت به محور بودن سه شخصيت برجست? آن عصر، شيخ مفيد، سيّد مرتضي و شيخ طوسي و آثار فراوان برجاي مانده از آنان، بيشترين مطالب اين رساله معطوف به ديدگاههاي اين سه تن است. ضمن آن که آثار برجاي مانده از ديگر دانشمندان مکتب بغداد، عمدتاً بازتاب دهند? آراء استادان بزرگوارشان بوده و با گرايش فقهي و کلامي به رشت? تحرير درآمده است. با اين حال، مطالع? آثار اين شخصيتها نيز از نظر دور نمانده است.
5 – بررسي ديدگاههاي رجالي مکتب بغداد و مطالعه و تحليل دقيق کتب رجالي برجاي مانده از اين دوره، موضوع بحث اين رساله نمي باشد، اما به فراخورِ نياز، مطالبي مختصر در توضيح ديدگاههاي رجالي محدّثان و متکلّمان بغداد که دخالتي در درک بهتر ديدگاههاي فقه الحديثي و نقد الحديثي آنان دارد ارائه کرده ايم و بررسي دقيق آراء رجاليان بغداد همچون ابن غضائري، نجاشي و نيز ديدگاههاي رجالي شيخ طوسي را به پژوهشي مستقل در اين باره وا مي گذاريم.
6 – در بهره گيري و استناد به کتابها سعي بر آن بوده تا به کتبي که در صحّت انتساب آنها به نويسندگانشان ترديد وجود دارد تا حدّ امکان استناد نشود؛ از اين رو، به کتبي نظير المحکم و المتشابه منسوب به سيّد مرتضي و الاختصاص منسوب به شيخ مفيد استناد نشده است.
7- براي رعايت اصول ويرايشي و نگارشي و ارجاعات متن و تنظيم کتابنامه، در بيشتر موارد توصيه هاي کتاب راهنماي نگارش و ويرايش اثر دکتر محمد جعفر ياحقّي و دکتر محمد مهدي ناصح و براي رعايت املاي صحيح کلمات توصيه هاي کتاب غلط ننويسيم اثر جناب آقاي ابوالحسن نجفي را به کار بسته ايم. کتابنامه نيز بر اساس اسامي اشهر مؤلّفان، مطابق با معيار مستند مشاهير کتابخان? ملّي تنظيم گشته است. در حروفچيني و صفحه آرايي متن نيز “شيوه نام? حروفچيني رساله” که به تأييد دانشکده رسيده، مدّ نظر بوده است. همچنين ضبط صحيح کلمات بر مبناي کتاب فرهنگ اعلام تاريخ اسلام اثر جناب آقاي دکتر غلامرضا تهامي به دست داده شده است.
***
در ختام، خداوند متعال را شاکرم که مرا توفيق داد تا گامي هرچند خرد در جهت آشنايي با معارف ناب شيعي بردارم، باشد که راه شناسايي و شناساندن آموزه هاي تشيع را بر من هموار سازد. نيز ثناگوي الطاف و عنايات پيامبر اکرم 6 و ائم? معصومين: به ويژه ولي نعمتمان حضرت ابوالحسن علي بن موسي الرضا – عليه آلاف التحيه و الثناء – و حضرت ولي عصر – ارواحنا له الفداء – هستم که هرچه دارم از آستانشان دارم.
بايسته است که از حمايتهاي بي دريغ استاد فرزانه جناب آقاي دکتر سيد کاظم طباطبايي، که از انتخاب موضوع تا پايان نگارش اين رساله مرا مرهون لطف و عنايت خويش قرار دادند و انجام اين پژوهش به پيشنهاد و با راهنماييهاي ارزند? ايشان سامان پذيرفت، تشکر و قدرداني نمايم.
نيز وظيف? خود مي دانم مراتب سپاس و قدرداني خود را از استاد ارجمند حجة الاسلام و المسلمين جناب آقاي حسن نقي زاده که اين رساله را با دقّت نظر مطالعه کرده و با طرح ديدگاههاي عالمان? خود همواره الهام بخش من بودند، ابراز نمايم. روشن است که اين پژوهش بدون رهنمودها و نظرات آن بزرگواران به ثمر نمي رسيد.
همچنين سپاسمندي خود را از استادان ارجمند و بزرگواراني که مصدّع اوقات شريفشان بودم، و پدر و مادر عزيزم که هماره پشتيبان و ياورم بوده اند، ابراز مي نمايم. از خداوند متعال سعادت و سلامت ايشان و توفيق خدمت گزاري به ساحت مقدس امام عصر (عج) را خواهانم.

و ما توفيقي الا بالله عليه توکلت و اليه انيب پاييز 1386
عليّه رضاداد

مقدمات

1 – 1. معرفي پژوهش
شناخت و تحليل مکاتب حديثي، يکي از مباحث مهم در تاريخ تلاشهاي حديث شناختي و ادوار فقه و اجتهاد به شمار مي رود.
مقصود از مکتب1 يا مدرس? حديثي، ديدگاههاي خاص و خط مشي فکري حاکم بر يک حوز? حديثي است که در طيّ تاريخ با مرکزيّت علمي برخي مناطق همراه بوده است. در اين جريان حضور انديشمندان برجسته، تضارب آراء و نظريات، حوادث تاريخي و غيره نقش بسزايي در تکوين و رشد يک مکتب ايفا مي کند.
مطالع? مباني و ويژگيهاي مکاتب حديثي ما را در بررسي نظريه هاي دانشوران ياري خواهد رساند و پيوندهاي ناديده ميان نظريه و محيط را آشکار مي سازد. زيرا بسياري از نظريه هاي علمي بنابر مقتضاي زمان و مکان شکل گرفته است. از اين رو، آشنايي با جريانهاي فکري و اجتماعي زمين? فهم و درک عميقتر نظريه ها و چگونگي شکل گيري آنها را فراهم مي آورد.
در اين ميان مکتب بغداد از مهمترين مراکز علمي است که در سده هاي اوليه، در رشد و توسع? علوم حديث مؤثر بوده و مباني و ويژگيهاي آن با ديگر مکاتب حديثي، به ويژه مکتب قم، تفاوت دارد.
اين مکتب در قرن دوم با تأسيس شهر بغداد به منصّ? ظهور رسيد و اوج فعّاليّت آن در نيم? اول قرن پنجم هجري، در عصر طلايي تاريخ فرهنگ اسلام، با حضور انديشمندان برجسته و اثرگذار جهان تشيع، همچون شيخ مفيد، سيّد مرتضي و شيخ طوسي نمودار گشت. سرانجام در سال 448 ق. در پي سقوط دولت آل بويه، با هجوم برخي گروههاي افراطي اهل سنت به خانه و کتابخان? شيخ طوسي و در نتيجه مهاجرت شيخ به نجف اشرف، مرکزيت علمي بغداد از ميان رفت و هرگز نتوانست شکوه و عظمت علمي خود را ديگربار احيا کند.

1 – 2. ضرورت، اهمّيّت و اهداف تحقيق
در بررسي تاريخ حديث و فهم چگونگي تطوّر و تحوّل آن، همواره به چند مرکز ثقل اصلي بر مي خوريم که نقش اساسي در شکل گيري جريانهاي مختلف حديثي داشته است. يکي از مراکز ثقل، بغداد مي باشد که مدرس? حديثي بغداد در آن تکوين يافته، رشد و توسعه پيدا کرده و موجب پديدار شدن نگرشي نوين در اين عرصه گشته است. همچنين اين مکتب شخصيتهاي برجسته اي را پرورده است که هر يک به نوب? خود در گستر? زماني معيني بر حوز? فکر و انديش? اسلامي تأثير شگرفي برجاي نهاده اند. امّا با وجود اهمّيّت اين مدرس? علمي، متأسفانه ابعاد و جوانب آن به شايستگي کاويده نشده و تا آن جا که پژوهنده بررسي کرد، جز آثاري در خصوص احوال برخي شخصيتهاي علمي شيعي اين ناحيه، نگاشت? معتبر و جامعي در تحليل آراء و انديشه هاي حديثي آنان به رشت? تحرير در نيامده است. از اين رو، ضرورت تحقيق به منظور دستيابي به تعريفي ژرف و فراگير در خصوص مکتب مزبور احساس مي شود.
انتظار مي رود که اين پژوهش راهي براي فهم دقيقتر و بهتر قضاوتهاي رجالي و ديدگاههاي فقه الحديثي و نقد الحديثي از ديدگاه دانشوران مکتب بغداد ارائه دهد. همچنانکه اميد مي رود نقشي از تعامل دانشمندان و جايگزيني آراء و نظرات و سرانجام چگونگي حاکميّت يک انديشه بر ساير انديشه ها را ترسيم کند.
1 – 3. سؤالها و فرضيه هاي تحقيق
اين پژوهش در پي يافتن

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژه های امر به معروف، نهی از منکر، مواد مخدر، دوره های آموزش Next Entries منابع و ماخذ پایان نامه بررسي، پايان، الحديث، بغداد،