منابع و ماخذ تحقیق دلالت های تربیتی، عقلانیت ابزاری، علوم انسانی، تعلیم و تربیت

دانلود پایان نامه ارشد

عنوان پژوهش :
مقایسه نظریه عقل فارابی با نظریات عقل ابزاری و ارتباطی و دلالت های تربیتی آن

استاد راهنما :
جناب آقای دکتر محمدحسن میرزا محمدی

استاد مشاور:
جناب آقای دکتر محسن فرمهینی فراهانی

دانشجو :
سید ضیاالدین موسوی

زمستان 1393

دانشگاه شاهد

اظهار نامه دانشجو
شماره:

تاریخ:

اینجانب سید ضیا الدین موسوی دانشجوی کارشناسی ارشد رشته علوم انسانی گرایش فلسفه تعلیم و تربیت دانشکده علوم انسانی دانشگاه شاهد، گواهی می دهم که پایان نامه / رساله تدوین شده حاضر با عنوان مقایسه نظریه عقل فارابی با نظریات عقل ابزاری و ارتباطی و دلالت های تربیتی آن به راهنمایی استاد محترم جناب آقای دکتر محمدحسن میرزا محمدی توسط شخص اینجانب انجام و صحت و اصالت مطالب تدوین شده درآن، مورد تأیید است و چنان چه هر زمان، دانشگاه کسب اطلاع کند که گزارش پایان نامه / رساله حاضرصحت و اصالت لازم را نداشته، دانشگاه حق دارد، مدرک تحصیلی اینجانب را مسترد و ابطال نماید؛ همچنین اعلام می دارد در صورت بهره گیری از منابع مختلف شامل: گزارشهای تحقیقاتی، رساله، پایان نامه،کتاب، مقالات تخصصی و غیره، به منبع مورد استفاده و پدید آورنده آن به طور دقیق ارجاع داده شده و نیز مطالب مندرج در پایان نامه /رساله حاضر تاکنون برای دریافت هیچ نوع مدرک یا امتیازی توسط اینجانب و یا سایر افراد به هیچ کجا ارائه نشده است در تدوین متن پایان نامه / رساله حاضر، چارچوب )فرمت) مصوب
تدوین گزارشهای پژوهشی تحصیلات تکمیلی دانشگاه شاهد به طور کامل مراعات شده و نهایتاً این که،کلیه حقوق مادی ناشی از گزارش پایاننامه / رساله حاضر، متعلق به دانشگاه شاهد می باشد.

نام و نام خانوادگی دانشجو :
امضاء دانشجو :
تاریخ :

صورتجلسه دفاع از پايان نامه تحصيلي كارشناسي ارشد
با تأييدات الهي و با استعانت از حضرت وليعصر(عج) دفاع از پایان نامه آقای سید ضیاالدین موسوی
دانشجوی کارشناسی ارشد رشته علوم انسانی به شماره دانشجويی ……………………….
تحت عنوان :
مقایسه نظریه عقل فارابی با نظریات عقل ابزاری و ارتباطی و دلالت های تربیتی

اعلام مي دارند؛به ارزش …………. واحد ، رأس ساعت ……… در روز ……………….. مورخ …………… در محل سالن دفاع دانشكده علوم انسانی دانشگاه شاهد تشكيل گرديد . هيأت داوران به شرح زير كه قبلاً پایان نامه ایشان را مطالعه نموده اند ، پس از استماع دفاعيات و پرسشهاي لازم در زمينه علمي و تحقيقاتي ايشان نتيجه به شرح ذيل اعلام می گردد. پايان نامه نامبرده با نمره …………… و با امتياز عالی بسيار خوب خوب قابل قبول مورد تأييد قرار گرفت .
پايان نامه در وضع فعلي با تصحيحات جزیی مورد قبول است و نامبرده نمره (به حروف) …………….. و امتياز عالي بسيار خوب خوب قابل قبول دريافت نمود.
پايان نامه و پروژه به شكل فعل ، مورد تأييد قرار نگرفت پيشنهاد شد که ……………………………………

اعضاي هيأت داوران
مرتبه دانشگاهي
تخصص
امضاء
استاد راهنما

استاد مشاور

استادان
یا محققان
مدعو
داور
داخلی

داور خارجی

دکتر احمد سرداری
مسئول تحصيلات تکميلی دانشکده علوم انسانی

تقدیم به :

آنان که ناتوان شدند تا ما به توانایی برسیم
موهایشان سپید شد تا ما رو سفید شویم
و عاشقانه سوختند تا گرمابخش وجود ما و روشنگر راهمان باشند

پدرانمان
مادرانمان
استادانمان

تقدیر و تشکر :

پروردگارا تو را سپاس مي گویيم كه ما را ياری ميرسانی تا تلاش اندكمان نردبانی باشد نه برای فزونی تكبر و غرور بلكه گامی باشد جهت تجليل از ذات اقدست.
بر خود لازم می دانیم تا از زحمات بی دریغ استاد گرامی جناب آقای دکتر محمدحسن میرزامحمدی قدردانی نماییم که صبورانه ما را در تمامی مراحل این تحقیق همراهی نمودند.
همچنین سپاس گزارم از همسر گرامیم که با دلگرمی خود من را برای انجام هرچه بهتر این کار یاری فرمودند و از کلیه ی عزیزانی که من را در به انجام رساندن این تحقیق یاری کردند.

چکیده
هدف پژوهش حاضر، مقایسه نظریه عقل فارابی با نظریات عقل ابزاری و ارتباطی و استخراج دلالت های تربیتی آن می باشد. در این پژوهش از روش مطالعه تطبیقی چهار مرحله بردی استفاده شده است.براین اساس، ابتدا روش عقل فارابی و روش های عقلی ابزاری و ارتباطی و آنگاه نظریه شناخت فارابی و وبر و هابرماس معرفی شده، سپس براساس روش چهار مرحله ای بردی دلالت هایی تربیتی براساس روش عقلانی موجود در پژوهش بیان شده است.سوالات پژوهش به این صورت است که مفهوم عقلانیت ابزاری و ارتباطی چیست؟ مفهوم عقلانیت از دیدگاه فارابی چیست؟اشتراکات و افتراقات متناسب با عقلانیت ابزاری و ارتباطی و عقل از دیدگاه فارابی چیست؟دلالت های تربیتی متناسب با عقلانیت ابزاری و ارتباطی و عقل فارابی چیست؟ نتایج نشان می دهد که می توان برای روش عقلانی فارابی و عقل ابزاری و ارتباطی نظامی برای استخراج دلالت های تربیتی متصور شد. در بخش اهداف به دو بخش هدف غایی و اهداف واسطه ای تقسیم می شود،این دلالت های تربیتی در سه بخش اهداف، روش ها و برنامه درسی قابل صورت بندی است. دربخش پایانی تحقیق، پیشنهادهایی برای استفاده از اندیشه های تربیتی فارابی براساس روش عقلانی وی و عقلانیت ابزاری و ارتباطی در نظام تعلیم و تربیت کشور ارائه شده است.

کلید واژه ها : عقل، عقل فارابی، عقل ابزاری، عقل ارتباطی، دلالت های تربیتی

فصل اول : کلیـات پژوهش 1
1-1- بیان مساله 2
1-2- اهمیت و ضرورت پژوهش 4
1-2-1- اهمیت و ضرورت نظری 4
1-2-2- اهمیت و ضرورت کاربردی 4
1-3- گزاره های پژوهش 4
1-3-1- هدف کلی و اهداف جزئی پژوهش 4
1-3-2- فرضیه ها و سوالات پژوهش 5
1-4- تعریف مفاهیم تحقیق 5
فصل دوم : مبانی نظری و پیشینه پژوهـش 7
2-1- مبانی نظری تحقیق : بخش اول : عقل 8
2-1-1-تعاریف عقل 8
2-1-1-1- عقل در معناي لغوي 8
2-1-1-2- عقل در معناي اصطلاحي 8
2-1-1-3- محدوديت‌هاي عقل 9
2-1-2- پیشینه عقل در فلسفه 10
2-1-3- عقل در اسلام 15
2-2- بخش دوم : فارابی 18
2-2-1- ارسطوي‌ ثاني‌ 20
2-2-2-آراي‌ فارابي‌ (وفاق‌ دين‌ و فلسفه) 21
2-2-3- هستی شناسی فارابی 24
2-2-3-1- الله‌ يا واجب‌ الوجود 25
2-2-3-2- عالم‌ علوي‌ يا جهان‌ بالا 26
2-2-4- جهان شناسی 27
2-2-5- معرفت شناستی و روش شناسی 27
2-2-5-1- شناخت چیست؟ 30
2-2-6- ارزش شناسی 31
2-2-7-تعلیم و تربیت از دیدگاه فارابی 33
2-3- بخش سوم : پیشینه پژوهش 36
2-3-1- در داخل کشور 36
2-3-2- در خارج از کشور 41
2-4- چهارچوب مفهومی و مدل تحقیق 45
فصل سوم : روش شناسی پژوهـش 47
3-1- روش پژوهش 48
3-2- جامعه آماری 48
3-3- داده های مورد نیاز (روند اجرا و گرد آوری داده ها): 48
3-4- ابزارهای تحقیق: 48
3-4-1- شیوه انجام تحقیق: 49
3-5- روش تجزیه و تحلیل داده ها: 49
فصل چهارم : یافته های پژوهش 50
4-1- یافته های مربوط به سوالات پژوهشی 51
4-1-1- مفهوم عقلانیت ابزاری 51
4-1-1-1- عقلانیت ابزاری از دیدگاه وبر 53
4-1-2- مفهوم عقلانیت ارتباطی 71
4-1-2-1-عقلانیت ارتباطی از دیدگاه هابر ماس 73
4-1-3-عقل از دیدگاه جهان شناسی فارابی 85
4-1-3-1-نوآوري‌ فارابي‌ درباب‌ نفس‌ و عقل‌ 98
4-1-3-2-اختلاف نظر درباره نظر فارابی درباره عقل فعال 101
4-1-4-وجوه اشتراک و افتراق عقل فارابی با عقلانیت ابزاری و ارتباطی 102
4-1-5- مقایسه نظریات 125
4-1-5-1- الف ) اهداف تعلیم و تربیت : 126
4-1-5-2-ب) روش های تعلیم و تربیت : فارابی ، هابرماس ، وبر 135
4-1-5-3-ج) برنامه درسی : فارابی ، هابرماس ، وبر 144
فصل پنجم : نتیجه گیری و پیشنهادات 165
5-1- نتایج پژوهش 166
5-1-1- جمع‌بندي مقایسه عقل فارابی و عقل ابزاری و ارتباطی 168
5-1-2-مقایسه شماتیک سه نوع عقلانیت بر اساس یافته های پژوهش 172
5-2- بحث 173
5-3- پیشنهادات 177
5-3-1- پیشنهادهای کاربردی 177
5-3-2- پیشنهادهای پژوهشی 177
5-3-3- پیشنهاداتی برای پژوهش های بعدی 177
5-4- محدودیت های پژوهش 178
منابع 179

فصل اول
کلیـات پژوهش

1-1- بیان مساله :
فارابی به اعتقاد اکثر دانشمندان مسلمان، مبدع فلسفه اسلامی است(داوری اردکانی،1377). وی اگرچه شاگرد افلاطون و ارسطو است و به خوبی آرا و اندیشه های آنها را شناخته، شرح نموده و حتی به هم نزدیک کرده است ولیکن به هیچ روی مقلد صرف فلسفه یونان نیست بلکه با دید نظام ساز خود، اقدام به ابداع و تدوین نظام فلسفه اسلامی می نماید. اندیشه بلند او در علوم، تدوین نظریه مدینه فاضله، ارایه نظریه فیض در فلسفه و مهارت در تمام علوم نظری و عملی عصر خویش از وی یک فیلسوف و اندیشمند تمام عیار می سازد، به گونه ای که لقب معلم ثانی بعد از ارسطو به حق شایسته اوست(میرزا محمدی،1383).
فارابی، به استثنای رساله درباره عقل، هیچ مقاله و اثر مستقلی در علم النفس فلسفی و فلسفه ذهن از خود به جای نگذاشته است. دیدگاه وی در این مسائل بیشتر در آثار مابعدالطبیعی و سیاسی وی مطرح شده است. مفصل ترین بیان در باب نظریات وی در مورد نفس آدمی کتاب «مبانی آراء اهل مدینه فاضله» است(فارابی،1379).
دیدگاه فارابی در مورد قوا و مراتبی که شناخت عقلانی را تشکیل می دهند درباره نفس، از عقلی که «واجد همه اشیاء» می شود و عقلی که «همه اشیاء را می آفریند» با اصطلاحات عقل بالقوه و عقل فعال نام برده شده است. عقل بالقوه به عنوان قوه ای در نفس یک شخص معرفی شده است؛ ولی عقل فعال جوهر مجرد ازلی و ثابتی است که به عنوان علت محرک و مؤثر عقل انسان عمل نموده و امکان انتزاع تصورات کلی از صور حسی خیالی را میسر می سازد. علاوه بر عقل بالقوه و عقل فعال، این سنت فلسفی مراتب مختلف دیگری را میان قوه و فعلیت در عقل انسان معرفی نموده و هر کدام را با اصطلاح خاصی نام برده است. در علم النفس فارابی، اصطلاح «عقل» دارای چهار معنای متفاوت است: 1- عقل بالقوه، 2- عقل بالفعل، 3- عقل بالمستفاد، 4- عقل فعال(فارابی،1379).
در دوره معاصر دو نگاه به عقل مشاهده می شود عقلانیت ابزاری در اثر غلبه آمپریسم و حس گرایی، مبادی غیر حسی دانش تجربی را انکار کرد و روش های استقرایی را جایگزین روش های قیاسی نمود و پس از آن به نقش گزاره های غیر حسی در دانش تجربی واقف شد و ارزش معرفتی و جهان شناختی این گزاره ها را انکار کرد.به نظر هابرماس کنش های افراد درگیر در کنش ارتباطی، نه از طریق حسابگری خودخواهانه موفقیت، بلکه از طریق کنش های تفاهم آمیز هماهنگ می شود. به نظر هابر ماس عقل ارتباطی بارزترین و فراگیر ترین پدیده بشری است. همین کنش است که بنیاد زندگی اجتماعی و فرهنگی همه علوم انسانی را تشکیل می دهد(هابر ماس،1380).
مخالفت با نسبيت ‌گرايي افراطي و تأكيد بر ويژگي جهان‌شمولي عقل از ديگر مضمون‌هاي مشترك عقل ابزاری و عقل ارتباطی به شمار مي‌رود. این نظریات در عين حال كه ويژگي‌هاي خاص اجتماعي و حتي فردي و شخصي انسان‌ها و جوامع را مي‌پذيرند، بر همساني، تعامل و تناسب ميان انسان‌ها و اجتماعات و حتي زبان‌هاي مختلف تأكيد مي‌ورزند. به نظر عقل ابزاری افراد و جوامع انساني در عين حال كه در صورت كثرت دارند، داراي بنيادهاي حداقل و مشتركي به صورت ثابت و عام نيز هستند؛ بنيادهايي كه مبناي فهم و مفاهمه و ارتباطات و تبادلات را تشكيل مي‌دهند. این نظریه عقل را اساس فهم و مفاهمه به‌شمار آورده و معتقد است كه چون اصول و بنيادهاي نخستين عقل ثابت و عام‌اند، اين مفاهمه و تبادل يافته‌ها و برداشت‌ها ممكن و قابل ارزيابي است. هابرماس به عنوان بیان کننده عقل ارتباطی نيز با پذيرش هماهنگي دانش و شناخت به لحاظ اجتماعي و اينكه در هر لحظه تجربۀ تاريخي ما آنها را

پایان نامه
Previous Entries منبع مقاله درمورد ، اندومورفی، ، Next Entries منابع و ماخذ تحقیق نظریه عقل، عقلانیت ابزاری، دلالت های تربیتی، عقلانیت ارتباطی