منبع پایان نامه درباره حریم خصوصی، حکومت اسلامی، فقهای امامیه، آیات و روایات

دانلود پایان نامه ارشد

6 ـ هدف ها و کاربردهای تحقیق 8
7ـ روش و نحوه انجام تحقیق و بدست آوردن نتیجه 8
8 ـ ساماندهی (طرح) تحقیق 8
فصل اول: تعریف و تاریخچه
بخش اول: تعاریف 11
گفتار اول: تجسّس 11
1- معنای لغوی تجسس 11
2- معنای اصطلاحی تجسّس 16
گفتار دوم: تحسّس 20
1- معنای لغوی و اصطلاحی تحسّس 20
2- تفاوت بین تجسّس و تحسّس 21
گفتار سوم: جاسوس 22
گفتارچهارم: نقیب و عریف 28
گفتارپنجم: حریم خصوصی 31
1- مفهوم لغوی حریم 31
2- مفهوم اصطلاحی حریم خصوصی 32
بخش دوم: تاریخچه ی تجسّسس 34
فصل دوم: حرمت تجسّس و ادله ی آن در فقه 37
بخش اول: ممنوعیت و حرمت تجسّس در حریم خصوصی افراد 38
گفتار اول: ادله ی عقلی عدم جواز تجسّس در حریم خصوصی افراد 39
1- ظلم بودن تجسّس 39
2- اصل عدم ولایت احدی بر دیگران 40
گفتار دوم: ادله قرآنی عدم جواز تجسس در حریم خصوصی افراد 40
گفتار سوم: ادله روائی عدم جواز تجسّس در حریم خصوصی افراد 42
بخش دوم: ممنوعیت و حرمت تجسس بر ضد نظام و بیضه ی اسلامی 53
گفتار اول: دلیل عقلی ممنوعیت و حرمت تجسّس بر ضد نظام و بیضه ی اسلامی 53
1- وجوب حفظ نظام 53
2- حرمت اخلال در نظام 56
3- ظلم بودن تجسّس علیه نظام 58
گفتار دوم: ادله ی قرآنی ممنوعیت و حرمت تجسّس علیه نظام و بیضه ی اسلامی 59
گفتار سوم: دلیل روائی ممنوعیت و حرمت تجسّس علیه نظام و بیضه ی اسلامی 60
فصل سوم: مستثنیات حرمت تجسّس 63
بخش اول: تحقیق و تجسّس در امور خصوصی 67
گفتار اول: تحقیق و تفحص در امر ازدواج 67
گفتار دوم: تجسّس و تفحص از اعمال و احوال کودک، نوجوان و جوان توسط ولی او 71
گفتار سوم: تجسّس در تعیین وصی، قیم، وکیل در امور اولاد 73
گفتارچهارم: تجسّس و تفحص جهت حفظ عرض و آبروی افراد 73
گفتار پنجم: تجسّس و تفحص در مورد امام جماعت 76
بخش دوم: تحقیق و تجسّس در امور حکومتی 77
گفتار اول: تجسّس و تفحص حاکم و حکومت اسلامی 77
1- تجسّس و تفحص از احوال محرومان جامعه 78
2- گزینش کارگزاران حکومت اسلامی 80
3- تجسّس و تفحص از احوال و اعمال کارگزارن حکومت اسلامی 83
الف: ادله ی عقلی نظارت بر اعمال کارگزاران 85
ب: ادله نقلی نظارت بر اعمال کارگزاران حکومت اسلامی 86
گفتار دوم: تجسّس از اعمال دشمنان 90
1- تجسّس از اعمال دشمنان داخلی 90
2- تجسّس از اعمال دشمنان خارجی 93
فصل چهارم: احکام و ضمانت اجرای انواع تجسّس حرام 100
بخش اول: احکام تجسّس در امور خصوصی افراد 101
گفتار اول: موارد ضمان 102
گفتار دوم: موارد عدم ضمان 103
بخش دوم: احکام تجسّس بر ضد نظام و بیضه اسلامی 104
1ـ حکم خبر رسانی مسلمان برای دشمن 104
2ـ حکم جاسوس ذمی 106
3 ـ حکم جاسوس کافر غیر ذمی و مانند آن 109
گفتار سوم: ضمان ناشی از جاسوسی و خبر رسانی مأموران تجسّس 112
نتیجه گیری 121
پیشنهادات 123
فهرست منابع ومآخذ 124
Abstract 133

مقدمه
تمامی ستایش ها از آن خدایی است که مهر و مودت به دیگران را در دل آدمی قرار داد و میان مسلمانان اخوت و برادری برقرار کرده است و برای استقرار و دوام آن به اموری فرمان داده و از آنچه این رابطه را تباه می کند نهی کرده است. از جمله ویژگی هایی که این پیوند را گسسته می کند تجسس در امور دیگران و جستجوی عیب ها و لغزش های آنان و آشکار کردن آنهاست.
خدای متعال راضی نیست که آبروی مؤمنان ریخته شود و ستّار بودن خداوند، اقتضا می کند که خطاها و کمبودهای افراد از نظر دیگران پوشیده باشد مصالح جامعه اسلامی نیز اقتضا می کند که این لغزش ها و کمبودها و مسائل مربوط به زندگی شخص افراد برای دیگران آشکار نشود.
این تحقیق بر آن است تا مسئله تجسّس و جاسوسی را با توجه به آیات و روایات معصومین (علیهم السلام) و دیدگاه فقهای امامیه مورد بررسی قرار دهد و موارد استثنائی آن را برشمارد.

1ـ بیان مسئله
برای دست یابی به جامعه سالم بشر، آموزه های قرآنی، جهت گیری برخی از قوانین کلی و قواعد اصلی فقهی را به گونه ای سامان داده که به همگرایی، همدلی، وفاق، اتحاد و انسجام اجتماعی و اسلامی منجر شود.
هر گونه رفتاری که بنیاد اجتماع را تهدید و یا با بحران مواجه کند، از نظر اسلام مردود است. یکی از این موانع تحقق جامعه سالم، تجسس است.
تجسّس مرتبط با مسایل علوم اجتماعی و در حوزه روان شناختی اجتماعی و مانند آن قرار می گیرد و در اخلاق تربیتی و اجتماعی از آن سخن به میان می آید. پس تجسّس فعل و گاه صفتی در برخی از انسان هاست که با سرکشی در زندگی و حریم خصوصی دیگران ارتباط دارد. اسلام تجسّس را به عنوان یک فعل زشت ضد اخلاقی و گناه معرفی کرده است و یکی از محرمات مسلم و قطعی در اسلام است. (احمدی میانجی، 1381، 120)
از نظر اسلام، حفظ حریم خصوصی افراد یک اصل اساسی است و هیچ کسی حق ندارد با جست و جو و کند و کاو در زندگی دیگران از مسائل یا رازهای آنان آگاه شود؛ چرا که تجسّس یکی از عوامل اختلاف انگیز و گسست اجتماعی است. در حالی که اسلام بارها بر وحدت و انسجام اجتماعی امت اسلام تأکید دارد و به هیچ وجه اجازه نمی دهد که این وحدت و اتحاد میان مؤمنان و امت اسلامی آسیب ببیند.
ادله ای در احکام فقه بر این ادعای ما وجود دارد که دلالت بر حرمت تجسس می کنند.
خداوند متعال در قرآن کریم افراد را صریحأ از تجسس نهی کرده است.
«یاایهاالذین ء امَنُوا اِجتَنِبوا کثیراً منَ الظَّنِّ اِنَّ بَعضَ الظَّنِّ اِثمٌ وَ لا تَجَسَّسوا وَ لا یَغتِب بَعضُکُم بَعضاً …»حجرات آیه ی(12)
یعنی ای مومنان از بسیاری از گمان های بد بپرهیزید زیرا بعضی از گمان ها گناه است ودر کار یکدیگر تجسس نکنید و بعضی از شما به غیبت بعضی دیگر نپردازد.
این آیه ی شریفه افراد را از تجسس به صورت مطلق نهی کرده است یعنی اینکه تجسس به طور مطلق از نظر اسلام حرام است و بنا بر قول اکثر علمای فقه نهی هم ظهور در حرمت دارد. (علی اکبری بابوکانی،1391، 4) بنا براین علاوه بر تصریح حرمت تجسس به طور مطلق در قرآن کریم، آیات و روایات بسیاری نیز وجود دارند، که یا صریحا دلالت بر حرمت تجسس میکنند و یا اجمالا تجسس را نزد شارع قبیح و مذموم می دانند.
از سویی با وجود این ادله که دلالت بر حرمت تجسس دارند، موارد بسیاری را شاهدیم که رسول اکرم(ص) و ائمه معصومین(ع) عمل تجسس را مشروع دانسته و گاهی خود معصومین مبادرت به تجسس کرده اند.
حال با وجود مسلم بودن حرمت تجسس از حریم و اسرار مردم در فقه امامیه این سؤال مطرح میگردد که آیا تجسس در تمام موارد آن حرام است یا اینکه مانند غیبت و دروغ و دیگر محرمات استثناء دارد و در حالات مختلف احکام دیگری دارد و گاهی واجب و گاهی مستحب یا مکروه است؟ تجسس در مواردی که جایز است ولی موجب هتک حرمت افراد می شود حکم آن چگونه است؟
2ـ سابقه تحقیق
با مطالعه و بررسی های به عمل آمده، مشخص گردید تاکنون تحقیق یا پایان نامه ای با این عنوان انجام نشده است. اما پژوهش هایی که شباهت بیشتری به این موضوع دارند استخراج گردید که برخی از آن ها عبارت است از:
سیدعلی مهدوی زاده (1391) تحت عنوان «تجسس در فقه با رویکرد به استراق سمع». مقاله ای تألیف کرده اند وی دراین پژوهش موارد حرمت استراق سمع و تجسس در کار افراد با دولت اسلامی را در چهار فصل بررسی کرده و دیدگاه فقهای امامیه را در این زمینه همراه با ادله عقل و نقل بررسی کرده است. نگارنده ضمن بیان حکم اولیه تجسس و استراق، ادله ی حرمت آن ها را بر اساس دلیل های فقهی و اقوال فقهای امامیه و نحوه استدلال آنان به ادله ی شرعی مبنی بر حرمت تجسس در کار دیگران و استراق سمع را بیان کرده وی احتمال های فقها را مبنی بر حرمت استراق سمع و تجسس به عنوان مصادیق ایذای مؤمن و تحقیر او را واکاوی فقهی کرده و نتیجه می گیرد که حتی در باب امر به معروف و نهی از منکر نیز حرمت آن پا بر جا است و از لحاظ حقوقی و قوانین موضوعه نیز مسئله را پی گیری کرده و حکم حرمت را تبیین می کند و میزان دخالت حکومت اسلامی در کار دیگران را مبنی بر جواز تجسس برای حفظ نظام اسلامی و امنیت مسلمانان می داند.
در پژوهشی دیگر احسان علی اکبری بابوکانی (1391) در کتابی تحت عنوان «تجسس ازحریم خصوصی افراد در فقه امامیه». به مسئله تجسس پرداخته است، وی در این کتاب مبانی و ادله حکم حرمت تجسس و مصادیق و موارد مشروع تجسس از یک جهت و از جهتی دیگر به بررسی حریم خصوصی در فقه و مبانی حمایت از آن پرداخته و احکام تجسس و جاسوسی در اسلام را از نظر فقه امامیه تبیین کرده است.
وی به این نتیجه رسیده است که اگر بگوییم حرمت تجسس، مطلق است وهمه موارد تجسس را شامل می شود. در موردی که بین عنوان تجسس و عناوین و حالات مختلف تعارض و تنافی حاصل شود، باید طبق قانون تزاحم عمل کرد و اهم و اصلح را مقدم داریم. اما اگر تجسس حرام را مقید به هتک واغراض فاسد کردیم قطعأ در مواردی که اغراض صحیح ومفید مقصود باشد، تخصصأ از موضوع تجسس حرام خارج خراهد شد.
هادی عظیمی گرگانی(1387) مقاله ای تحت عنوان «بررسی فقهی تجسس در اسلام » تألیف کرده است. وی در این نوشتار تلاش کرده است که با استناد به همه ی منابع فقهی و آرای فقها به بررسی همه جانبه در این مسئله بپردازد و احکام آن را با توجه به شرایط، نتیجه گیری کند و در سایه ی نظام اسلامی، حکم آن را به دست آورد. نگارنده به این نتیجه رسیده است که، آن چه مسلم است، این است گه در خصوص حکم جواز بر ارتکاب تجسس باید رضای شارع در آن باشد و در تزاحم میان دو حکم جواز و غیر جواز می بایستی اهم بر مهم ترجیح داده شود و نیز جهت حساسیت موضوع در همه حال باید حد و حدود آن مشخص و کاملأ رعایت شود.
علی اصغر الهامی نیا (1386) در کتاب «اخلاق اطلاعاتی » در درس پنجم این کتاب تجسس را از لحاظ لغوی و دیدگاه آیات و روایات را در نکوهش تجسس بیان کرده و موارد جواز تجسس و اقسام آن را بررسی کرده است وی به این نتیجه رسیده که تجسس بر دو قسم مجاز و ممنوع می باشد، هر کجا منظور از آن دنبال کردن عیب های دیگران به قصد ضربه زدن به آبروی آنان و هتک حرمت مؤمن باشد و هیچ غرض عقلایی در کار نباشد، حرام و ممنوع است، ولی در مواردی که مصالح برتری باشد که از حفظ اسرار اشخاص بالاتر باشد، تجسس جایز، بلکه واجب می شود.
ناصره آلانی(1382) رساله ای تحت عنوان «تجسس دراسلام». را نوشته است. تحقیق حاضر شامل شش فصل می باشد وی در این پژوهش حرمت تجسس را با استفاده از عقل و نقل در دو بخش اثبات کرده و مهم ترین مستثنیات حرمت تجسس و ادله هر کدام را از لحاظ عقلی و نقلی بیان کرده است. احکام فقهی مربوط به تجسس های حرام و غیر حرام را بررسی کرده و در آخر تحت عنوان نتایج کل مباحث گفته شده که تجسس در زندگی خصوصی افراد و نیز بر ضد نظام جامعه اسلامی به دلایل عقلی و نقلی حرام است و هر جا که تنها با تجسس می توان حقوق افراد را ادا نمود و از ظلم جلوگیری کرد تجسس جایز است.
میرزاعلی احمدی میانجی (1381) کتابی با عنوان «اطلاعات و تحقیقات دراسلام». را تألیف کرده و آن را مشتمل بر سه فصل قرار داده در فصل اول بر ادله لزوم اطلاعات و تحقیقات در فصل دوم خطرات و آفات شرعی و عقلی و در فصل سوم به کیفیت عمل تجسس دراسلام و نیز به طور خلاصه به برخی از مبانی حرمت تجسس اشاره کرده و از منابع اهل سنت بیشتر و کمتر از منابع امامیه برای مطلوب خود استفاده کرده است. متأسفانه عمر گرانقدر ایشان وفا نکرده و صرفأ به نگارش فصل اول و دوم پرداخته و فصل سوم آن به نگارش نرسیده است.
احمد احمدی میانجی(1374) کتابی تحت عنوان «لزوم وزارت اطلاعات در حکومت اسلامی». را تألیف کرده است. مطالب

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد با موضوع ضرب المثل Next Entries منبع پایان نامه درباره حریم خصوصی، مجمع البیان، هتک حرمت، حکومت اسلامی