منبع مقاله درمورد تاریخ ایران، ایلات و عشایر، اجتماعی و فرهنگی، استبداد صغیر

دانلود پایان نامه ارشد

2-2- عشایر استان همدان 15
2-3- مناطق چهارگانه و قدیمی همدان 16
2-3-1- درود آباد 16
2-3-2- بنه بازار 17
2-3-3- مختاران محلات دوگوران 17
2-3-4- منطقهی جولاهان 17
2-3-5- قریهی شورین 18
2-4- راسته بازارهای همدان 19
2-5- اوضاع اجتماعی همدان 20
2-6- اقشار اجتماعی همدان در دورهی قاجار 20
2-6-1- حکومتیها 20
2-6-2- خوانین 21
2-7- خوانین قراگوزلو به دو تیره تقسیم میشدند 22
2-8- اعیان و اشراف 24
2-9- روحانیون 25
2-10- دهقانان و رعایا 27
2-11- اقلیتهای مذهبی 28
2-12- اوضاع فرهنگی 31
2-13- مدارس همدان در دورهی قاجار 33
2-13-1- مدارس خارجی همدان در دورهی قاجار 33
2-13-2- مدارس داخلی همدان در دورهی قاجار 34
2-14- اوضاع اقتصادی 36
2-15- اوضاع سیاسی 39

فصل سوم: اصل و نسب و تبار قراگوزلوهای همدان
3- قراگوزلوهای همدان 43
3-1- حاجیلوها 44
3-2- مشهورترین امرای اربعه قراگوزلو 51
3-3- محمد باقر خان قراگوزلو 53
3-4- عاشقلوهای همدان 55
3-4-1- رستم خان قراگوزلو 55
3-4-2- امیرتومان قراگوزلو 57
3-4-3- عبدالعلی خان منصورالدوله قراگوزلو 61
3-5- خاندان امیرافخم شورینی 62
3-5-1- زین العابدین خان حسامالملک شورینی 62
3-5-2- غلامرضا خان احتشامالدوله شورینی 65
3-5-3- غلامعلي خان حسام‌الملک سوم شورینی 65
3-6- مباشران 66
3-6-1- اقبال‌الممالک 66
3-6-2- مسعودالملک 66
3-6-3- ميرزا علي مظهر 66
3-6-4- ميرزا اسدالله خان معزز السلطان 66
3-7- خاندان بهاء‌الملک آبشيني 67
3-8- آبشينه 67
3-9- شاخه ضياءالملکهاي همداني 68
3-9-1- حسين قلي خان همداني 68
3-9-2- اميرتومان حسينعلي خان ضياءالملک دوم 69
3-10- شاخه بهاءالملکهاي همداني 71
3-10-1- عليقلي خان بهاءالملک دوم 71
3-11- سنگستاني‌هاي همدان 72
3-11-1- فضل‌الله خان ميرپنج انتصارالملک 73
3-11-2- محمد باقرخان عنايت‌السلطنه سنگستاني 73
3-12- مباشران 74
3-12-1- حاجي ميرزا نصرالله مباشر 74
3-12-2- محمدخان ميرپنج تفريجاني 75
3-12-3- مفخم‌السلطان 75
3-13- خاندان اميرنظام لتگاهي 75
3-13-1- اميرتومان عبدالله خان ساعدالسلطنه 76
3-13-2- محتاجعلي خان اجلالالممالک 76
3-13-3- منصورعلي سردار اکرم دوم 77
3-14- خاندان ناصرالملک بهاری 77
3-14-1- میرزا ابوالقاسم خان ناصرالملک دوم 77

فصل چهارم: نقش خوانین و امراء قراگوزلو در تحولات سیاسی و اجتماعی همدان
4- نقش امرای قراگوزلو در روی کار آمدن سلسلهی قاجاریه 83
4-1- همدان در عهد مشروطیت 86
4-2- شورش نان خواهی و نقش امرای قراگوزلو در این حادثه 90
4-3- دسیسه خوانین قراگوزلو علیه وکیلالرعایا 97
4-4- همدان در دوران استبداد صغیر 101
4-5- شورش ابوالفتح میرزا سالارالدوله 108
4-6- نقش خاندان قراگوزلو در تحولات فرهنگی شهر همدان 114
4-7- محتویات کتابخانهی اعتمادیه همدان 117

نتیجهگیری 119
منابع و مأخذ 122
ضمائم (تصاویر و اسناد) 127

پیشگفتار
در تاریخ ایران بعد از اسلام ایلات و عشایر نقش مهمی را در کسب قدرت و آمد و شدهای سیاسی حکومتها بازی میکنند. به طوری که بسیاری از حکومتهای این دوره یا به طور مشخص از خاستگاه ایلی و عشیرهای برخوردار میباشند و یا به کمک عناصر ایلی به قدرت رسیدهاند؛ همین موضوع ما را به این نکته رهنمون میسازد که تحقیق و پژوهش پیرامون حکومتهای ایران بعد از اسلام بدون مطالعه و شناخت دقیق عناصر ایلی و قبیلهای امکانپذیر نمیباشد، یا به عبارت دیگر ما بدون شناخت این عنصر حیاتی در تاریخ ایران قادر به درک و شناخت روند تحولات و تغییرات تاریخ ایران نخواهیم بود.
بدیهی است خاندان قاجار که از خاستگاه ایلاتی و عشیرهای برخوردار بوده و با تکیه بر عنصر ایلی به قدرت رسیدهاند، هم از این قاعده مستثنی نمیباشد و عنصر ایل نقش مهمی در تأسیس سلسلهی قاجار برعهده داشته است؛ با این تفاوت که این سلسله نه تنها از حمایت عناصر داخلی ایلی برخوردار بوده بلکه حمایت عناصر بیرونی و ایلات خارجی را هم کسب کرده است و با کمک آنها در نهایت در نزاع با سلسله رقیب یعنی زندیه فاتح و پیروز بیرون میآید.
مهمترین عامل خارجی یا عنصر ایلی بیرون که در به قدرت رسیدن سلسله قاجار نقش مهمی ایفا میکند؛ ایلات ترکمن قراگوزلو میباشند که نه تنها در بدو ظهور این سلسله بلکه تا پایان عمر حکومت این سلسله نقش مهمی در حوادث و رخدادهای این دوره بر عهده داشتند و به نوعی بازوی اصلی سلسلهی قاجار و مهمترین تکیهگاه این حکومت به شمار میآیند.
نظر به نقش مهم این عنصر در دوران حکومت قاجار و نقش مهم آنها در تحولات سیاسی و اجتماعی شهر همدان که به عنوان تیول در ازای خوش خدمتی به سلسلهی قاجار به آنها اعطاء شده است؛ لذا تحقیق کنونی برآنست تا با تکیه بر منابع و مأخذ سیر وقایع و رخدادهای مرتبط با این مسأله را به طور کامل مورد بررسی قرار دهد. جهت تسهیل امر و جلوگیری از تداخل موضوعات تقسیمبندی مطالب یا به عبارت بهتر فصلبندی لازم میباشد؛ به تبعیت از این قاعده فصل یکم تحقیق کنونی؛ کلیات و عناصر مرتبط با آن همچون تعریف مساله، سؤالات و فرضیهها را مورد بررسی و واکاوی قرار خواهیم داد.
در فصل دوم پژوهش کنونی به اوضاع عمومی همدان در دورهی ظهور ایل قاجار و اوضاع سیاسی و اجتماعی این شهر در طی این دوره خواهیم پرداخت و به عنوان مقدمه موقعیت جغرافیایی و انسانی این شهر را هم مورد بررسی قرار خواهیم داد.
در فصل سوم اصل و نسب و تقسیمات عشیرهای و نژادی ایل قراگوزلو به طور کامل و مبسوط مورد بررسی قرار خواهیم داد و زندگینامهی بزرگان این طایفه به طور مختصر به رشته نگارش در خواهیم آورد.
در فصل چهارم و نهایی پژوهش کنونی نقش و تأثیر امرای خاندان قراگوزلو در روند تحولات سیاسی و اجتماعی و فرهنگی شهر همدان را مورد بررسی قرار خواهیم داد و به ترتیب میزان اثرگذاری امرای طایفه در حوادث مهمّی همچون مشروطیت و استبداد صغیر و شورش نانخواهی و شورش سالارالدوله مورد بررسی قرار خواهیم داد؛ بدیهی است که خاتمه فصل چهارم با نتیجهگیری ودر پایان ضمائم و پیوست ها شامل: (تصاویر و اسناد) مرتبط با پژوهش حاضر پایان خواهد یافت.

1-1- مقدمه
هدف اصلی و اساسی پژوهش کنونی بررسی جایگاه و نقش امرا و خوانین قراگوزلو در تحولات سیاسی و اجتماعی معاصر همدان میباشد؛ بدیهی است که امرای مذکور از بدو ورود و استقرار در همدان با توجه به قدرت بی حد و حصر که از طرف حکومت قاجارها به آنها تفویض شده بود در تحولات سیاسی و اجتماعی همدان نقش مهمی در توسعه فرهنگی، اجتماعی و سیاسی همدان داشتند.
از جمله آنها میتوان به تأسیس مساجد و کتابخانهها اشاره کرد و ردپای آنها در بسیاری از وقایع سیاسی همدان همچون: انقلاب مشروطیت و استبداد صغیر به چشم میخورد؛ ضمن اینکه منصب «حاکم» همدان تا استقرار مشروطیت همواره در اختیار آنها بوده است و به نوعی این منصب بهطور اختصاصی به آنها تعلق داشته است.
علاوه بر این عنوان سیاسی آنها منصب نظامی امیرالامرا و قَرهسُوران را نیز در همدان برعهده داشتند و چون املاک زیادی در اطراف همدان به عنوان تیول به آنها بخشیده شده بود به طور طبیعی از خوانین و مالکان مهم منطقه نیز محسوب میشدند.

1-2- طرح مساله و بیان آن
در طول تاریخ ایران همواره ایلات و عشایر نقش مهمی در تحولات سیاسی و اجتماعی سرزمینها بر عهده داشتهاند، به طوری که هم در تاریخ ایران پیش از اسلام و هم در دورهی پس از اسلام، بسیاری از حکومتها با اتکا به نیروی ایلاتی و عشیرهای خود به قدرت رسیدهاند.
با تشکیل حکومت صفویه ایلات و عشایر نقش مهمی در تحولات سیاسی و اجتماعی آن دوران ایفا میکنند. به طوری که به قدرت رسیدن این سلسله مدیون حمایت هفت طایفه ترکمن عشایری میباشد که به قزلباش معروف بودند میباشد. روند قدرت گرفتن عناصر ایلی و قبیلهای در دورهی صفویه تا زمان شاه عباسکبیر ادامه مییابد، اما در دورهی پادشاه مذکور به دنبال اصلاحات اجتماعی و اقتصادی این پادشاه موقعیت سیاسی و اجتماعی عناصر ایلی دچار تحول میشود و در واقع دورهی قدرتیابی آنها به پایان میرسد. این روند تقریباً تا پایان حکومت صفوی ادامه مییابد، از جمله قبایلی که در این دوره از تأثیر این تحولات برکنار نمیماند، ایل قراگوزلو میباشد که خاستگاه اولیه آنها را از شام دانستهاند، ولی در دورهی شاه عباسکبیر و به دنبال سیاستهای جابهجایی ایلات و عشایر که توسط او صورت میگرفت. ایل مذکور به زنجان نقل مکان میکند.
به دنبال فترتی که پس از سقوط دولت صفویه در تاریخ ایران به وجود میآید تا روی کارآمدن نادر شاه افشار دوباره فرصت به وجود میآید، تا ایلات و عشایر تلاش خود را در راه رسیدن به قدرت از سرگیرند.
بدیهی است که طایفه قراگوزلوها هم از این قاعده به دور نباشند و در همین دوره است که تلاشهای آنها در راه رسیدن به قدرت افزایش مییابد.
اما روند قدرتیابی آن ها با شورش «سرفراز بیگ» خدابندهلو که در همدان آغاز شده بود توسط نادر سرکوب میگردد و همین مسأله باعث میشود که با قدرت گرفتن ایل زند به رهبری کریم خان و در واقع برای کینخواهی از حکومت افشارها به جهت سرکوب این طایفه آنها به کریم خان زند دست یاری دهند.
این پیوند چندان به درازا نمیکشد و به دنبال نزاعی که متعاقب این پیوندها بین حکومت زند و ایل قاجار روی میدهد، آنها در چرخشی ناگهانی از اتحاد با حکومت زندیه دست میکشند و دست اتحاد به طرف قاجارها دراز میکنند و به آنها در سرکوبی حکومت جعفرخان زند یاری میرسانند.
پاداش این خوشخدمتی به بهترین وجه توسط مؤسس سلسلهی قاجار، آقامحمد خان، به آنها داده میشود و جانشینان پادشاه مذکور نیز تا آخر عمر این سلسله همواره آنها را از نظر لطف خود محروم نمیکنند و همواره تیول بخشی از این سلسله شامل حال این طایفه میگردد.
از جمله در همدان که بخشی از اراضی حاصلخیز آن همواره به عنوان تیول خانوادگی این طایفه در اختیار آنها قرار گرفته است. با توجه به این مهمخواهی و تیول بخشی؛ به تدریج دایره نفوذ آنها در شهر همدان گسترش پیدا میکند و همواره در تحولات سیاسی و اجتماعی شهر همدان نقش آنها پر رنگتر میگردد؛ به طوری که در تمام حوادث سیاسی شهر همدان ردپای خاندان قراگوزلو به چشم میخورد و آنها به تدریج «مالکالرقاب» بی چون و چرای شهر همدان لقب میگیرند.

1-3- سوالات تحقیق
سوال اصلي:
آیا ورود طایفه قراگوزلوها به منطقه همدان باعث تغییر بافت جمعیتی آن گردیده است؟
آیا ورود این طایفه بر اوضاع اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی منطقه همدان تاثیرگذار بوده است؟

سوالات فرعي:
رابطه خوانین قراگوزلو با روحانیون در منطقه همدان چگونه بوده است؟
آیا ورود طایفه قراگوزلو به منطقه همدان باعث تغییرات در زبان و گویش مردم آن منطقه شده است؟

1-4- اهداف تحقیق
در واقع هدف بنیادین پژوهش کنونی بررسی جایگاه و نقش خاندان قراگوزلو در تحولات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی شهر همدان، روابط و مناسبات خوانین قراگوزلو با روحانیون و زمینداران در منطقه همدان و همچنین بررسی نقش آنها در حوادث عصر مشروطه در همدان است.

1-5- اهمیت و ضرورت تحقیق
ایلات و عشایر نقش مهمی در تاریخ ایران بعد از اسلام داشتهاند و در بسیاری وقایع اعم از سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ردپای آنها دیده میشود. گذشته از این جریانات تأثیرگذار، در تاریخ کلان کشور ما داشته است، در تاریخ محلی و منطقهای هم بالطبع تأثیرگذاری آنها مشهود است. از جمله در دورهی پادشاهی آقامحمد خان قاجار و در شهر همدان که یک گروه از عشایر ترکمان بر حسب خدماتی که در به قدرت رسیدن این سلسله، به آنها انجام دادهاند در ازای آن حکومت همدان را به عنوان تیول به آنها داده میشود. و در این شهر منشاء تحولات چندی در حوزههای سیاسی و اجتماعی و فرهنگی میشوند. با توجه به اینکه تاریخ معاصر همدان با نام این طایفه (خاندان قراگوزلو) گره خورده و در بسیاری از حوادث و اتفاقات شهر ردپای آنها مشهود است.
لذا تحقیق

پایان نامه
Previous Entries منابع تحقیق درمورد آموزش و پرورش، تعلیم و تربیت، انقلاب اسلامی، نظام آموزشی Next Entries منبع مقاله درمورد استان همدان، تاریخ ایران، فرهنگ و زبان، کتابخانه ملی