مقاله با موضوع مبانی نظری، ابراهیم (ع)، روش تحقیق، پیامبر (ص)

دانلود پایان نامه ارشد

سپاسگزاری
به ثمر رساندن این پایاننامه را بیش از پیش مدیون زحمات و تلاشهای کسانی هستم که در این مسیر دشوار، همواره مشوق و یاریگرم بوده و هستند. در اینجا بر خود لازم میدانم که از استاد فرهیخته و گرامی جناب آقای دکتر داود محمدی که راهنمایی اینجانب را در انجام تحقیق، پژوهش و نگارش این پایاننامه تقبل نمودند و صبورانه مرا همراهی کردند، تشکر و سپاسگزاری نمایم و همچنین از استاد گرامی جناب آقای دکتر عبدالله حسن زاده میر علی که مشاورهی این پایاننامه را بر عهده داشتند و راهگشای نگارنده در اتمام و اکمال پایاننامه بوده است،کمال تقدیر و تشکر را دارم و در تمام مراحل زندگی برایشان آرزوی موفقیت و سربلندی دارم.
از اساتید محترم و بزرگوار جناب آقای دکتر طباطبایی و جناب آقای دکتر رحیمی که زحمت داوری این پایاننامه را متقبل شدند نیز کمال تقدیر و تشکر را دارم.

فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول: کلیات تحقیق
1-1.مقدمه 2
1-2. بیان مسئله 3
1-3. پیشینهی تحقیق 3
1-4. پرسشهای تحقیق 4
1-5. فرضیههای تحقیق 4
1-6. روش تحقیق 4
فصل دوم: مبانی نظری تحقیق
2-1. تلمیح 7
2-2. داستان 8
2-3. قصه در قرآن 9
2-4. داستان پیامبران در قرآن 12
2-5. نفوذ داستانهای پیامبران در اشعار فارسی 15
فصل سوم: زندگی نامهی اوحدی مراغهای
3-1. زندگی نامهی اوحدی مراغهای 20
3-2. مذهب و عقاید اوحدی مراغهای 23
3-3. آثار اوحدی مراغهای 25
3-4. جام جم اوحدی مراغهای 30
3-5. نقش ایهام در سبک غزل اوحدی مراغی 33
3-6. تحفه الملوک 35
فصل چهارم: داستان پیامبران
4-1. آدم (ع) 39
4-1-1. آفرینش آدم(ع) 39
4-1-2. آفرینش حوا 40
4-1-3. میوه ممنوعه 41
4-2. ابراهیم (ع) 45
4-2-1. بت شکنی ابراهیم (ع) 46
4-2-2. گلستان شدن آتش 47
4-3. ادریس (ع) 51
4-3-1. علم آموزی و خط نوشتن ادریس (ع) 51
4-4. الیاس (ع) 54
4-4-1. آب حیات و جاودانگی الیاس (ع) 54
4-5. ایوب (ع) 56
4-5-1. صبر ایوب (ع) 56
4-6. خضر (ع) 59
4-6-1. خضر، اسکندر و آب حیات 59
4-7. داود (ع) 62
4-7-1. زبور 63
4-8. سلیمان (ع) 66
4-8-1. انگشتری سلیمان(ع) 67
4-8-2. باد 70
4-8-3. ملکهی سبا (بلقیس) 70
4-8-4. مور و سلیمان (ع) 72
4-9. شیث (ع) 75
4-9-1. جانشینی شیث (ع) 75
4-10. عیسی (ع) 78
4-10-1. خر عیسی (ع) 79
4-10-2. دم جان بخش عیسی (ع) 82
4-10-3. دمیده شدن روح در مریم (ولادت عیسی (ع)) 84
4-10-4. سوزن عیسی (ع) 89
4-10-5. صلیب و عیسی (ع) 90
4-11. محمد (ص) 95
4-11-1. آمنه (مادر پیامبر) 96
4-11-2. شق القمر کردن پیامبر(ص) 97
4-11-3. غار حراء و پیامبر (ص) 98
4-11-4. معراج پیامبر (ص) 99
4-11-5. یار غارِ پیامبر(ص) 102
4-12. موسی (ع) 106
4-12-1. کوه طور و موسی (ع) 107
4-12-2. عصای موسی (ع) 109
4-12-3. قارون 110
4-12-4. موسی (ع) و شبانی 112
4-12-5. ید بیضاء موسی (ع) 113
4-13. نوح (ع) 116
4-13-1. طوفانِ نوح (ع) 117
4-14. یعقوب (ع) 120
4-14-1. جدایی یعقوب از یوسف 120
4-15. یوسف (ع) 123
4-15-1. ترنج و بریده شدن دست زنان 124
4-15-2. جوان شدن زلیخا پس از پیری 125
4-15-3. عشق زلیخا به یوسف (ع) 126
4-15-4. یوسف (ع) و چاه 128
4-15-5. یوسف (ع) و زندان 131
4-15-6. یوسف و فرمانروایی مصر 133
فصل پنجم: نتیجه گیری
منابع و مآخذ: 139

چکیده
داستان گویی و داستان پردازی در انتقال مفاهیم اهمیت ویژه ای دارد ، شاعران و نویسندگان از این موضوع بهره ی بسیار می برند . داستان به معنی روایت یا شرح و گزارش حوادث یا گزارش دلبخواه از حوادث و شخصیت های واقعی یا غیر واقعی را می توان اولین فعالیت ادبی بشر به شمار آورد . اوحدی مراغهای شاعر اواخر قرن هفتم و اوایل قرن هشتم در دیوان و مثنوی جام جم خود که یکی از شاهکارهای ادب فارسی است ابیاتی راجع به هر پیامبر نوشته است که بیشتر این ابیات مرتبط با معجزات پیامبران میباشد . در پژوهش پیش رو میزان استفاده ، شیوه ی استفاده و هدف از بهره گیری از تلمیحات و داستان های پیامبران در دیوان و جام جم شاعر مورد بررسی قرار گرفته است .
در این پایاننامه به مضامینی پرداخته میشود که راجع به داستان پیامبران میباشد و ابیات مربوط به آنها جدا شده است و در مورد آنها توضیحاتی آورده میشود. البته قبل از شرح ابیات مربوط به پیامبران، توضیح مختصری راجع به آن پیامبر داده شده است که این بخش در فصل چهارم پایاننامه آمده است. طبق بررسی های انجام شده مشخص شده است که اوحدی در مورد پانزده پیامبر ابیاتی را در سروده های خود آورده است که از این میان بیشترین تعداد ابیات مربوط به سه پیامبر به نام های عیسی (ع) ، یوسف (ع) و موسی (ع) می باشد .
کلیدواژه: داستان پیامبران، اوحدی مراغهای، دیوان، جام جم

فصل اول
کلیات تحقیق

1-1.مقدمه
اشاره به داستان پیامبران و خصوصاً اشاره به معجزات آنها در اشعار بسیاری از شاعران به چشم میخورد. با تعمق در آثار ادبی دورههای مختلف میتوان تأثیر دین را در اندیشه و اعتقاد مردم بررسی کرد، چرا که نظم و نثرهای هر دوره آینهی تمام نمایی از باورهای جامعهی آن زمان است.
شاعران که از طریق قرآن و دیگر کتابهای دینی با داستان پیامبران آشنا شده بودند، سعی کردند که از آنها در نوشتههای خود بهره ببرند.
در قرآن کریم نیز به داستانهای پیامبران و قصص آنان برای بیان حکایات پندآموز و عبرت آموزی اشاره شده است.
اوحدی مراغهای شاعر اواخر قرن هفتم نیز از داستان پیامبران در دیوان و جام و جم خود بهره گرفته است. او در بسیاری از ابیات خود به معجزات پیامبران مختلف اشاره داشته است و با پیوند زدن داستان آنان و مطالب دینی به موضوع شعرش، جذابیت خاصی به وجود آورده است، چرا که در آن زمان فرهنگ اسلامی رفته رفته در اذهان مردم وارد شده بود و بخشی از باورها و ذهنیات آنان را تشکیل میداد.
در این رساله که با هدف بررسی بازتاب داستان پیامبران در دیوان و جام جم اوحدی مراغهای نوشته شده است . سعی شده ابیاتی که در برگیرندهی داستانها و معجزات پیامبران است شناسایی شود و به شرح و توضیح آنان پرداخته شود.

1-2. بیان مسئله
اوحدی مراغهای شاعری است که برای بیان اندیشههای خود از حکایات و داستانهای مختلف و متنوعی بهره گرفته که بسیاری از آنها داستانهای مذهبی و مربوط به پیامبران است.
زندگی و داستان پیامبران الهام بخش بسیاری از شاعران پارسی زبان بوده و معجزات آنان نیز درون مایهی بسیاری از اشعار شاعران را شامل میشود که در این میان اوحدی مراغهای نیز به گونهای فراوان و متنوع در اشعار خود از این داستانها استفاده کرده است.
در این رساله بر آنیم که ابیات مورد نظر را که به نوعی اشاره به داستان و معجزات پیامبران دارد و همچنین پی بردن به شیوههای استفادهی شاعر از این داستانها را مورد بررسی قرار دهیم که نتایج این بررسی در فصل چهارم این پژوهش آورده شده است.

1-3. پیشینهی تحقیق
طبق مطالعاتی که انجام شده در مورد موضوع مورد نظر تاکنون تلاشی صورت نگرفته است و رسالهای نگارش نشده است، اما در زمینههای دیگر که مشابهتهایی با این موضوع دارند کتابهایی چون تجلی شاعرانه اساطیر و روایت تاریخی و مذهبی در اشعار خاقانی از علی اردلان جوان و کتاب داستان پیامبران در تورات، تلمود، انجیل، قرآن و بازتاب آن در ادبیات فارسی نوشتهی حمید یزدانپرست نوشته شده است و نیز پایان نامهای با عنوان بازتاب داستان یوسف و زلیخا در قرن چهارم تا هشتم هجری و بازتاب داستان پیامبران در کلیات شمس از تقی پور نامداریان موجود است. همچنین مقالهای علمی –پژوهشی با نام تأملی در علل رواج داستانهای پیامبران در قصاید پارسی از ناصر محسنی نیا و وحیده نورزاده به چشم میخورد.
اما اینکه به طور مشخص در مورد اشعار و ابیات دیوان و جام جم اوحدی مراغهای در پیرامون استفاده از داستان پیامبران تلاشی صورت گرفته باشد، مشاهده نشده است. سعی اینجانب بر آن بوده که تلاشی هر چند اندک در این زمینه داشته باشم. به امید آنکه به کار آید و مثمر ثمر واقع شود.

1-4. پرسشهای تحقیق
1- شاعر تا چه میزان در اشعار خود به داستانهای پیامبران اشاره داشته است؟
2- شیوهی استفاده شاعر از داستانهای پیامبران چگونه بوده است؟
3- هدف اوحدی مراغهای از بهرهگیری از تلمیحات و داستانهای پیامبران چه بوده است؟

1-5. فرضیههای تحقیق
1- اوحدی مراغهای در دیوان و جام جم خود از داستان پیامبران در حد معمول الهام گرفته است.
2- اوحدی مراغهای گاه به صورت تلمیحی و اشاره وار و گاه با شرح و بسط ، داستانهای مربوط به پیامبران را در اشعار خود گنجانده است.
3- هدف اوحدی مراغهای از بیان داستان پیامبران، بیان اندیشههای خود، عبرتآموزی و آشنایی مردم با قصص پیامبران بوده است.

1-6. روش تحقیق
در این پایاننامه شیوهی کار بر اساس مطالعات کتابخانهای صورت گرفته است، کتابها و مقالات مختلفی راجع به داستان پیامبران و بررسی و تحلیل آنها، خوانده شد.
پس از مطالعهی دیوان و جامجم اوحدی مراغهای ابیاتی که در آنها اشاره به پیامبران و یا معجزات آنان شده است فیش برداری شد، سپس نام پیامبران به ترتیب حروف الفبا ذکر گردید. ابتدا در مورد هر یک از پیامبران توضیح مختصری داده شد و سپس ابیاتی که راجع به همان پیامبر بود به عنوان شاهد مثال از دیوان و جام جم اوحدی مراغهای ذکر گردید و در ذیل ابیات، راجع به موضوع و معجزهی مورد نظر توضیحاتی نوشته شد.

فصل دوم
مبانی نظری تحقیق

2-1. تلمیح
تلمیح آرایهای است که در سراسر جغرافیای ادبیات ایران، اعم از شعر و نثر، انعکاس گستردهای دارد و همواره برای علاقهمندان پلی ارتباطی میان حال و گذشته بوده است (اعلا، 1389: 58).
«تلمیح آن است که شاعر یا نویسنده در ضمن سخن خود، به قصه و داستان، آیه و حدیث، واقعه، شرح حال مشخص، مثل و شعری مشهور اشاره کند» (وحیدیان کامیار، 1383 :67).
در ادب فارسی، تلمیح را نوعی ایجاز یعنی دلالت الفاظ اندک بر معانی بسیار دانسته اند. بهترین نوع تلمیح آن است که به شفافتر شدن معنای مورد نظر کمک کند (ثابت بن قرّه، 1387 :127 و 129).
«منتقدان غربی با توجه به موضوع تلمیح، چهار قسم برای آن بر شمردهاند:
1- اشاره به اشخاص و حوادث
2- اشاره به زندگی یا نام خود گوینده که در فارسی استشهاد مینامند.
3- تلمیح استعاری
4- تلمیح تقلیدی» (داد، 1385: 87)
«مایهی تلمیحی در شعر سنتی که تا حدی یکنواخت و کلیشهای نیز است بیشتر برگرفته از داستانهای مذهبی و ملّی است» (راستگو،1382: 300).
همچنین تلمیح (سبک نگریستن) در علم بدیع، برای اثبات سخن خویش به داستانی مشهور یا آیهای یا حدیثی یا مثلی معروف اشارت کردن یا اصطلاحات برخی از علوم را آوردن است (مصاحب،1380، ج1: 666).

2-2. داستان
داستان به معنی «روایت یا شرح و گزارش حوادث» یا گزارش دلبخواه از حوادث و شخصیتهای واقعی یا غیر واقعی را میتوان اولین فعالیت ادبی بشر به شمار آورد. چنانکه در میان انواع ادب اسطورهها که تقریباً تمامی آنها شکل داستانی دارند، هم از لحاظ محتوا، هم از حیث زمان سروده شدن، جزء مقدم ترین آثار به شمار میروند (فتوحی، 1385: 58).
در لغتنامهی دهخدا، داستان را با حکایت، نقل، قصه، سمر، سرگذشت، حدیث، افسانه، حکایت تمثیلی و واقعه برابر دانستهاند و ترکیباتی چون داستان پرداختن، داستان راندن، داستان آوردن را نیز آورده است که معنایی شبیه به هم دارند (دهخدا، 1373: ذیل داستان).
استاد براهنی هم در کتاب قصهنویسی میگوید: «داستان، نوشتهای است که در آن ماجراهای زندگی به صورت حوادث مسلسل گفته میشود» (براهنی،1368: 58).
همچنین ناصر ایرانی در باب داستان میگوید: «داستان به هر اثر هنری منثور و منظوم گفته میشود که بیش از آنکه از حیث تاریخی حقیقت

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه درمورد اسماعیلیه Next Entries مقاله با موضوع قرآن کریم، تمدن اسلامی، پیامبر (ص)، داستان کوتاه