منبع پایان نامه با موضوع انسان شناسی، اصالت وجود، حکمت متعالیه، تشکیک وجود

دانلود پایان نامه ارشد

«الحمد لواهب العقل والحکمه»

تشکر و قدردانی:
«سپاس خدایی را که در هر حرکت و سکونی رهین منّت اوییم»
سپاس خاضعانهی خود را تقدیم می نمایم به معلم و استاد ارجمندم، جناب آقای دکتر رضا رضازاده که در سایه ی گستردهی دانش و محبت وی افتخار خوشه چینی داشتم. بی شک رهنمودهایی ایشان بالاترین پشتوانه برای انجام این پژوهش بوده است.
و نیز ازجناب آقای دکترمجید ضیایی کمال سپاس و امتنان را دارم بی شک دقّت و توجه خاصیِ که ایشان در قرائت و تصحيح اين تحقيق داشته اند، پشتوانه ای ارزنده برای تدوین ِ تحقیق بوده است.
همچنین قدردانی صادقانه خود را از اساتید محترم جناب آقای استاد سراج و جناب آقای دکتر حسن پور که زحمت نقد و داوری این تحقیق را بر عهده داشتند، به عمل میآورم.
در پایان از نظرات و توجهات دلسوزانه دوست عزیزم دکتر منا جلیلیان وهمچنین دوستان همراهم طیبه و زهرا امامی وفرشته امیری کیا قدردانی می نمایم امید که توفیق حق رفیق راهشان باشد.

زهراجلیلیان
زمستان 93

چکیده
مقوله «انسان سالک» در نظام اندیشه صدرایی از اهمیّت بالایی برخوردار است و با مبانی و نظریات فلسفی وی رابطهای تنگاتنگ دارد. ملاصدرا در آثارِ متعددش با رویکردهای متنوعی این مسئلهِ را موردکاوش قرار داده است. روش ملاصدرا در تبیین «انسان سالک» روشی فلسفی است. اما در تعریف و تحلیل آن از سه منبع و رهیافتِ معرفتی، یعنی، عقل، عرفان و وحی بهره جسته است. انسان سالک در چارچوب فلسفی، سفر عقلی خود را با تأمل در اصل وجود آغاز میکند و با شناخت وجود حقیقی، سعادت عقلی خویش را نتیجه میگیرد و مقام «خلیفه الاهی» را درک میکند. از دیدِ ملاصدرا، انسان سالک در رهیافت قرآنیِ با تأمل در آفاق و انفس و در رهیافت عرفانیِ با کشف و شهود، مسیر سلوک خود را به سوی مقصد نهایی هموار میسازد. در این پژوهش، با تأمل در مبانی متافیزیکی صدرایی، شکلگیری نظریه «انسان سالک» بررسی شده است. ازجمله این مبانی «اصالت وجود»، «امکان فقری» و «حرکت جوهری» است. با بررسی ارتباط این مبانی و رهیافتها با نظریهیِ «انسان سالک» می‌توان به عنوان یک الگویی نظری در ترسیم وضعیت بهتری برای انسان معاصر بدان نگریست.

واژههای کلیدی: ملاصدرا، سلوک، انسان سالک ، مبانی متافیزیک صدرایی، اسفار.

فهرست مطالب
عنوان صفحه

پیشگفتار 1
فصل اول: کلیات و معنا ‌شناسی
الف.کلیات
1-1.بیان مسأله تحقیق 4
1-2. ضرورت و اهمیت موضوع تحقیق…………………………………………………………4
1-3. اهداف تحقیق 5
1-4. سؤالهايتحقيق 5
1-5 . پيشينهیعلميموضوعتحقيق 5
1-6 . روشتحقيق 6
ب . معنا شناسی 6
1-7. تبارشناسی تاریخی مفهوم سلوک 6
2-7. مفهوم« سلوک» در اندیشه صدرایی 8
1-8 . ویژگی هایوجودی انسان سالک صدرایی 12
1-8-1. علم 13
1-8-2 .ایمان 16
1-8-3. اراده 17
1-8-4. اختیار 21
1-8-5.عشق 22
1-9. جمع بندی و مرور……………………………………………………………………… 25
فصل دوم: مبانی متافیزیکی نظریه‌ی «انسان سالک صدرایی»
2-1. بیان مسأله 27
2-2. اصالت وجود و وجود انسانی ….28
2-3. امکان فقری و وجود انسانی 30
2-4.تشکیک وجود و عوالم وجودی 31
2-5. وجود رابط 36
2-6. وجود سیّال 38
2-7. جمع بندی و مرور 41

فصل سوم: رهیافت های سه گانه‌ی ملاصدرا به انسان سالک
3-1. بیان مسأله 44
3-2. واژه رهیافت:…………………………………………………………………………….44
3-3. سلوک: رهیافت فلسفی صدرایی 45
3-3-1. سفر اوّل: وجود شناسی 47
3-3-2. سفردوم: جهان شناسی 48
3-3-3. سفر سوم: خدا شناسی 48
3-3-4. سفر چهارم: خود شناسی 49
3-3-5. سلوک عقلانی و سعادت انسانی 50
3-4. سلوک: رهیافت عرفان صدرایی 54
3-4-1. سیر وجودی انسان سالک در رهیافت عرفانی……………………………………….58
3-4-2. مراتب انسان سالک در رهیافت عرفانی 61
3-4-3. انسان کامل 63
3-5. سلوک: رهیافت دینی(قرآنی –روایی) صدرایی 66
3-5-1.آفاق و انفس 68
3-5-2. سیر انفسی 73
3-5-3. خلافت الهی: بالاترین مرتبه‌ی انسان سالک 75
3-6. رهیافت ملاصدرا………………………………………………………………………..76
3-7. جمع بندی و مرور …………………………………………………………………….. 80

فصل چهارم:«انسان سالک صدرایی» و نیم نگاهی وضعیت انسان معاصر
4-1 .بیان مسأله 82
4-2. مقدمه 82
4-3. اندیشهی ملاصدرا و چالش‌های اندیشگی دنیای معاصر………………………………….83
4-4 . تناظرمیان بحران انسان معاصر و« انسان سالک صدرایی»………………………………..84
4-4-1. احساس رهاشدگی و تنهایی 84
4-4-2. بحران «از خود بیگانگی» 88
4-4-3. بحران «علم زدگی» 91
4-4-4. بحران «بی معنایی و بی هدفی آفرینش» 94
4-4-5. بحران «اضطراب و ناامنی»…………………………………………………………..97
4-4-6. بحران «منفعت طلبی» 100
4-5. جمع بندی و مرور ……………………………………………………………………102
نتیجه‌گیری نهایی……………………………………………………………………….105 پیوست ها………………………………………………………………………………….109 فهرستآیات…………………………………………………………………….. 118 فهرست منابع 112
الف) منابع فارسی 122
ب) منابع عربی 127

پیشگفتار
علاقه و اشتیاق به موضوع انسان شناسی در فلسفه اسلامی، و از طرفی ویژگیهای جالب توجه و کما بیش منحصر به فرد آن در حکمت متعالیه، مرا به سمت و سوی انسان شناسی فلسفی صدرایی سوق داد؛ لذا در این پژوهش بر آن شدم تا روزنه ای به تحقیق در باب انسان شناسی در فلسفهی ملاصدرا بگشایم. در طرح اولیه، از همان ابتدا، بحث به طور خاص به انسان در فلسفهی ملاصدرا اختصاص یافت، انسانیکه در جست و جوی مباحث فلسفی برای هدفی مشخص است. و بدین ترتیب موضوع رساله کم کم با عنوان «انسان سالک صدرایی» شکل گرفت. اما به دلیل کلّی بودن موضوع و بر اساس یافتهها در نهایت با عنوان «انسان سالک صدرایی، پژوهشی در مبانی، رهیافت‌ها و کارکردها» به تصویب رسید. چنانکه از عنوان پیداست، هدف اصلی این پژوهش، فهم و شناخت مفهوم، مبانی و رهیافتهای سهگانه ملاصدرا به انسان سالک و کارکرد احتمالی آن است. برای نیل به این هدف، ابتدا به تبیین مفهوم سلوک و بررسی ابتکارات ملاصدرا در مبانی انسان سالک پرداخته شد. بدین منظور اهم منابع درجه اوّل همچون، اسفار اربعه، المبدأ و المعاد، الشواهد الربوبیه، اسرار الآیات، مظاهرالالهیه سر لوحه کار قرار گرفت.
مطالب رساله در چهار فصل تدوین شد؛ در فصل اوّل با عنوان کلیات، نخست نگاهی اجمالی به طرح پژوهش است. پس از آن بخشی به معنی شناسی واژه «سلوک» اختصاص یافت. در فصل دوم تحت عنوان «مبانی متافیزیکی انسان سالک صدرایی» تلاش شد تا مهم ترین مبانی استدلالی در فلسفه ملاصدرا از قبیل اصالت وجود، تشکیک وجود و وجود سیّال در ارتباط با انسان سالک تحلیل و تبیین شود. در فصل سوم با عنوان «رهیافت های سهگانه به انسان سالک» به ارزیابی نقش این رهیافت ها در انسان سالک برای طراحی آن اختصاصیافت. و سرانجام در آخرین فصل به نقش نظری ایده «انسان سالک» در ذهنیت و زندگی انسان معاصر ایرانی پرداخته شد و به برخی از کارکرد هایی که این الگوی نظری میتواند برای انسان امروز داشته باشد، اشاره شد. نحوه چینش مطالب در هر فصل بهگونه ای است که پس از بیان مسئله به بدنهی اصلی موضوع پرداخته شده و در انتها هریک از فصل ها جمع بندی و مرور آن فصل ذکر شد و همچنین در انتهای رساله، نیز نتیجه گیری کلّی و منابع و مأخذ آمده است. از جمله مزیت‌های این نوشتار در مقایسه با تحقیقات دیگری که به نحو جزئی در این زمینه انجام شده، می توان به جامع‌نگری نسبی آن اشاره کرد. زیرا نگارنده به نوشتاریکه در آن به طور جامع به طرح و بررسی این موضوع پرداخته شود، دست نیافته است. طبیعی است که در پژوهشی دشوار و گسترده که بضاعتی بیش از این را می طلبد کاستی هایی وجود داشته باشد. اما امید بر این استکه زمینه ساز طرح مطالب و مسائل مفیدی و قابل اعتنایی باشد و شروعی برای گامی نو در این موضوع باشد و مورد نظر و استفاده دانشجویان و محققان فلسفه قرار گیرد.
صالح و طالح متاع خویش نمودند تا چه قبول افتد و چه در نظر آید.

فصل اوّل

کلیات و معنا‌شناسی

الف. کلیات
1-1. بیان مسأله تحقیق
ملاصدرا با الهام از منابع متنوع و متعدد معرفتی درصدد ارائه‌ی نظام فکری-فلسفی جامعی بوده است. در این نظام انسان به مثابه رهروی تصویر شده که از خاستگاهی معیّن و مقدّر برمی خیزد و به ضرورت به سوی غایتی معقول و متعالی روان می شود. به نظر میرسد چنین نگرشی بهانسان را بتوان به «انسان سالک صدرایی» تعبیرکرد. تعبیریکه ریشهی تاریخی آن به شکل گسترده و عمیقی در متون و منابع دینی و نیز عرفان و ادبیات عرفانی، در درجهی اوّل و در ادبیات فلسفی، در درجهی دوم وجود دارد.
در باب نقش و نفوذ این ایده در نظام صدرایی میشود از ابعاد مختلف نگریست و آن را موردکند وکاو قرار داد؛ به طور کلی از مبادی اندیشهی صدرایی می توان پرسید و چیستی، چرایی و چگونگی ظهور آن را در قالبی روشمند پژوهید؛ فی المثل این‌که در این نگرش سیرو سلوک انسان چگونه معنی شده است یا به بیان واضح‌تر، عقلی خواندن این سلوک در طولِ سیر و سلوک عملی عرفا چه مضمون جدیدی را در بافت فلسفه‌ی صدرایی به ارمغان آورده است؟ آیا مبانی هستی شناختی صدرایی در موجّه ساختن این انگاره نقشی دارد، تا چه حد و چگونه؟ ملاصدرا از منابع متعدد و متنوع معرفتی برای ساختن و گسترش این مفهوم به چه میزان و چگونه استفاده کرده است؟ به جز این موارد که جنبهی تحلیلی و نظری دارند می توان دربارهی کارکرد این نظریه در نسبت با وضعیت و زندگی و زمانه‌ی انسان معاصرِ ایرانی نیز پرسید.

1-2. ضرورت و اهمیت تحقیق
در بیان اهمیت و ضرورت مسئله انسان سالک صدرایی ذکر این نکته قابل توجه است که سطح عمیقی از برداشتهای فلسفی و عرفانی از انسان را آشکار میکند. از سوی دیگر آغازی بر مطالعات گسترده تر و فنی در این زمینه می باشد، و همچنین پیگیری این مسیر سبب تقارب عرفان اسلامی با آموزه های فلسفی و حکمت متعالیه ملاصدرا می شود. و میتواند منجر به پدید آمدن آثاری در انسان شناسی فلسفی، عرفانی یا دینی شود. بنابراین ضروری است که این شیوه بررسی و روش های آن استخراج گردد تا بتوان بر مبنای آنها روش های نوینی را به وجود آورد.

1-3. اهداف تحقیق
در این پژوهش سعی بر آن بوده که به

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان با موضوع ولایت فقیه، حاج محمد کریم خان، امام زمان، جامعه اسلامی Next Entries منبع پایان نامه با موضوع اسفار اربعه، سیر و سلوک، اصالت وجود، حرکت جوهری