پایان نامه رایگان درباره منابع طبیعی، عوامل نهادی، معادلات همزمان، عملکرد اقتصادی

دانلود پایان نامه ارشد

آتنا حاجی آخوندی

استاد راهنما: دکتر عبدالرسول قاسمی
استاد مشاور: دکتر فرشاد مومنی
استاد داور: دکتر عاطفه تکلیف

تابستان 1394

تقدیم به روح پدر بزرگوارم
وتقدیم به خانواده‎ی عزیزم
بخصوص مادر عزیز تر از جانم
وسرانجام تقدیم به همسر مهربانم
که در تمامی لحظات زندگی حامی و پشتیبانم بوده‎اند.

سپاس گزاری
حمد و سپاس ایزد منان را که با الطاف بی کران خود توفیق آموختن و اشتیاق فهمیدن را در تمام مراحل زندگیم به من ارزانی داشته است. پس رعایت ادب مخلوق بر خالق است تا اول شکر را از او به جا آورم، باشد که مقبول درگاهش افتد.
دوم تشکر را تقدیم به آنانی که پیغمبران علم و چراغ‎های معرفت طالبان علم‎اند،که این مجال تشکری است اندک از استادان ارجمند، جناب آقای دکتر عبدالرسول قاسمی به خاطر تلاش‎ها و راهنمایی‎های مفیدشان و جناب آقای دکتر فرشاد مومنی که زحمت مشاوره پایان نامه اینجانب بر عهده ایشان بوده است و همچنین از سرکار خانم دكتر تکلیف به عنوان داور پایان نامه که با ارائه پیشنهادات وبررسی‎های علمی خود در غنا بخشیدن به این پایان نامه نقش بزرگی داشتند، کمال تشکر و قدردانی را دارم.

چکیده
بررسی عملکرد اقتصادی کشورها – بویژه کشورهای نفتی- نشان میدهد که همواره رشد اقتصادی این کشورها بر پاشنه درآمدهای نفتی نچرخیده است و این ناسازگاری تا بدانجا پیش رفته که نظریههایی همچون نفرین منابع طبیعی برای توجیه این حقایق ارائه شده است. این پژوهش درنظر دارد تا به بررسی تأثیرات مستقیم و غیرمستقیم منابع طبیعی بر فساد در قالب یک مدل بینکشوری بپردازد. مدل بین کشوری به کار رفته در این تحقیق نشان می‎دهد درآمدهاي ناشی از فروش منابع طبیعی هم بصورت مستقیم بر کاهش آزادی از فساد مؤثر بوده است و هم با تأثیر بر کیفیت نهادی، زمينه افزایش فساد را در کشورهای مورد مطالعه فراهم نموده است.
در این مطالعه هدف بررسی تأثیر منابع طبیعی بر کیفیت نهادی می باشد، در این راستا با استفاده از سیستم معادلات همزمان (روش پانل) در دوره زمانی سال‎های1996 تا 2012 ، ارتباط بین منابع طبیعی، کیفیت نهاد‎ها و فساد در 12 کشور نفت‎خیز (عضو اوپک) بررسی شده و در کنار این متغیرها از سایر متغیرهای مستقل اثرگذار بر متغیرهای درون‎زا استفاده شده است. نتایج تخمین مدل نشان می‎دهد که کشورهایی که دارای منابع طبیعی هستند مستعدترین کشورها در ابتلا به فساد به شمار می روند و همچنین اینکه منابع طبیعی به خودی خود عامل اصلی این مشکل نبوده بلکه وضعیت نامناسب (کیفیت نهادی) در این کشور هاست که سبب بروز این مشکل اساسی و بزرگ (فساد) شده است.
کلید واژه: اوپک، فساد ، منابع طبیعی،نفت
طبقه‎بندی JEL: D73 ، P28

فهرست مطالب
فصل اول كليات پژوهش
1.1 مقدمه 2
2.1 بيان مسئله 3
3.1 اهميت و ضرورت موضوع 6
4.1 اهداف تحقيق 6
5.1 سوال هاي تحقيق 7
6.1 فرضيه هاي تحقيق 7
7.1 متغير هاي در نظر گرفته شده 8
8.1 تعريف مفاهيم و واژگان اختصاصي طرح 9
9.1 روش گرد آوري اطلاعات و داده ها 10
10.1 مشكلات و تنگناهاي تحقيق 10
11.1 قلمرو سازماني تحقيق 11
فصل دوم مباني نظري و پيشينه تحقيق
1.2 مقدمه 13
2.2 پيشينه مطالعات تجربي 14
3.2 مروري بر مطالعات بين المللي 15
4.2 مروري بر مطالعات داخلي 26
5.2 نتيجه گيري مطالعات داخلي و بين المللي 31
6.2 نهاد 32
7.2 بررسي ابعاد مختلف نفين منابع در اقتصاد هاي وابسته به منابع طبيعي 38
8.2 نفرين منابع 38
9.2 پديده نفرين منابع و توسعه اقتصادي 40
سازوكار انتقال درآمد هاي عظيم منابع بر عملكرد اقتصادي 43
كاهش بلند مدت رابطه مبادله، نوسان درآمد و اثر ازدحام 43
2.10.2 بيماري هلندي 44
3.10.2 تاثيرات نهادي 46 1.3.10.2 حكمراني و نهاد ها 47
1.1.3.10.2 نهاد ها به چه دليل مهم هستند؟ 48
2.1.3.10.2 نابرابري 48
3.1.3.10.2 انگيزه ها – هزينه هاي مبادله و تعهد 49
4.1.3.10.2 حقوق مالكيت 50
5.1.3.10.2 ثبات 51
2.3.10.2 رانت جويي 52
3.3.10.2 تنازع و كشمكش 54
4.3.10.2 فساد 55
1.4.3.10.2 تعريف فساد 55
2.4.3.10.2 تاريخچه فساد 57
3.4.3.10.2 ارتباط فساد با منابع طبيعي 60
4.4.3.10.2 رانت جويي و فساد 62
5.4.3.10.2 سياست هاي بروكراتيك 63
5.3.10.2 پاسخگويي 64
1.5.3.10.2 كمبود لوازم مورد نياز براي پاسخگويي 65
2.5.3.10.2 دلالت هاي سياسي تقسيم بندي هاي بخشي 66
3.5.3.10.2 حمايت و سركوبي 67
4.5.3.10.2 اثرات ضعف محدوديت هاي مالي 68
5.5.3.10.2 ماليات 69
6.3.10.2 نتيجه گيري فصل دوم 70
فصل سوم روش پژوهش
1.3 مقدمه 72
2.3 مدل تجربي تعيين ارتباط منابع طبيعي، نهاد ها و فساد 73
3.3 روش پنل 75
4.3 نتيجه گيري 81
فصل چهارم تجزيه تحليل داده ها (يافته ها)
1.4 مقدمه 83
2.4 برآورد مدل و تحليل نتايج 84
3.4 بررسی تأثیر منابع طبیعی و سطح درآمد سرانه و تأثیر متقابل آن ها بر کیفیت نهادی 84
4.4 بررسی تأثیر منابع طبیعی و سطح درآمد سرانه و تأثیر متقابل آن ها بر کیفیت نهادی 88
5.4 نتيجه گيري 90
فصل پنجم بحث و نتيجه گيري
1.5 پيشنهادها 92
2.5 پيشنهاد براي مطالعات آتي 94
فهرست منابع انگليسي 95
فهرست منابع فارسي 97
پيوست A 98
پيوست B 103

فهرست جداول
جدول(1): بررسي آمار شاخص هاي به كار رفته در مطالعات پيشين 31
جدول (2) : کاربرد آزمون چاو در بررسی تأثیر عوامل نهادی و وفور منابع طبیعی بر آزادی از فساد 84
جدول (3) : کاربرد آزمون هاسمن در بررسی تأثیر عوامل نهادی و وفور منابع طبیعی بر آزادی از فساد 85
جدول (4) : کاربرد آزمون چاو در بررسی تأثیر عوامل نهادی و وفور منابع طبیعی بر آزادی از فساد (دادههای نرمالیز شده) 86
جدول (5) : کاربرد آزمون هاسمن در بررسی تأثیر عوامل نهادی و وفور منابع طبیعی بر آزادی از فساد (دادههای نرمالیز شده) 87
جدول (6) : کاربرد آزمون چاو در بررسی تأثیر وفور منابع طبیعی بر کیفیت نهادی 88
جدول (7) : کاربرد آزمون هاسمن در بررسی تأثیر وفور منابع طبیعی بر کیفیت نهادی 89

کلیات پژوهش

مقدمه
در دهه‎های اخیر، کشور‎هایی که درآمد‎های منابع طبیعی بیشتری داشته‎اند عملکرد اقتصادی ضعیف ‎تری نسبت به سایر کشور‎ها داشته‎اند. مدل بین کشوری به کار رفته در این تحقیق نشان می‎دهد که وابستگی کشور‎ها به منابع طبیعی متمرکز بوده و مهمترین علت ایجاد این مشکل، وضعیت نامناسب نهادی در این کشور‎هاست. کشورهای عضو اوپک نمونه‎ی خوبی برای بررسی این جنبه از بلای منابع بوده و نشان داده شده است که کیفیت ضعیف نهادی در این کشورها سبب گردیده وابستگی شدید اقتصاد آن‎ها به درآمد‎های نفتی (که خود عاملی در تخریب کیفیت نهادی در این کشورها بوده است)، عملکرد ضعیف اقتصادی در نیم قرن گذشته را موجب گردد. وجود نهادها یا زیرساخت ضعیف نیز به بروز فساد و ایجاد فرصت‎های رانت‎جویی برای در اختیار گرفتن درآمد ناشی از وفور منابع کمک می‎کند. بنابراین اکثر کشورهای نفت‎خیز با رشد اقتصادی پایین روبرو هستند.
در این مطالعه هدف بررسی تأثیر منابع طبیعی برفساد از کانال کیفیت نهادی می‎باشد، در این راستا با استفاده از روش سیستم معادلات همزمان (روش پانل) در دوره زمانی سال‎های1996 تا 2012 ، ارتباط بین منابع طبیعی، کیفیت نهاد‎ها و فساد در چند کشور نفت‎خیز (عضو اوپک) بررسی شده و در کنار این متغیرها از سایر متغیرهای مستقل اثرگذار بر متغیرهای درون‎زا استفاده شده است. نتایج تخمین مدل نشان می‎دهد که کشورهایی که دارای منابع طبیعی هستند مستعدترین کشورها در ابتلا به فساد به شمار می روند و همچنین اینکه منابع طبیعی به خودی خود عامل اصلی این مشکل نبوده بلکه وضعیت نامناسب (کیفیت نهادی) در این کشورهاست که سبب بروز این مشکل اساسی و بزرگ (فساد) شده است.

2.1 بیان مسئله
توجه به اثرات ناشي از يك ثروت عظيم بر يك جامعه، به نوشته‎هاي ابن خلدون، فيلسوف عرب قرن چهاردهم بر مي‎گردد. اخيراً نقل قول جالبي ازجان بدن1 فيلسوف فرانسوي قرن شانزدهم ارائه شده است كه “مردماني كه در زمين هاي حاصلخيز و پربار زندگي مي كنند، عموماً سست و بزدل مي باشند؛ درحالي كه برعكس آن زمين‎هاي خشك و كم حاصل مردماني ميسازد كه با شرايط وفق يافته و در نتيجه بادقت، هوشيار و كوشا مي‎باشند”.
بر اساس منطق ساده عقل سليم كه معتقد است اگرچه با پول نمي‎توان خوشبختي و شادكامي را خريد، اما پول وسيلة خوبي براي پرداخت مي‎باشد، درآمدهاي عظيم ناشي از منابع طبيعي مانند نفت بايد موجب ايجاد ثروت براي يك اقتصاد شده، فرآيند اقتصادي را بهبود بخشيده و فقر را كاهش دهد؛ اما براي سالهاست كه تجربه گرايي علّي خلاف اين امر را نشان می‎دهد.
تعداد زيادي از كشورهاي داراي منابع طبيعي غني، عملكرد ضعيف‎تري نسبت به كشورهاي فقير از لحاظ منابع طبيعي، در زمينة فرآيند رشد و توسعه اقتصادي و كاهش فقر داشته اند .موضوع عملكرد اقتصادي ضعيف كشورهاي داراي منابع طبيعي غني در ادبيات اقتصادي، اخيراً به عنوان فرضيه ” نفرين منابع ” معرفي و شناخته شده است .درحالي كه تعداد زيادي از كشورها به خاطر هجوم درآمدهاي منابع طبيعي دچار نفرين شده اند، اما در برخي ديگر از كشورها اوضاع اينگونه نبوده است؛ بنابراين پديدة نفرين منابع، يك قانون آهنين نيست، بلكه پديده اي است كه احتمال تكرار وقوع آن بسيار زیاد می باشد.
درآمدهاي نفتي در كشورهاي نفت خيز مشكلات اقتصادي فراواني را در عموم كشورهاي نفت‎خيز ايجاد نموده است. مديريت صحيح درآمدهاي نفتي در كشورهاي نفت خيز مستلزم شناخت همه جانبه و كسب دانش لازم در مورد اثرات درآمدهاي نفتي، مكانيسم اثرگذاري و كانال‎هاي اثرگذاري آن بر اقتصاد كشورهاي صادر كننده م‎ باشد، تا بر مبناي دانش به دست آمده، بتوان سياست‎هاي مناسبي جهت كاهش هزينه‎هاي درآمدهاي نفتي بر اقتصاد و بهره برداري حداكثري از منافع آن اتخاذ نمود.

اگر تحليل‎هاي صرف اقتصادي جهت تبيين اثرات رانت حاصل از منابع طبيعي مانند تحليل‎هاي مبتني بر نوسانات قيمت ها و به تبع آن درآمدهاي منابع طبيعي يا تحليل‎هاي مبتني بر بيماري هلندي را مبنا قرار دهيم، آنگاه در تحليل نحوه اثرگذاري اين درآمدها بر اقتصاد تفاوتي نمي‎كند كه چنين درآمدهايي وارد چه كشوري، در چه زماني و تحت چه شرايط نهادي – ساختاري مي گردند؛ به عبارت روشن تر اگر قرار بر اين باشد كه رانت حاصل از منابع نفتي به لحاظ نظري و به طور كلي و عمومي منجر به بيماري هلندي گردد، اين امر در نهايت در هر كشور ديگري به وقوع خواهد پيوست.

در واقع اساساً منابع نفت و رانت حاصل از آن به خودي خود نمي تواند يك نفرين يا موهبت تلقي گردد؛ بنابراين سؤال اساسي اين است كه مباني بنيادي تعيين كننده اين امر كه رانت حاصل از منابع نفتي در يك اقتصاد به نفرين منتج خواهد شد يا موهبت، چيست؟ چه چيز تغيير و تحولات مسير رشد و توسعه اقتصادي يك كشور نفت خيز را تعيين مي‎نمايد؟ رانت حاصل از

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع یارانه ها، هدفمندی یارانه ها، رقابت در بازار، مدل داده - ستانده Next Entries پایان نامه رایگان درباره منابع طبیعی، بلای منابع، درآمدهای نفتی، عملکرد اقتصادی