پایان نامه با واژه های کلیدی هیدرولوژی، کاربری اراضی، توجیه اقتصادی، سنجش از دور

دانلود پایان نامه ارشد

نام خانوادگی: شعبانی لگرانی نام: مصطجوامع مذکورشده و همین مسئله لزوم اعمال مدیریت در شهرها را آشکار می‌سازد.
اولین گام در طرح‌های مدیریتی سیلاب تهیه نقشه پهنه‌بندی سیل است. از موارد کاربرد این نقشهها میتوان به تعیین بستر و حریم رودخانه‌ها، مطالعه و توجیه اقتصادی طرح‌های عمرانی، پیشبینی و هشدار سیل، عملیات امداد و نجات و بیمه سیل اشاره نمود(چاوشیان1379). برای تهیه این نقشه‌ها روش‌های متفاوتب وجود دارد که یکی از جدیدترین روش‌ها استفاده از سامانه‌های اطلاعات جغرافیایی (GIS) تلفیق آن با مدل‌های هیدرولیکی است. نخستین فعالیت‌ها در مورد کاربرد سامانه اطلاعات جغرافیایی در مطالعه پدیده سیلاب به اوایل دهه1980 میلادی باز می‌گردد که اولین کارها در این زمینه با آنالیز مدل ارتفاعی رقومی برای هیدرولوژیکی شروع شد؛اما ارتباط مدلهای هیدرولوژیکی و(GIS) به اوایل دهه 1990 بر می‌گردد(صادقی و همکاران1382).
تعاریف نظری
2-2-1- سيل چيست ؟
سيل در حقيقت افزايش ارتفاع آب رودخانه و مسيل و بيرون زدن آب از آن اشغال بخشي از دشتهاي حاشيه رودخانه مي باشد كه  مي تواند با غرقاب نمودن منطقه باعث وارد آمدن خسارت بر ساختمان و تأسيسات عمومي شده و تلفات انساني و دامي به همراه داشته باشد در مواردي سيل مي تواند ناشي از افزايش سطح آب درياچه و يا دريا باشد كه در اين موارد جريان بادهاي شديد تاثير زيادي خواهد داشت.
در هنگام بارش باران و برف مقداري از آب جذب خاك و گياهان، درصدي تبخير و باقيمانده جاري ميشود كه به آن رواناب مي‌گويند. سيلاب زماني روي مي‌دهد كه خاك و گياهان نتوانند بارش را جذب نموده و در نتيجه كانال طبيعي رودخانه كشش گذردهي رواناب ايجاد شده را نداشته باشد. در كشور ما تقريباً 38% بارش به رواناب تبديل مي‌شود كه اين ميزان در مناطق كوهستاني با ذوب برف افزايش مي‌يابد سيلابهايي كه بصورت‌هاي متفاوت روي مي دهند منطقه اي به نام سيلاب دشت را در اطراف رودخانه به وجود مي‌آورند.
سيلابهاي رودخانه‌ها اغلب ناشي از بارندگيهاي شديد در زمان بسيار كم مي‌باشد. در برخي از موارد ذوب برف هم باعث تشديد آن مي‌شود سيلابي كه بدون پيش هشدار يا پيش هشدار كمي در رودخانه جاري شود تند سيل ناميده مي‌شود. تلفات اين تند سيلها كه در حوضه‌هاي كوچك به وقوع مي‌پيوندند عموماً بيشتر از تلفات سيلهاي رودخانه‌هاي بزرگ مي‌باشد.
در مورد تعريف سيلاب در فرهنگ معين چنين آمده است: «سيلاب عبارت است از آب فراواني كه با سرعت جاري شود و طغيان كرده، پهنه‌اي از زمين را كه در شرايط عادي زير آب نيست فرو گيرد.»
از بين خطرات طبيعي كه انسانها با آن مواجه مي‌شوند، سيلاب بزرگترين و گسترده‌ترين آنهاست كه سبب خسارات و نابودي زيادي مي‌شود.
سيلابها نه تنها موجب خسارات به دارايي‌ها مي‌شوند و جان انسانها و حيوانات را به خطر مياندازند، بلكه اثرات ديگري نيز از خود به جاي مي‌گذارند، رواناب ناشي از بارشهای جديد موجب فرسايش خاك در بالا دست و مشكلات رسوب گذاري در پايين دست مي‌گردد. زيستگاههاي ماهي و ديگر جانوران اغلب در اثر سيلاب نابود مي‌شوند سرعت زياد جريان موجب افزايش خسارتها مي‌شود. سيلابها طويل‌المدت مانع از زهكشي و كاربري اقتصادي از اراضي مي‌شوند. تكيه گاههاي پلها، سواحل رودخانه‌ها، خروجيهاي فاضلاب و ديگر سازه‌ها دچار آسيب ميشوند.

2-2-2- انواع سيلاب
1- سيلاب‎هاي آرام: كه در اثر افزايش حجم ناگهاني آب رودخانه‎ها و درياچه‎ها در اثر بارندگي در طي روزها و هفته‎ها ايجاد مي‎شود.
2- سيلاب‎هاي ناگهاني: كه در اثر افزايش حجم آب رودخانه‎ها و درياچه‎ها ايجاد شده و با خود مرگ و مصدوميت افراد و تخريب منازل را به همراه دارد. اين سيلاب‎ها ممكن است بر اثر باران‎هاي سيل‎آسا، گردباد تخريب ديوارهاي سد و ذوب شدن سريع يخ به وجود آيد.
2-2-3- انواع مختلف سیل: قسمت‌های بالا و پایین رودخانه
سیل مشخصه‌های گوناگونی دارد و ممکن است در قسمت‌های پایین یا بالای رودخانه پیش آید. سیل‌های جاری در قسمت‌های بالای رودخانه در اثر بارندگی‌های شدید محلی در قسمتی از حوضه زهکشی اتفاق می‌افتد مانند سیل ناشی از طوفان شدید. سیلاب‌ها به سرعت قسمت‌های یاد شده را تحت تأثیر قرار می‌دهند و ممکن است سیل شدید محلی را به وجود آورند. با وجود این، قسمت پایین رودخانه ممکن است کمتر تحت تأثیر قرار گیرد.
سیل‌های قسمت پایین رودخانه به هوا در مقیاسی بزرگتر، از قبیل جا به جایی جبهه هوا، یا سیستم  طوفانی در طول یک ناحیه ارتباط دارد. سطح آب در اثر سیل در قسمت‌های بالا بیشتر می‌شود، ولی پهنه‌های گسترده‌ای از حوضه زهکشی ممکن است، در مدت چند روز تخریب شوند و خسارت مالی زیادی پیش آید.
2-2-4- عوامل مؤثر در بروز سيل
اندازه و تكرار سيل در هر نقطه‌اي بستگي به عوامل متعددي دارد كه حجم و زمان رواناب سطحي حوضه بالادست و شرايط رودخانه يا مسيل اعم از آنها است. ويژگيهاي فيزيكي حوضه نظير سطح  ناهمواري و ريخت شناسي زمين توام با اختصاصات هيدرولوژيكي مانند: بارش، تبخير، تعرق و نفوذپذيري و اقدامات ناشي از فعاليت‌هاي بشري در بروز و تشديد و كاهش و افزايش ميزان خسارات وارده دخالت دارند شناخت اين عوامل و دسته بندي آنها در هر منطقه‌اي از اصول اوليه مهار سيلاب و كاهش خطرات آن مي باشد. اين شناخت مي بايستي با درك حجمي از اصول حاكم بر توليد رواناب در رودخانه و دشت سيلابي استقرار باشد(عاشوری،1382).
2-2-5- عوامل پيدايش سيل
عوامل به وجود آورنده سيل را مي‌توان به دو گروه عوامل طبيعي و عوامل انساني تقسيم كرد.
2-2-5-1- عوامل ناشي از شرايط طبيعي
عوامل اقليمي: در بين عناصر اقليمي باران، تگرگ، برف، دما، باد مي تواند از عناصر و عوامل موثر در ظهور فرسايش آبي خاك باشند. مهمترين خصوصيات باران كه در فرسايش خاك اهميت دارد عبارت از مقدار باران، شدت بارندگي اندازه قطرات باران، توزيع اندازه قطرات باران، سرعت نهايي باران و توزيع بارندگي.
ميزان و شدت بارندگي: استان گيلان جزء پرباران ترين مناطق كشور محسوب مي‌گردند. با اين حال ميزان زياد بارندگي به مفهوم رخداد سيل نيست، بلكه شدت بارندگي است كه مي تواند منجر به توليد سيلاب شود. تحقيقات نشان مي دهد كه بارانهاي شديد و كوتاه مدت، به ويژه بارندگي‌هاي بيش از 100 ميليمتر در يك شبانه روز منجر به توليد سيلاب خواهد شد.
شرايط توپوگرافي: شيب حوضه رودخانه از عوامل مهم در زمان تمركز و افزايش سرعت جريان هستند.
عوامل حوضه‌اي: شكل هيدروگراف سيلاب در مقطع معين از رودخانه و يا در خروجي حوضه و تغييرات بده جريان، بده اوج (حداكثر) حجم و تدوام سيلاب را نشان مي‌دهد. شكل و اندازه هيدروگراف تابع عوامل چندي از ويژگيهاي حوضه است.
2-2-5-2- عوامل انساني
دخالت بي رويه انسان در محيط زيست در ظهور سيلاب‌ها نقش قابل توجهي دارد. روند روز افزون  شهرنشيني و توسعه پوشش‌هاي غير قابل نفوذ بر سطح زمين احتمال سيل خيزي در مناطق مسكوني را افزايش مي‌دهد. با از بين رفتن روز افزون مراتع و جنگل‌ها، همه ساله افزايش جريان آبهاي سطحي را در مقياس وسيعتري شاهديم كه عبارتند از:
دخالت در مسيل‌ها و دستكاري آبگذرها: اين دخالت بخصوص در جاهايي كه به شهرسازي اقدام مي‌شود چشمگيرتر است.از جمله اين دخالتها، تنگ كردن مسيلها و يا پل‌سازي بر روي رودخانه‌ها براي برقراري ارتباط بين دو طرف رودخانه مي‌باشد. اگر اين گونه دخالتها با محاسبه دقيق علمي و با در نظر گرفتن حداكثر دبي محتمل انجام نشود به سيلابهاي بسيار خطرناكي منجر خواهد شد زيرا با بسته شدن مسير آب در زير پلها به وسيله زباله، شاخ و برگ، گل و لاي، برف و يخ و …، آب از بستر رودخانه سرريز شده و سيلاب به راه خواهد افتاد. وقوع اين گونه سيلابها و زيانهاي جاني و مالي ناشي از آنها از زمانهاي قديم در نوشتهها و تواريخ آمده ولي كمتر مورد عبرت قرار گرفته است.
اشغال مسيل‌ها و حريم نهايي رودخانه‌ها: از جمله مهمترين عوامل افزايش خسارات سيل استفاده نامعقول از حريم مسيلهاي به ظاهر مساعد و بالقوه خطرناك است كه در معرض سيلابهاي ادواري قرار دارند. وقتي خسارت بيشتر ميشود كه از اين زمينها براي سرمايه‌گذاري توسعه استفاده شود.در حاشيه بيشتر راهها تابلوهايي مشاهده می‌شود بدين مضمون « حريم 25 ساله جاده 40 متر » و يا « حريم نهايي جاده 80 متر » ولي كمتر جايي در مجاورت رودخانه دیده می‌شود كه حريم طغيان ادواري رودخانه‌ها تعيين شده باشد.
تغيير بدون ضابطه در پوشش سطحي زمين:براساس گزارش(جعفری،1376) از بين بردن و تخريب مراتع و جنگلها در سطح جهان موجب افزايش حجم سيلابها شده است و در نتيجه حيطه جريان سيلابها گسترش يافته و زمينهاي بيشتري در هنگام طغيان آبها اشغال مي‌شود. مكانهايي كه با مطالعه و رعايت حريم رودخانه در گذشته اشغال شده‌اند، امروز مورد تهديد سيل قرار دارند، زيرا حوضه آبخيز آنان دستكاري شده، مراتع و جنگلها از بين رفته رواناب افزايش يافته و سطح مناسب براي جريان آب توسعه يافته است.

2-2-6- مفهوم پهنه‌بندی سیلاب
پهنه‌بندی سیل بر این اصل استوار است که جلگه سیلابی و کانال رودخانه یک مجموعه واحد بوده و جلگه سیلابی یک قسمت از رودخانه است که بندرت مورد استفاده قرار می‌گیرد. براین اساس پهنه‌بندی سیلاب به تعیین ناحیه‌هایی در داخل سیلابدشت اطلاق می‌گردد که برای کاربری‌های مختلف از قبیل فضاهای باز تفریحی، کشاورزی، محوطههای صنعتی و مسکونی و … مورد استفاده قرار می‌گیرند. تمامی نواحی سیلابدشت به قسمتهایی با خطرپذیری متفاوت به منظور کنترل کاربری و توسعه اراضی تقسیم می‌شوند. پهنه‌بندی، برای مشخص کردن میزان خطرپذیری به سیلاببرای استفاده کنندگان متحمل سیل، شناسایی ناحیه‌ها برای بیمه سیل و ایجاد محدودیت‌های اجباری کاربری در مناطق خطرپذیر قابل استفاده می‌باشد.
پهنه‌بندی معمولاً در نواحی مناطق توسعه یافته و بر طبق نقشه‌های خطرپذیری صورت می‌گیرد و بایستی قدرت لازمبرای اعمال محدودیتهای ناشی از آن وجود داشته باشد.
مدیریت توسعه سیلابدشت از آنجا نشأت گرفت که موسسأت دولتی و عمومی علاقمند به کنترل تغییرات مناطق در حال توسعه ( نظیر تغییرکاربری اراضی، ساخت وسازها، تأسیسات زیربنایی و غیره) در سیلابدشت‌ها شدند. 
فنون به کار گرفته شده در این جهت در مقیاس مالی سرمایه‌گذاری کمتری می‌طلبد ولی در مقیاس تعهدات فردی (هزینه‌های اجتماعی) هزینه بالایی در بردارد.برای موفقیت در جلوگیری از توسعه سیلابدشت، به تعهدات جمعی برای انجام اقدامات لازم نیاز است. 
اهداف کلان چنین اقدامات محدود کننده‌ای به قرار زیر است:
کاهش خسارات بالقوه مالی و تلفات جانی در آینده
تعیین و تشریح کاربری قابل قبول یا منطبق با شرایط از اراضی که در محدوده مشخص شده سیلابدشت قرار دارند و مهمتر از همه این که افزایش آگاهی عمومی و موسسات در رابطه با خطرپذیری نواحی سیل زده در سیلابدشت.
2-2-7- روشهای مختلف پهنه‌بندی سیلاب 
روشهای موجود برای تهیه نقشه‌های پهنه‌بندی را می‌توان به 5 گروه عمده به شرح زیر تقسیم‌بندی نمود:
روش مشاهده‌ای و استفاده از داغاب سیلاب
مقایسه عکسهای هوایی منطقه
استفاده از تصاویر ماهواره‌ای و تکنیکهای سنجش از دور
محاسبه دستی
استفاده از مدلهای ریاضی
کلیه روشهای فوق برای تهیه نقشه پهنه‌بندی سیل احتیاج به تعیین تراز جریان سیل و انتقال رقوم سطح آب روی نقشه‌های توپوگرافی دارند. همه این روشها اصولاً از همان روند یکسان استفاده از رقوم تعیین شده سطح آب در هر مقطع عرضی (یا موقعیت‌های مختلف) برای پهنه‌بندی کمک میگیرند. که البته بین مقاطع عرضی با درون‌یابی نقاط پخش سیل مشخص می‌گردد. 
2-2-8- خسارات سیل
خسارات سیل در بخشهای مختلف اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی قابل بررسی می‌باشد. در بیشتر موارد خسارات وارده را می‌توان مورد ارزیابی و سنجش قرار داده، برای آن مبلغ مشخص نمود که در این صورت خسارات را محسوس می‌نامند. علاوه بر خسارات محسوس، فاجعه‌های طبیعی خسارات نامحسوسی نیز دارند.
2-2-8- 1- خسارات محسوس 
خسارات محسوس خود به

پایان نامه
Previous Entries منابع تحقیق با موضوع کارآفرینی، اولویت بندی، کارت امتیازی متوازن، رتبه بندی Next Entries پایان نامه با واژه های کلیدی مورفولوژی، کاربری اراضی، ژئومورفولوژی، مقاوم سازی