پایان نامه درباره آیات و روایات، سعادت و کمال، کارکردهای اجتماعی، باید و نباید

دانلود پایان نامه ارشد

2-1- گفتار دوم: مفاهیم 6
2-1-1- مفهوم شناسی عقل 6
معنای لغوی عقل 6
معانی اصطلاحی عقل: 8
اشاره به معنای لغوی در روایات 9
2-1-2- واژه‌هاى مترادف و متقارب عقل‌ 9
2-1-3- واژه های متقابل عقل 12
2-1-6- تعریف عقل عملی 15
2-1-7- خلقت عقل در روایات 15
2-1-8- فرق بین عقل و وهم و حس و خیال 16
فرق بین عقل و وهم 16
فرق بین عقل وخیال 17
فرق بین عقل و حس 17
2-1-9- جمع بندی 18
فصل دوم: حقیقت و اقسام عقل 19
2-1- گفتار اول: حقیقت عقل 20
2-1-1- محور اول: معنای عقل از دیدگاه علماء و اندیشمندان 20
بخش اول: معنای عقل از دیدگاه فلاسفه 20
بخش دوم: عقل در اصطلاح متکلمان 25
بخش سوم:مشترکات و متمایزات عقل فلسفی و عقل کلامی 27
2-1-2- محور دوم: معنای عقل از دیدگاه آیات و روایات 29
بخش اول: مفهوم عقل در قرآن 29
عقل از دیدگاه مفسرین 30
بخش دوم: عقل از دیدگاه روایات 32
اضداد عقل در روایات 34
2-1-3- جمع بندی 35
2-2- گفتار دوم: اقسام عقل از نظر روایات 36
2-2-1- محور اول: اقسام عقل از دیدگاه فلاسفه 36
تاريخچه تقسيم عقل به نظرى و عملى 36
تفسیر عقل نظری و عقل عملی 37
تفسیر اول: 38
تفسیر دوم: 40
تفسیر سوم: 43
مراتب عقل نظری و عقل عملی: 45
مراتب عقل نظری 46
مراتب عقل عملی 46
2-2-2- محور دوم: اقسام عقل از نظر روایات 48
بخش اول:عقل نظری در روایات 48
بخش دوم: عقل عملی در روایات 50
2-2-3- جمع بندی 55
3-2-گفتار سوم: نسبت عقل نظری و عقل عملی 56
3-2-1- محور اول: نسبت عقل نظری و عقل عملی بر اساس تفاسیر سه گانه عقل نظری و عقل عملی 56
بخش اول:نسبت عقل نظری و عقل عملی بنابر تفسیر اول 56
بخش دوم : نسبت عقل نظری و عقل عملی بنابر تفسیر دوم 57
بخش سوم: نسبت عقل نظری و عقل عملی بنابر تفسیر سوم 58
جمع بندی 60
3-2-2- محور دوم: نسبت عقل نظری و عقل عملی براساس رابطة هست و نیست و باید و نباید ها 60
جمع بندی 62
فصل سوم: جایگاه عقل عملی در روایات 64
3-1-گفتار اول: اهمیت عقل عملی در روایات 65
1-3-1 -محور اول: ارزش عقل عملی در روایات…………………………………………………………..65
1. تکامل عقل عملی جزو اهداف انبیاء 65
2. عقل عملی ملاک سنجش اعمال 66
3. عقل عملی بهترین عطیه خداوند 66
4. هیچ مالی سودمندتر از عقل وجود ندارد 67
5. دلیل و راهنمای مؤمن 67
6. همراهی حیا و دین با عقل عملی 68
7. عقل عملی دوست واقعی انسان 68
8. نیکیها نتیجه عقل عملی 69
9. مرکب عقل را عقل عملی مهیا می سازد 70
10. از بین رفتن عقل عملی مساوی است با ازبین رفتن دنیا و آخرت انسان ………………………………………………………………………………………………………………70
11. عدم پاکیزگی عمل بدون اطاعت از عقل عملی 71
1-3-2- محور دوم:آثار و فوائد عقل عملی 72
بخش اول :آثار و فواید عقل عملی نسبت به خود 73
1. عقل عملی وسیله عبادت پروردگار و رسیدن به بهشت 73
2. بازدارندگی از جهل 73
3. عامل بی نیازی، آرامش قلب و حفظ دین 74
4.عامل سخاوت………………………………………………………………………………………………..75
5. محکم کاری در کار و تلاش و جدیت 75
6. مصونیت از فریب خوردن 76
7. علم اندوزی و عمل 76
8. دوری از فقر 76
9. مایۀ سعادت 77
10. عامل برتری و خوبی ها 77
11.عامل کمال نفس…………………………………………………………………………………………..78
12. عامل دوری از گناه 78
13. عامل دوری از عجب و خودپسندی 78
14. عامل استقامت و پایداری 79
15. عامل حیا و عفت 79
16. سبب تصمیم گیری درست 80
17. سبب پند گیری و عبرت 80
18. عامل دوری و بیزاری از دنیا و زخارف آن 81
19. سبب رضایت بر قلیل دنیا با حکمت و تلاش بیش از بیش برای حکمت ………………………………………………………………………………………………………………82
بخش دوم: آثار عقل عملی در انسان نسبت به دیگران 82
1. عامل وفای به عهد 82
2. عامل تواضع و فروتنی……………………………………………………………………………………83
3. .عامل مداراة با مردم 83
4. عامل دوستی با خوبان 84
5. عامل تحمل و چشم پوشی و گذشت نسبت به خطای دیگران 85
6. سبب تصمیم گیری درست در رفتار و کردار با دیگران……………………………………….85
7. عامل عیب پوشی دیگران 86
8. ‏عامل راستگویی و دوری از دروغگویی 86
بخش سوم: نقش عقل عملی در انسان نسبت به خدای متعال 87
1. عامل قرب الهی 87
2. بهترین وسیله برای عبادت پروردگار 87
3. عامل اطاعت پروردگار 88
4. عامل خوف از خدا 88
5. عامل شکر در برابر نعمت خدا و صبر در برابر معصیت 89
6. عامل ذکر پروردگار 89
بخش چهارم: آثار عقل عملی در انسان نسبت به آخرت 90
1. عقل عملی وسیله آبادانی آخرت مؤمن 90
2. محاسبه نفس 91
3. بزرگترین اعمال در آخرت 91
4. سبب عمل برای نجات و رستگاری 91
5. عامل رسیدن به بهشت 92
6. عامل رسیدن به خیر دنیا و آخرت 92
7. عامل بدست آوردن توشۀ آخرت 93
8. عامل خوف از مرگ در دنیا و آمادگی برای آن 93
9. عامل زهد و رغبت به آخرت 94
3-2- گفتار دوم: اعتبار عقل عملی از نظر روایات 94
3-2-1- محور اول: معنا و مفهوم اعتبار حجیّت و اقسام آن 94
معنای حجت در لغت: 94
واژة حجت در قرآن: 95
واژه حجت در روایات 96
معنای اصطلاحی حجت: 97
معنای حجت در اصطلاح منطقی: 97
اقسام حجت منطقی: 97
معنای حجت در اصطلاح اصولی 98
اقسام حجیّت: 100
حجیّت ذاتی: 100
حجیّت جعلی و عرضی: 100
2-3-2- محور دوم: مراد از اعتبار عقل عملی و نوع حجیّت آن 100
حجیّت عقل از نگاه اندیشمندان 101
حجيت عقل عملى 104
معنای حجیّت در عقل عملی 106
منشأ حجیّت عقل عملی 108
ذاتی یا جعلی بودن حجیّت عقل 108
حجیّت و اعتبار عقل عملی از روایات 109
جمع بندی 111
فصل چهارم:گسترة و کارکرد عقل عملی از دیدگاه روایات 112
1-4- گفتار اول: گسترة عقل عملی از دیدگاه روایات 113
1-4-1- محور اول: گسترة عقل عملی نسبت به دنیا 113
1-4-2- محور دوم: گسترة عقل عملی نسبت به آخرت 115
1-4-3- محور سوم: گسترة عقل نسبت به زندگی فردی انسان 116
1-4-4- محور چهارم: گسترة عقل عملی نسبت به زندگی اجتماعی 117
2-4- گفتار دوم : کارکردهای عقل عملی از نظر روایات 118
2-4-1- محور اول: کارکردهای دنیوی و اخروی عقل عملی از منظر روایات 119
بخش اول: کارکردهای دنیوی عقل عملی 119
1. التفات به فانی بودن دنیا 119
2. روش درست زندگی کردن در توانگری و تهیدستی 119
3. احتراز از مستیهای زیان بار دنیوی 120
4. عقل عملی عامل قناعت در زندگی دنیوی 121
5. عامل دوری از حرص و طمع در دنیا 122
6. انتخاب شغل مناسب و مقدور 123
7. کناره گیری از دنیاداران 123
8. عامل صدق در گفتار و شکرگذاری از نعمت های پروردگار 124
بخش دوم: کارکردهای اخروی عقل عملی 124
1. عمل برای آخرت و تهیه توشه آخرت 124
2. ترجیح دادن آخرت بر دنیا و انتخاب آن 125
3. نتیجه اطاعت از عقل عملی، آبادانی آخرت 125
4. عامل آمادگی بهتر برای رفتن به سرای آخرت 126
5. سبب سعادت و دوری از شقاوت 126
2-4-2- محور دوم: کارکردهای فردی و اجتماعی عقل عملی از دیدگاه روایات 127
بخش اول : کارکردهای فردی عقل عملی 127
1. صدق و راستگویی درگفتار و شکر منعم 127
2. عامل حیا از ذات پروردگار هنگام عمل 127
3. عقل عملی راهنمای انسان در مقام تردد و تحیر 128
4. عقل عملی ارزش اعمال انسان را بالا می برد 128
5. سبب تلاش و کوشش بیش از بیش برای حصول علم و دانش 129
6. سبب ایمان و دوری از کفر 129
7. خشنود بودن به مقدرات الهی و پرهیز ازخشم و نارضایتی خداوند 130
8. سکوت به جا و دوری از سخن گفتن بی جا 130
9. عامل کنترل بر نفس 131
10. پرهیز از شتابزدگی در امور 133
11. پندگیری از تجربه ها 134
بخش دوم : کارکردهای اجتماعی عقل عملی 134
1. حلم و بردباری و تواضع 135
2. مدارا با دشمنان و همدلی با دوستان 136
3. روش درست برخودر با جاهلان……………………………………………………………………137
4. عامل سخاوت و بخشش 137
5. نصیحت خالصانه 137
6. محبت و الفت نسبت به مردم 138
7. مدارا کردن با مردم 138
جمع بندی 138
خاتمه: خلاصه و جمع بندی مطلب 140
فهرست منابع 144

فصل اول

کلیات و مفاهیم

1-1-گفتار اول: کلیات
1-1-1- مقدمه
خدای متعال حکیم مطلق است و هیچ یک از کارهای او از حکمت خالی نیست. از این رو خدای متعال انسان را برای یک هدف مشخص آفریده است و آن هدف سعادت و کمال نهایی انسان است. از این رو خلاف حکمت است که وسیلهای برای رسیدن به آن هدف برای انسان فراهم نیاورد. لذا است که خدای متعال هر چیزی که برای هدایت بشر لازم بود، در این دنیا برای او فراهم آورده است. عقل نیز یکی از آن موهبتهای الهی است که خدای متعال آن را در وجود انسان قرار داده است و بوسیلة آن به انسان، امکان شناسایی حق و باطل، خوب و بد را به انسان عطا کرده است. لذا است که عقل نیز مانند سایر منابع دینی، منبع معارف دینی و حجت قرار داده شده است.در آیات و روایات دربارة اهمیت و حجیّت فراوان تاکید شده است.
تمام اندیشمندان جز گروهی از اخباریین(آنها نیز در عمل به دادههای عقل عمل می کنند اگر چه در سخنانشان با عقل به مخالفت می پردازند)، اهمیت و حجیّت عقل را بطور اجمالی پذیرفته اند اگرچه در اقسام آن اختلاف نظر دارند. اندیشمندان علوم مختلف برای عقل تقسیماتی قائل شده اند و آن را به اقسام گوناگون تقسیم کرده اند. یکی از آن تقسیمات، تقسیم عقل به عقل نظری و عقل عملی است که اندیشمندان آن را با تعبیرات گوناگون بیان کرده اند.
نگارنده در این نگارش پاسخ این سوال را دنبال می کند که نگاه روایات اسلامی به عقل عملی چگونه است؟
و برای رسیدن به پاسخ این سوال چند چیز باید به عنوان مقدمه بررسی شود که بعضی از آنها برخی از سوالهای فرعی پژوهش را تشکیل می دهد مانند اینکه حقیقت عقل چیست؟ اقسام عقل از نظر فلاسفه کدامند؟ بعد از رسیدن به پاسخ این سوالها دو سوال فرعی دیگر در این پژوهش بررسی می شود که در واقع ما را به پاسخ سوال اصلی رهنمون می شود. یکی جایگاه عقل عملی در روایات چگونه بیان شده است؟ دوم اینکه کارکرد و حدود فعالیت عقل عملی در روایات چگونه بیان شده است؟
1-1-2- بيان مسئله
عقل یکی از با ارزش ترین نعمت های الهی است که حق تعالی آن را به بشر ارزانی داشته، او را از سایر موجودات ممتاز ساخته است.چون عقل یکی از مهمترین ابزار شناخت است، اندیشمندان برای این نعمت الهی اهمیت ویژه قایل شده از آن از جهات مختلف بحث کرده اند و برای آن تقسیماتی مطرح کرده اند.یکی از تقسیمات عقل از لحاظ شناختاری آن است که از این جهت برای عقل دو قسم بیان کرده اند که عبارت اند از عقل عملی و عقل نظری.
عقل با علوم زیادی در ارتباط است لذا می توان عقل را در علوم متعدد بحث کرد. وقتی با توجه به این موضوع به آیات قرآن نگاه می

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان درمورد شمس تبریزی Next Entries پایان نامه درباره جوادی آملی، علامه طباطبایی، آیات و روایات، علامه طباطبائى