منابع پایان نامه ارشد با موضوع حافظ شیرازی، دیوان حافظ، ادبیات فارسی، ژانر ادبی

دانلود پایان نامه ارشد

1ـ 1ـ مقدمه:
طنز و طنزآوری یکی از شیوههای خاص برای بیان مسائل انتقادی و نارساییهای جامعه، همراه با خنده و شوخی است. طنز آیینۀ تمامنمای حقیقت از سویی و بیانگر نابسامانیها، پلشتیها و معایب فرد و جامعه از سوی دیگر است از این روست که طنزپرداز، پاسدار ارزشهای انسانی است. او با حربۀ بیان به دفاع از تزلزل و تباهی معنویات در روزگار خود برمیخیزد؛ شعور بشری را علیه ترس، خرافات و بیرسمیها تحریک میکند؛ بیعدالتی را نشان میدهد؛ نیروی آگاهی را بر میانگیزد؛ شعورها را متوجه دردها میکند و در پی کشف دردها برمیآید و تقوا را گرامی میدارد. ظرافت طبع طنزسراست که میتواند لبخند را از میان قطرات اشک توأم با درد بیرون آورد تا آن را بزرگ جلوه دهد. در ادبیات فارسی، شاعران و نویسندگان طنزپردازی چون حافظ و عبید زاکانی، ستارگانی درخشان هستند که با تلألو خود جامعۀ خویش را روشن میکنند و با رسالت و تعهد اجتماعی که در زمان خود احساس میکنند، به پیکار با زشتیها برمیخیزند و مجموعۀ عناصر ناراحتیزا و کشندهای را که جامعه با آن در گیر است، با طعن و طنز و در نهایت شوخطبعی و ظرافت عریان میکنند. مبنای این پژوهش بررسی طنز دو هنرمند صاحب قلم یعنی عبید زاکانی و حافظ شیرازی و بیان وجوه شباهت و تفاوت طنز آن دو است. این رساله شامل شش فصل است که در فصل اول به نام کلیات، به بیان مسأله، اهداف تحقیق، پیشینۀ تحقیق و فرضیهها پرداخته شده است و فصلهای بعدی به ترتیب عبارتند از:
ـ فصل دوم: شناخت ماهیت طنز و انواع آن؛
ـ فصل سوم: اوضاع و احوال ایران در عصر عبید زاکانی و حافظ شیرازی؛
ـ فصل چهارم: زندگینامۀ عبید زاکانی و حافظ شیرازی؛
ـ فصل پنجم: بررسی طنز در آثار عبید زاکانی و دیوان حافظ شیرازی؛
ـ فصل ششم: نتیجهگیری.
1ـ 2ـ بیان مسأله:
عبید زاکانی از مهمترین شاعران و نویسندگان طنزپرداز در ادبیات فارسی است. روزگار زندگی عبید زاکانی، یعنی قرن هشتم هجری سرشار از تهاجمات خارجی، جنگهای داخلی و آسیبهای اجتماعی و فردی بود. عبید زاکانی این زشتیها را با شعر و نثر و در قالب طنز، به نقد میکشد. حافظ شیرازی نیز گرچه به عنوان شاعر غزلسرا شهرت دارد، اما غزلهای وی سرشار از اشارات انتقادی و طنز تلخ اجتماعی است. در این تحقیق بر آنیم که با مقایسۀ طنز در آثار عبید زاکانی و حافظ شیرازی به دریافتی روشنتر از پدیده طنز در ادبیات کلاسیک پارسی برسیم.
1ـ 3ـ اهداف تحقیق:
ـ شناخت ماهیت طنز به طور عام؛
ـ شناخت وجوه طنز در آثار عبید زاکانی؛
ـ شناخت وجوه طنز در آثار حافظ شیرازی؛
ـ شناخت اوضاع سیاسی، اجتماعی، دینی و ادبی ایران در قرن هشتم هجری.
1ـ 4ـ فرضیهها:
ـ طنز در آثار عبید زاکانی و حافظ شیرازی، معطوف به نقد کژیهای اجتماعی و فردی است.
ـ به سبب شباهتهای بستر اجتماعی و تاریخی شعر حافظ و آثار عبید زاکانی، به طنزی نزدیک به هم در آثار این دو بر میخوریم.

1ـ 5ـ اهمیت و ضرورت تحقیق:
ادبیات، آیینۀ تمامنمای اوضاع فرهنگی و فکری جامعه است و شناخت طنز در آثار قرن هشتم هجری، دریچهای روشن برای شناخت اوضاع و احوال ایران عصر مغول و تیموریان است. از این جهت، این تحقیق علاوه بر آنکه به جهت جنبههای صرف ادبی مفید است، فوایدی در دیگر رشتهها از قبیل جامعهشناسی، روانشناسی و تاریخ نیز دارد.
1ـ 6ـ پیشینۀ تحقیق:
دربارۀ طنز و ماهیت آن به طور عام و دربارۀ آثار عبید زاکانی و حافظ شیرازی به طور خاص، آثار بسیاری تألیف و تصنیف شده است که از میان آنها میتوان به«طنز و رمز، عبید زاکانی» اثر مهدی نصیری دهقان و کتاب«عبید زاکانی لطیفه پرداز و طنزآور بزرگ» اثر بهروز صاحب اختیار، «زاکانی نامه» علی اصغر حلبی، «غزلهای حافظ» اثر پرویز خانلری و «شرح شکن زلف بر حواشی دیوان حافظ» اثر فتحالله مجتبائی اشاره کرد.
1ـ 7ـ روش تحقیق:
توصیفی و تحلیلی

فصل دوم
شناخت ماهیت طنز به طور عام و انواع آن

در زبان متعارف و ادبیات، واژگان بسیاری که حوزهی معنایی مشترک میان آنها عنصر خنده و شوخ طبعی است، به طنز و طنزپردازی نظر دارند، از آن جمله واژگان طنز، طنازی، شوخطبعی، مزاح، هزل، هجو، مطایبه، کنایه، طعنه، نقیضه، جوک، لطیفه، فکاهه و… در ادبیات واژگان استهزاء، افسوس کردن، سخریه، شوخی، تماشا، تقلید، مسرت، مضحک، لاغ، لوده، دلقک، و ترکیبات خنده، لبخند، گلخند، ریشخند، زهرخند، نیشخند… نگاهی به تعاریف این واژگان در فرهنگهای فارسی از جمله لغتنامۀ دهخدا، فرهنگ معین و عمید و فرهنگهای انگلیسی آکسفورد و کمبریج نشان میدهد که حوزه معنایی مشترک میان این واژگان یعنی عامل خنده و شوخی، خود مشکلات و کژفهمیهای بسیاری را در دستهبندی، معادلیابی و کاربرد آنها در زبان متعارف عموماً و زبان ادبی خصوصاً پیش میآورد. البته کاربرد این واژگان به جای هم در زبان متعارف و روزمره به خودی خود اشکالی پیش نمیآورد. آنچه در زبان متعارف درجه نخست اهمیت را دارد، اطلاع رسانی فرستنده به گیرنده است. از این رو گر چه واژگان معرف خنده در دو زبان روزمره فارسی و انگلیسی هر یک معانی مختص به خود را دارند، مادامی که این واژگان در حد جمله، گزاره، عبارت، بند، متن و ژانر ادبی مطرح نشوند، به کارگیری آنها به جای هم محل اشکال نیست. اما وقتی پای متن تخصصی به میان میآید، آنگاه دسته بندی این واژگان امری ضروری و بسیار حیاتی است. در واقع وقتی از متن طنز آمیز سخن به میان میآوریم، منظور این است که چگونه، جملات به هم میپیوندند تا سخن معنیدار پیوستهای را در قالب حکایت کوتاه خندهدار، لطیفه، طنز، هزل، هجو و غیره تشکیل دهند(حری، 1378: 22ـ21).
طنز در اصل واژهای عربی است به معنای سخریه و مسخره کردن و در فرهنگهای فارسی به معنای ناز، سخریه، سخن به رمز گفتن، طعنه و فسوس کردن، افسوس داشتن، عیب کردن، لقب کردن و بر کسی خندیدن آمده است(جوادی، 1384: 11).
در فرهنگ فارسی دکتر معین طنز را به معنای افسوس کردن، سخره کردن، طعنه زدن و مسخره و سرزنش را اسم مصدر آورده و اسم آن را به معنای ناز آورده(معین، 1381: ذیل «طنز»).
دهخدا طنز را به معنای فسوس کردن، طعنه، سخریه و طناز را به معنای فسوس کننده و افسونگر آورده است(دهخدا، 1377: ذیل«طنز»).
حسن عمید طنز را در فرهنگ خود به معنای فسوس کردن، ناز کردن، طعنه، سرزنش، ناز و کرشمه آورده است(عمید، 1389: ذیل«طنز»).
خسرو طیار در فرهنگ انگلیسی خود 1Satire را به معنی طنز یا کاریکاتور انتقادی یا سیاسی به کار برده(طیار، 1386: 2583).
محمد رضا باطنی Satire را به عنوان اسم به معنای طنز، طنز نویسی و اثر طنزآمیز و انتقادی معنا کرده است(باطنی، 1378: 749).
اولین نکتهای که از بررسی سطحی واژگان طنز خصوصاً در فرهنگهای سنتی فارسی حاصل میآید این است که تعاریف بسیاری از واژگان، شبیه هم بوده و مرز مشترک میان آنها طولانی است. نکته دوم این است که بررسی تمایز میان واژگان، بیشتر در سطح واژه و جمله مطرح شده است و هیچ یک از فرهنگهای سنتی، واژگان معرف خنده را در سطح متن یا ژانر ادبی بررسی نکردهاند.به دیگر سخن مشکل وقتی جدیتر میشود که بخواهیم خیل متون مطایبهآمیز مثلاً آثار عبید زاکانی یا حکایات ملانصرالدین را ذیل واژگانی مثل طنز، هجو، هزل، طنز پرخاشگر، کنایه و… قرار دهیم.در واقع، بر اساس این فرهنگها هیچ گونه معیاری کارساز برای تمییز متون مختلف مطایبه آمیز به دست نمیدهد. نکته سوم فرهنگهای جدید برای هر یک از واژگان اصلی طنز در زبان انگلیسی، چندین برابر پیشنهاد کردهاند و همین چند معادل کار بررسی دقیقتر را با دشواری روبرو کرده است، چرا که اولاً هر یک از برابرها خود در فرهنگهای زبان فارسی، معناهای متعدد دارند که گاه با یکدیگر نیز از سر ناسازگاری بیرون میآیند. در ثانی، وقتی واژگان معرف خنده را در فرهنگهای توصیفی انگلیسی بررسی میکنیم، به مواردی بر میخوریم که چندان، با معنای برابرهای پیشنهادی سازگاری ندارند شاید این امر نیز این است که هنوز هیچ فرهنگی در زبان فارسی پدید نیامده است که واژگان طنز و طنز پردازی را بر اساس ویژگیهای واژگانی و زبانی شناختی آنها مورد امعان نظر قرار دهد، چنان که در زبان انگلیسی این کار انجام شده است(حری، 1378: 30).

2ـ 1ـ طنز در مصطلحات ادبی و هنری
طنز به نوعی خاص از آثار منظوم یا منثور ادبی گفته میشود که اشتباهات یا جنبههای نامطلوب رفتار بشری، فسادهای اجتماعی، سیاسی یا حتی تفکرات فلسفی را به شیوهای خندهدار به چالش میکشد. طنز تفکر برانگیز است و ماهیتی پیچیده و چند لایه دارد. طنز گرچه طبیعتش بر خنده استوار است اما خنده را برای نیل به هدفی برتر و آگاه کردن انسان به عمق رذالتها تنها وسیله میانگارد. طنز گر چه در ظاهر میخنداند اما در پس این خنده واقعیتی تلخ و وحشتناک وجود دارد که در عمق وجود خنده را میخشکاند و او را به تفکر وا میدارد. طنز هنری است که انسان در تلاش برای دگرگون ساختن جهان به دست میآورد و همیشه به شکل کنش و واکنش و در نتیجه نگاه وی به محیط و واقعیت(به طور خاص) نمود پیدا میکند. طنز راستین که از حوادث واقعی زندگی نشأت گرفته و مبتنی بر واقعیتهای زندگی بوده، ضمن دادن تصویر هجوآمیز از جهات منفی زندگی، معایب و مفاسد حقایق تلخ مختلف فردی و اجتماعی را به صورتی اغراقآمیز یعنی زشتتر و بدترکیبتر از آنچه هست نمایش میدهد و از این طریق تضاد عمیق وضع موجود با اندیشه یک زندگی عالی و مألوف را آشکار میسازد. البته امروزه غالباً به هر امر خنده دار و مضحک، طنز اطلاق شده و معمولاً در بسیاری از موارد، طنز یا مطربی، دلقکی، پوزخند، تمسخر، تحقیر و طعنههای زننده یکسان پنداشته میشود و طنز صرف رسانیدن مخاطب به خنده از سریعترین راه و یا هر وسیله ممکن دانسته شده است؛ که این تعریف از طنز با مفهومی که از طنز اصیل مورد نظر است تفاوت دارد(صدر، 1381: 7).
2ـ 2ـ موضوع و هدف طنز
دامنه طنز بسیار گسترده بوده و ممکن است هر یک از مقولههای اخلاقی، فرهنگی، نظامی، اجتماعی و … را شامل شود اما به طور کلی موضوع طنز میتواند فرد، گروه، فرقه، ملت و یا جامعه باشد؛ که میتواند به معایب و مفاسد هر یک از این موارد بپردازد(هاشمیفر، 1382: 17).
هدف طنز به طور کلی تنبه و توجه دادن فرد یا جامعه به عیبها و فسادهای خود، تحقیر و کوبیدن رذایل فردی و اجتماعی و در یک کلام تزکیه، تهذیب و اصلاح و به تکامل رساندن فرد و اجتماع است؛ اموری نظیر سرزنش و طعنه، عیب جویی، کوبیدن و تحقیر، مسخره کردن همگی در راستای درمان بیماریهای فرد و جامعه به کار گرفته میشود(حیدری، 1379: 129ـ 128).
2ـ 3ـ انواع طنز
1ـ از نظر مضمون:
1ـ1ـ طنز فلسفی: چون و چرایی در کار جهان را پیش میکشد نمونه این طنز را میتوان در برخی از ابیات حافظ مشاهده کرد.
1ـ2ـ طنز فردی: این گونه طنز بیشتر به صورت هجو نمایان شده است؛ اما گاهی درباره مشکلات و دشواریهای شخصی شاعر، نویسنده یا افراد دیگر نیز میآید. نمونه آن را میتوان در طنزهای فردوسی مشاهده کرد.
1ـ3ـ طنز عرفانی: این گونه طنز در آثار عطار نیشابوری، مولوی و برخی دیگر از ادبا به چشم میخورد.
1ـ4ـ طنز اجتماعی: این نوع طنز آن قدر حایز اهمیت است که برخی طنز را منحصر در آن کردهاند و واژه طنز را متبادر در این نوع طنز میدانند. در کتاب«مک گراهیل بر ادبیات» در تعریف طنز میخوانیم«طنز اثری ادبی است که با استفاده از بذله، وارونه سازی، خشم و نقیضه ضعفها و تعلیمات اجتماعی جوامع بشری را به نقد میکشد».
1ـ 5ـ طنز سیاسی: این نوع طنز در زمانهای گذشته اغلب از زبان دلقکهای درباری و دیوانه نمایان شنیده میشد و پس از آن نیز در آثار ادبای گوناگون مانند حافظ شیرازی و عبید زاکانی نمود پیدا کرد.
1ـ 6ـ طنز خانوادگی: این نوع طنز جدید است که بر اثر توسعهی شهر نشینی به وجود آمده و به سوژههایی مانند روابط میان زن و شوهر، عروس و مادر شوهر، مادر زن

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه درمورد طلاق قضایی، قانون مدنی، عسر و حرج، طلاق رجعی Next Entries منابع پایان نامه ارشد با موضوع زبان و فرهنگ، انتقاد اجتماعی، زندگی روزمره، جامعه بشری