منابع و ماخذ تحقیق علمای شیعه، امام خمینی، امام خمینی (ره)، دورهی صفوی

دانلود پایان نامه ارشد

.2.2.1.3محمد بن اسماعیل بن بزیع 50
.3.2.1.3عبدالله نجاشی 51
.2.3عصر غیبت کبری تا هجوم مغول 51
.1.2.3رابطه ی علمای شیعه با حاکمان شیعه 52
2.2.3. رابطه ی علمای شیعه با بنی عباس 54
3.3. دوره ی مغولان (663 ـ 756ه) 54
1.3.3. خواجه نصیر الدین طوسی (598 ـ 664ه) 55
1.1.3.3. اقدامات و خدمات خواجه 58
3. 3. 2. علامه حلّی (648-726ه) 59
4.3. دوران پس از مغول 62
سربداران (736 ـ783ه) 62
مرعشیان (760 ـ اواخر قرن دهم و اوایل قرن یازدهم هجری) 62
5.3. دوره ی صفویه 62
1.5.3. محقق ثانی “محقق کرکی” (865ـ940ه) 64
خدمات محقق کرکی 67
3. 5. 2. شیخ بهایی (953ـ1030ه) 69
چگونگی ارتباط با سلاطین 71
دلایل همکاری علما با سلاطین 74
3. 5. 3. محقق داماد (970ـ1040ه) 75
3. 5. 4. علامه مجلسی (1037ـ1110ه) 78
فعالیت سیاسی 79
خدمات در دولت صفویه 82
توضیح حضور مجلسی در دربار صفویه 89
فصل چهارم: بررسی تاریخی مواجهه ی علمای شیعه با حاکمان از پایان صفویه تا پایان مشروطه
4.1 . از صفویه تا قاجاریه 94
4. 2. تحریم تنباکو 95
4. 2. 1. ماجرای قرارداد تنباکو یا امتیاز رژی 95
4. 2. 2. شیراز 96
4. 2. 3. تبریز 97
4. 2. 4. اصفهان 97
4. 2. 5. مشهد 98
4. 2. 6. تهران 99
4. 2. 7. اقدام میرزا محمد حسن شیرازی 99
4. 2. 8. نقش میرزای آشتیانی در الغای امتیاز رژی 103
4. 3. مشروطه 105
4. 3. 1. نقش علمای نجف در مشروطه 111
4. 3. 1. 1. محمد کاظم خراسانی (1255ـ1329ه) 111
4. 3. 1. 2. سید محمد کاظم طباطبایی یزدی (1247 ـ 1337ه) 113
اقدامات مهم سیاسی 115
4. 3. 2. شیخ محمد خیابانی (1297 ـ 1338ه) 117
4. 3. 3. سید عبدالله بهبهانی (1256ـ1328ه) 121
4. 3. 4. سيد محمد طباطبايى (۱۲21–1299 ش) 122
4. 3. 5. شیخ فضل‌الله نوری (1259ـ1327ه) 124
4. 4. قیام علمای عراق؛ جنگ علیه استعمار انگلستان 128
4. 4. 1. ميرزا محمد تقى شيرازى‏ «ميرزاى دوم‏» (1270 ـ 1338ه) 131
4. 4. 2. محمدتقی خوانساری (1267 ـ 1371ه) 134
فعالیتهای سیاسی 136
4. 5. تبعید علمای عراق به ایران 137
4. 5. 1. سيد ابوالحسن اصفهانی(‌ 1284 ـ 1365ه‌) 137
4. 5. 2. محمد حسین نائینی (1277ـ 1355ه) 140
4. 5. 3. سید هبة الدین شهرستانی (1301ـ1386ه) 143
4. 5. 4. شیخ مهدی خالصی (1276ـ1343ه) 147
فصل پنجم: بررسی تاریخی مواجهه ی علمای شیعه با حاکمان در دوره ی پهلوی
5. 1 رابطه ی علما با حکومت پهلوی 150
5. 2 نظام اجباری؛ قیام اصفهان و تحصن قم 151
5. 2. 1. آقا نورالله اصفهانی (1287ـ 1346ه) 153
5. 3. قیام آذربایجان 155
5. 3. 1. میرزا صادق آقا مجتهد (1274ـ1351ه) 157
مبارزات 157
5. 3. 2. میرزا ابوالحسن انگجی (1282ـ1357ه) 158
5. 4. کشف حجاب، لباس متحد الشکل، کلاه پهلوی 160
5. 4. 1. قیام آیت الله قمی (1282ـ1366ه) 162
5. 4. 2. قیام خراسان ـ گوهرشاد 163
5. 4. 2. 1. آسید یونس اردبیلی (1293ـ1377ه) 164
اقدامات سیاسی 165
5. 4. 2. 2. آقا زاده (1294ـ1356ه) 165
5. 5. نهضت جنگل 167
5. 6. سید حسن مدرس (1278ـ1356ه) 172
5. 7. نهضت ملی شدن نفت 176
سید ابوالقاسم کاشانی (1260 ـ 1344ش ) 178
نگاه اجمالی امام خمینی(رحمه الله) 192
جمع بندی نظرات شرعی حضرت امام 194
جمع بندی نظرات تاریخی حضرت امام 195
کتابنامه 204
قرآن کریم 204
کتب فارسی 204
کتب عربی 208
مقالات 209

مقدمه
تبیین موضوع
رفتار علمای شیعه در قبال حاکمان از دیر باز مورد توجه مردم و اصحاب ائمه و نسلهای بعدی قرار داشته است. به طوری که ورود به دربار خلفا و کمک به آنها و پذیرفتن پستهای حکومتی از جانب آنها، موضوع سوال و مورد تقبیح روایات شیعی قرار دارد. همچنین عموم مردم نسبت به روابط میان عالمان، به عنوان شاخصترین گروه ذی نفوذ در جامعه و حاکمان، که سرنوشت جامعه در دستان آنها بوده است حساس بوده و آن را رصد میکردند.
از سویی حاکمان برای کسب مشروعیت نیازمند همکاری علما بوده و عالمان برای جذب امکانات لازم برای رسیدن به مقاصد خویش (دنیوی و اخروی) محتاج ارتباط با صاحبان قدرت بودهاند. در این صورت همواره عالمانی به منظور حفظ کیان اسلام و جامعهی اسلامی از ستم حاکمان، خود را به آنان نزدیک کرده و گروهی نیز برای به دست آوردن مطاع دنیا با صاحبان قدرت همراه شدهاند. در مقابل، بسیاری از علما در طول تاریخ به مبارزه یا مخالفت با حاکمان یا کناره گیری از آنها پرداختهاند.
از آنجا که در میان تحلیلگران تاریخ تشیع، گاهی توجه به گروهی خاص از علما شده و رفتار ایشان مورد تحصین یا تقبیح قرار گرفته و نسبت به دیگران تعمیم داده شده است، لازم است در دورههای مختلف تاریخی به تقسیم بندی مواجههی علما پرداخته شود تا حکم یکسانی بر همهی آنها جاری نگردد.
امام خمینی (ره) که امروزه الهام بخش اندیشه و تحلیل بسیاری از پژوهشگران حوزهی تاریخ تحلیلی تشیع میباشد، در زمینهی مواجههی علمای شیعه با حاکمان در دورههای مختلف تاریخی نظراتی را ارائه کردهاند که لازم است به طور تفصیلی به شرح و توضیح آن پرداخت.
در این رساله علاوه بر بحثهای تاریخی باید به مباحث نظری نیز پرداخته شود. نظریات شرعی امام در مورد جواز همکاری یا عدم همکاری عالمان با انواع حکومتها مورد بررسی قرار گیرد. مسائلی از قبیل: حکومت عدل وحکومت جور چگونه حکومتی است؟ مواجههی علما با حکومت عدل چگونه باید باشد؟ مواجههی آنها با حکومت جور چگونه است و در چه صورتی همکاری با حکومت جور جایز است؟

پیشینهی تحقیق
دربارهی زندگی علمای شیعه مقالات و کتابهای متعددی نگاشته شده که در ضمن آنها به رفتار ایشان با حاکمان زمان خودشان اشاره شده است. اما در موضوع این پایاننامه «چگونگی مواجههی علمای شیعه با حاکمان با تأکید بر دیدگاه امام خمینی (ره)» نه در بعد نظری و نه در بعد تاریخی تحقیق جامعی صورت نگرفته است. آنچه در دسترس میباشد عبارت است از:
الف. مقالهی مناسبات سیاسی علمای شیعه با سلاطین و دیدگاههای امام خمینی(ره)، از علی ابوالحسنی منذر
ب. مقالاتی پیرامون تعامل علما با حکام جور مثل: بررسی تعامل همکاری علما با حکام جور از سبحان دانش و مقالهی رابطهی علمای شیعه با حکومت در عصر غیبت از سید مهدی طاهری.
ج. مقالات و کتبی دربارهی مواجههی علما با حاکمان در مقاطع تاریخی خاص مانند: دورهی صفویه، اواخر قاجاریه و اوایل پهلوی.
د. مقالات و کتبی دربارهی زندگی سیاسی و چگونگی رفتار برخی از عمای شیعه با حکام زمان خود. به خصوص دورهی صفویه، که علما با ورود خود به دربار باعث مشروعیت بخشی به دستگاه حاکم شدهاند. دربارهی زندگی سیاسی مجلسی دوم، شیخ بهایی، علامه حلی، محقق کرکی به طور خاص تحقیقاتی منتشر شده است. چنانچه پیرامون شخصیتهایی چون میرزای شیرازی، آخوند خراسانی، شیخ فضل الله نوری، نائینی، مدرس، حاج آقا نور الله اصفهانی، آیت الله کاشانی و دیگر علمای مجاهد پژوهشهای مستقلی به چاپ رسیده است.
روش تحقیق
علمای شیعه در طول تاریخ چهار نوع رابطه را با حکمان برقرار کردهاند: 1) مخالفت و مبارزه با حاکمان. 2) کنارهگیری از حکومتهای فاسد و سکوت دربارهی آنها. 3) حمایت و همکاری با حاکمان. 4) هدایت و اصلاح حاکمان.
امام خمینی (ره) از لحاظ بحث نظری در کتب مختلف خود به این بحثها پرداختهاند و آنچه را از نظر حکم شرعی جایز، واجب یا حرام است، بیان فرمودهاند. همچنین از لحاظ تاریخی، به این مسأله اشاره کردهاند که روش متداول علما چگونه بوده و در چه شرائطی این عملکردها اتفاق افتاده است؟
این رساله، هم از لحاظ نظری و هم از لحاظ تاریخی به بحث و بررسی نظر حضرت امام میپردازد و به بیان ادله و شواهد نظر ایشان در مقابل نظرات رقیب خواهد پرداخت.
این موضوع اگرچه از لحاظ نظری و فقهی در کتابهای فقهی مطرح شده است، اما از لحاظ تاریخی، همهی جوانب آن کمتر مورد توجه بوده و اکثراً نظراتی بدون استناد به شواهد تاریخی ابراز گردیده است.
در این رساله ابتدا نظرات فقهی امام را دربارهی مواجهه علما با حاکمان در کتب ایشان از جمله تحریر الوسیله، ولایت فقیه، کشف اسرار، کتاب التقیه بررسی کرده و همچنین در کتابهای صحیفه امام، تبیان روحانیت و حوزههای علمیه، تبیان تاریخ معاصر ایران از دیدگاه امام خمینی (ره) پس از پیدا کردن اسامی علمایی که به طور خاص امام به آنها اشاره کردهاند چگونگی تعامل آنها با حکام و تأثیرگذاری آنها در مقاطع مهم تاریخی در کتب تاریخی جستجو شده است. با توجه به اینکه نویسنده در رشتهی تاریخ تحصیل میکند حجم اصلی رساله مربوط به مباحث تاریخی است.
مناسب بود که این رساله فقط شامل دو فصل نظری و تاریخی باشد، اما به دلیل حجم زیاد مطالب در فصل تاریخی، لازم آمد تا این فصل به فصول جزئیتری تقسیم شود. بهتر این بود که فصل تاریخی نیز به سه دورهی: عصر حضور ائمه، عصر غیبت کبری تا ابتدای نهضت تنباکو و از نهضت تنباکو تا عصر حاضر تقسیم میشد. اما ملاک تقسیم بندی در بررسی نظرات حضرت امام (ره) تغییر پیدا کرد. امام خمینی در دورهی حضور ائمه به این پرداختهاند که علما در این دوره یا با حکام مخالفت و یا کنارهگیری کردهاند مگر، برخی از آنها که با اجازهی ائمه وارد دستگاه حاکم شدند. دوران غیبت نیز شامل دو دوره بوده است: 1. در دورهی صفویه و مقطعی از قاجاریه که علما با نیت خیر خود با حکومت همکاری کردهاند. 2. از نهضت تنباکو تا عصر حاضر که علما بیشتر به مبارزه و مخالفت پرداختهاند. بدین ترتیب فصل بندی رساله با مشورت استاد محترم راهنما به وضع موجود درآمد.

فصل اول: تبیین مفاهیم

1.1. علمای شیعه
عالم: در معنای عالم، آنچه در این پایان نامه مورد نظر است عالمی است که علاوه بر آنکه نسبت به مسائل متعددی از یک دانش اطلاع کامل داشته باشد، در آن دانش محقّق نیز باشد. بنابراین، در این تحقیق فقط کسانی مورد نظر قرار گرفتهاند که از علمای طراز اول بوده و در زمینهی علمی خویش صاحب نظر باشند. به همین جهت در این کاربرد، علما یا عالمان فقه، فقط به مجتهدین گفته می‌شود، نه فضلایی که هنوز در مقام تحقیق مسائل علم فقه، صاحب نظر نشده‌اند.
شیعه: دربارهی عنوان «شیعه» اختلاف زیادی وجود دارد که مربوط به تعریف این عنوان است.1 از نظر لغت معناهایی که برای آن ذکر شده همه در جهت بیان همراهی و دوستی بوده و معنای حزب و گروه و … نیز از همین معنا به دست آمده است. اما معنای شیعه در اصطلاح، به کسانی گفته می‌شود که پیرو علی (علیه السلام) باشند و جانشینی او را پذیرفته باشند اگرچه در تعریف آن اختلافاتی وجود دارد که برخاسته از فرقه‌های مختلف آنان و عقاید ایشان است. برای مثال: کسانی که به برتری حضرت علی (علیه السلام) نسبت به دیگران معتقد باشند یا امامت او را پذیرفته باشند یا اعتقاد دارند که بر اساس ارادهی الهی و وصیت پیامبر، علی (علیه السلام) امام است یا کسانی که معتقدند نام علی (علیه السلام) از جانب پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) برای جانشینی و حکومت، مورد تصریح قرار گرفته است، از این اختلافات است.
همچنین در برخی از تعریف‌ها علاوه بر حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) اعتقاد به امامت ائمهی پس از ایشان نیز مورد نظر قرار گرفته است. چنانچه در بعضی از تعاریف به مرجعیت علمی حضرت علی (علیه السلام) و امامان بعد از ایشان نیز علاوه بر حقانیت حکومت، اشاره شده است. گاهی نیز به مسألهی عصمت امام توجه کرده‌اند و آن را از اجزای اعتقادی شیعه برشمرده‌اند.
لازم است به این نکته توجه شود که تعریف‌های واژهی «شیعه» با دو مشکل مواجه است: اول، نصی به عنوان منبع اصلی که مورد پذیرش همهی تاریخ نویسان و فرقه پژوهان باشد که به

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد درباره عربستان سعودی، قانون اساسی Next Entries منابع و ماخذ تحقیق دورهی صفوی، علمای شیعه، نماز جمعه، امر به معروف