پایان نامه درباره شازده احتجاب، ناخودآگاه، سرچشمه ها

دانلود پایان نامه ارشد

حوزه ي مطالعه در باره ي پيدايش داستان نويسي جريان سيال ذهن، بيشتر در غرب است؛ زيرا خاستگاه اين گونه داستان ها، و مباحث مربوط به زمينه هاي اجتماعي و فکري شکل گيري اين آثار، در انگلستان و امريکا، يعني کشورهاي انگليسي زبان است. البته به جز مارسل پروست از نويسندگان نامي اين شيوه که فرانسوي زبان است.
در طول اين قرن، نويسندگان بسياري در تمام جهان، جريان سيال ذهن در رمان را مورد بررسي قرار داده اند؛ که اين بررسي ها يا فقط به طور کلي، به پيدايش جريان سيال ذهن و بررسي آن از نظر تکنيکي پرداخته است، چون: داستان نويسي جريان سيال ذهن (بيات، 1390)، قصه ي روان شناختي نو (ايدل،1374) و نمونه هايي از اين قبيل. و يا به معرفي مکتب هاي ادبي پرداخته اند و مختصري نيز شيوه جريان سيال ذهن را معرفي نموده اند چون: مکتب هاي ادبي (سيد حسيني، 1384)، ساخت رمان (ميور،1388)، نظريه هاي روايت (مارتين،1382) و… همچنين مقاله هايي چون : بررسي تکنيکهاي روايي دررمان شازده احتجاب گلشيري (حسن لي وقلاوندي،1388)، مونولوگ يا تک گويي چيست؟ (آشفته، برگرفته از ايران تئاتر)، رمان مدرن، روايتي ديگرگونه و ديرياب(دماوندي و جعفري کمانگر،1391)، و پايان نامه هايي چون ابزار و روش هاي روايت داستان در آثار گلشيري با تأکيد بر جنبه هاي زبان شناختي(حسيني زاده) و نقدو بررسي آثار هوشنگ گلشيري (فاطمي،1380) و … تأليف يافته اند که هر يک به بخشي از ويژگي هاي رمان هاي مدرن با شيوه ي روايت جريان سيال ذهن، و يا بررسي آثار گلشيري به طور کلي پرداخته اند ، اما هيچ يک به طور فراگير و همه جانبه، به تجزيه و تحليل جريان سيال ذهن به طور اخص، در رمان شازده احتجاب نپرداخته اند.
1-5 پرسش هاي تحقيق
تحقيق حاضر بر آن است تا به اين پرسش اصلي پاسخ دهد که:
1 پرکاربردترين ويژگي جريان سيال ذهن در رمان شازده احتجاب گلشيري چيست ؟
همچنين اين پژوهش، علاوه بر پرسش اول، مي کوشد موارد زير را نيز روشن کند که:
2 مشخصه هاي اصلي داستان هاي جريان سيال ذهن چيست ؟
3 چه عواملي در پيدايش و سير داستان نويسي ايران به شيوه ي جريان سيال ذهن مؤثر بودند ؟
4 آيا گلشيري رمان شازده احتجاب را کاملاً به شيوه ي جريان سيال ذهن نوشته است ؟ اگر
نه، براي روايت اين رمان از کدام تکنيک‌هاي روايي بيشتر استفاده کرده است؟
1-6 فرضيه هاي تحقيق
1 گلشيري در اين رمان از شيوه هاي گوناگون روايت و تغيير مداوم زاويه ي ديد و تقابل زمان ذهني و عيني بهره ي فراوان تري نسبت به بازي هاي زباني و نثر پر ترديد، تداعي آزاد و ديگر ويژگي هاي جريان سيال ذهن برده است.
2 نويسندگان داستان هاي جريان سيال ذهن از ديدگاهي مدرنيستي به مقوله ي روايت نگريسته، هچنين از ترفند هاي زباني متنوع براي انعکاس فرايندهاي ذهني و حذف کردن گذشته و آينده از زمان، تداعي آزاد، شعرگونگي و فوران وحشت بار نيز بهره برده تا خوانندگان با تأملي بيشتر به درک آن رمان بپردازند.
3 شکل گيري اين شيوه ي داستان نويسي در ايران در بطن گرايش گسترده ي مدرنيسم قرار مي گيرد، و آشنايي گسترده ي نويسندگان ايراني مطرح اين دوره و تأثير پذيري آن ها از گرايش هاي ادبي (وهنري) مغرب زمين به آن ويژگي نيمه ايراني نيمه اروپايي داده است.
4 اين رمان به شيوه ي داستان هاي جريان سيال ذهن به دليل نزديک کردن زبان به ساز و کار ذهني داراي ابهام بوده، و شيوه ي اصلي روايت آن ديدگاه داناي کل معطوف به ذهن شخصيت و تکنيک هاي ديگر روايت از جمله: حديث نفس و تک گويي دروني مستقيم و غير مستقيم بوده است، و علاوه بر اين، نويسنده زاويه ي ديد را از اول شخص به سوم شخص و برعکس تغيير مي دهد.

1-7 اهداف
1 يکي از اهداف اصلي اين نوشته اين است که ويژگي هاي جريان سيال ذهن، به وبژه شيوه هاي روايت را در رمان شازده احتجاب بررسي کند. اين پايان نامه در پي آن است تا با بررسي تکنيکهاي روايي داستان، همچنين بررسي زواياي ديد به اين هدف نزديک شود.
2 موضوع بررسي تکنيک هاي روايي در داستان هاي جريان سيال ذهن در آثار مشهور جهاني ، جديد نبوده ، هدف کلي اين تحقيق اين است که اين شيوه ها در رمان شازده احتجاب بررسي و شناسايي شود.
3 يکي ديگر از اهداف اين پژوهش شناخت عوامل توجه نويسندگان ايراني به داستان نويسي مدرن و پيوند آن با سرچشمه هاي اصيل ادب فارسي است.
4 در داستان هاي به شيوه ي جريان سيال ذهن ، گذشته و حال وآينده کاملاً درهم آميخته اند و يکي از اهداف اين تحقيق بيان شگرد گلشيري در تقابل زمان عيني و زمان ذهني در اين رمان است.
1-8 تعريف واژه هاي کليدي: جريان سيال ذهن
“اصطلاح جريان سيال ذهن را نخستين بار “ويليام جيمز” فيلسوف و روانشناس آمريکايي، (1842-1910) در كتاب “اصول روانشناسي” (1890) مطرح كرد. وي كوشيد تا برخي مفاهيم مورد نظر و تجربه‌هاي ذهني خود را به كمك آن شرح دهد”(صنعتي، 1380: 320).
“ويليام جيمز ابتدا اصطلاحاتي مانند “سلسل? فكر” و “رشت? فكر” را رد كرد، زيرا معتقد بود كه اين دو عبارت مفهوم پيوستگي را به ذهن مي‌رساند. در حالي كه Stream در اصطلاح(The Stream of Consciousness) يا جريان سيال ذهن، در لغت به معني رودخانه يا نهر است و در واقع استعاره‌اي است که از عنوان سيال ذهن مورد نظر است”(ايدل ،1374: 71).
در زبان فارسي، معمولاً اصطلاح(The Stream of Consciousness) به جريان سيال ذهن يا سيلان ذهن يا سيلان آگاهي ترجمه شده است در زبان فارسي، معمولاً اصطلاح(The Stream of Consciousness) به جريان سيال ذهن يا سيلان ذهن يا سيلان آگاهي ترجمه شده است. جريان سيّال ذهن شيوه‌اي از روايت است که در اين شيوه احساسات، ادراکات و حتي تفکرات شخصيت‌ها به همان صورتي که در ذهن پديد مي‌آيد، آورده مي‌شود.

1-9 حدود و قلمرو تحقيق
پرداختن به ذهنيات شخصيات داستاني، در ادبيات غرب سابقه اي طولاني دارد، و سير افکار و سازو کار ذهن در بعضي از شخصيت هاي داستاني برخي از نويسندگان همچون داستايوسکي و تولستوي را مي توان پيشرو تکنيک هاي مدرن داستان نويسي محسوب کرد. برخي داستان‌نويسان کوشيدند تا با تغيير بنيان روايت ، شيوه روايت ذهني را در داستان جانشين روايت‌هاي معمولي کنند، و با گام‌هاي اوليه خود، راهي براي نوشتن اين‌گونه داستان گشودند.
گلشيري، رمان شازده احتجاب را با ساختاري غير خطي به نگارش درآورده است. او ميل شديدي به تکنيک و فرم، و بهره گيري ازجريان سيال ذهن و شيوه ي تک گويي دروني در رمان داشته است. روش گرد آوري اطلاعات در اين پايان نامه، به روش عمومي تحقيق و روش کتاب خانه اي (و تحقيق توصيفي) است، و براي پربارتر شدن اين پژوهش، کتاب ها و مقالات و پايان نامه هاي مرتبط با موضوع، مطالعه کند ؛ و همچنان که در قسمت کتاب شناسي ديده مي شود، سعي شده است که از منابع دست اول و اصلي مرتبط با موضوع بهره گرفته شود، و تنها چند مورد از منابع فرعي و رابط نيز استفاده شده است.
ابزار گردآوري اطلاعات در اين تحقيق، از طريق فيش برداري و ثبت اطلاعات و مطالعات به صورت رايانه اي، عکس و گاه برگه نويسي بوده است، و همچنين به شبکه هاي کامپيوتري و بانک هاي اطلاعاتي که با موضوع مرتبط بوده اند نيز مراجعه شده است.
روش تجزيه و تحليل اطلاعات در اين پژوهش، به روش توصيفي همراه با نمونه هايي به عنوان استشهاد به آن ويژگي ها، و گاه به روش تحليلي براي توضيح ارتباط ويژگي ها با ساختار کلي رمان صورت گرفته است. اطلاعات مطالعه شده ي مورد نياز برگه نويسي شده ، و پس از تنظيم، براي ثبت در فصل هاي مختلف پايان نامه مورد استفاده قرار گرفتند.

فصل دوم
مباني نظري
جريان سيال ذهن
در ادبيات داستاني

2-1 مقدمه
داستان نويسي به شيوه ي جريان سيال ذهن يکي از شيوه هاي مدرن داستان پردازي است که حدود يک قرن از پيدايش آن در مغرب زمين مي گذرد و برخي نويسندگان ايراني نيز در چندين دهه پيش، از طريق آشنايي با جريان مدرنيسم و يا ترجمه اين رمان ها به فارسي با اين شيوه آشنا شده، و از طريق تقليد و الگو برداري از شيوه هاي نويسندگي غربي و يا از طريق نوآوري و توجه به فرم داستان با بهره گيري از ميراث اصيل ادب گذشته ي ايران به تجربه ي روايت هاي ذهني دست زده اند .
جريان سيال ذهن شکل خاصي از روايت داستان است که مشخصه‌هاي اصلي آن پرش هاي زماني پي در پي، تبعيت از زمان ذهني شخصيت داستان و گاه نوعي شعرگونگي در زبان است که به دليل انعکاس ذهنيات مرحله پيش از گفتار رخ مي دهد. اين شيوه ي روايت، يعني بکارگيري نظرگاه محدود به ذهنيت يک شخصيت واحد، مزيت فراواني به اين گونه داستان ها بخشيد. حضور ذهن يا درون‌نگري در داستان تلاشي بوده است که از سوي نويسندگان مختلف پي‌ريزي شده است.
2-2 شيوه نوين داستان نويسي در اوايل قرن بيستم
در آغاز قرن بيستم، در نتيجه اکتشافات روان شناساني چون زيگموند فرويد و کارل گوستاو يونگ، درباره ي ذهن و ماهيت آن ديدگاه هاي جديدي مطرح شد. طبق اين ديدگاه ها ذهن آدمي پيچيده و چند لايه است و گذشته همواره در برخي لايه هاي آن حضور دارد ومدام بر واکنش هاي فعلي فرد تأثير مي گذارد. انسان ها چيزي جز خاطراتشان نيستندو با کاوش در ذهن انسان مي توان به همه چيز درباره او پي برد. اين ديدگاه، در تحولات فنون رمان نويسي سهم به سزايي داشت.
“دهه اول قرن بيستم را “عصر طلايي رمان مدرن” مي نامند. در آغاز قرن بيستم، جامعه دچار تحولي شد که اعلام فرديت و اهميت فرد به جاي جامعه مهم ترين مشخصه آن بود”(ديچز، 1374 :115).
“هانري برگسون1 فيلسوف فرانسوي چنين پيش بيني کرد: “کندو کاو ناخودآگاه، کار در زير زمين ذهن با ابزار خاص، وظيفه ي اصلي روان شناسي در قرن تازه ماست”(صنعتي، 1380 :40).
“در قرن بيستم آن قدر متن هاي روانکاوي و روانشناسي بر ادبيات و هنر تأثير گذارده اند که کمتر کار عمده ادبي است که از اين تأثير بي بهره باشد. اين تأثير چه در فرم و چه در محتوا (بيشتر در محتوا) به اندازه اي است که امروزه گاه نمي توان ادبيات و روانکاوي را از هم جدا کرد براي مثال در فرم، فن هم خواني آزاد2 با نزديک به آن جريان آگاهي3 به کار گرفته مي شود”(همان:82).
“بدين ترتيب، “کار نوشتن” رفتاري مي شود در رديف رفتار هاي ديگر، و آفرينش ادبي نيز مورد ويژه اي است تحليل شدني همانند رؤيا”(غياثي،1382، 12(.
2-3 جنبه هاي اجتماعي، روان شناختي و ادبي توجه به آثار ذهني
مدرنيسم، به عنوان مهم ترين نهضت آغاز قرن بيستم، نشان از نوعي ناپايداري و بي ثباتي داشت. يکي از نمود هاي اين بي ثباتي را در مقايسه ي آثار هنري اين عصر با عصر پيشين مي توان ديد.
“رمان نويسان مدرن مي بايست براي يافتن ملاک هاي تصميم گيري درباره ي اين که کدام جنبه از زندگي انسان ها واجد اهميت است، از ذوق شخصي خود کمک مي گرفتند. چنين فضايي مستعد پيدايش نويسندگاني بود که با ماده ي خام رمان هايشان دچار جدال بودند”(ديچز، 1374 :116).
“احساس فشار، فقدان آرامش و اعتماد به نفس، ايجاز زياده از حد، گرايش مداوم به نگارشي پر رمز و راز و مبهم و حاکي از طغيان ذهني، و سرانجام، سوق يافتن به سوي دنياي درون که در اغلب رمان هاي مدرن و به طور خاص در داستان هاي جريان سيال ذهن ديده مي شود، به اين دليل بود که رمان نويسان ديدگاه هنري جامعي نداشتند”(بيات، 1390 :24).
“در آثار قديم گاهي انديشه شخصيت رمان يا تک گويي دروني او، مثلاً با افزودن يک فعل “با خود گفت” نقل مي شد، و آوردن آن تغييري در سبک و ساختار رمان نمي داد. رمان جديد احساس را به جاي انديشه ارائه مي دهد و آن هم از جانب خود شخصيت، نه با دخالت نويسنده. بدين سان وارد جهان پيچيده احساس هاي دروني و ذهني مي شويم. به ويژه در زماني که ترتيب انديشه ها، احساس ها و حساسيت ها از سوي نويسنده تعيين نشده است. اولين نمونه اين نوع رمان که در روزگار خودش جلب توجه نکرد درختان غار را بريده اند اثر ادوارد دوژاردن(1949-1861)بود که بايد او را مبدع تصادفي “تک

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه درباره knowledge، instructional، In Next Entries دانلود پایان نامه درباره teachers'، proposed، In