دانلود مقاله با موضوع بینامتنیت، ادبیات عرب، خلافت عباسی

دانلود پایان نامه ارشد

استاد راهنما:
دکتر مصطفی کمالجو

استاد مشاور:
دکتر حسن گودرزی

نام دانشجو:
گلافشان فیروزجائیانگلوگاه

شهریورماه 1391

تقدیر و تشکّر
پس از حمدوثنای خداوند متعال، در ابتدا لازم میدانم که از زحمات بیدریغ استاد گرانقدر جناب آقای دکتر کمالجو که همواره و بیدریغ مرا مرهون راهنماییهایشان قرار دادهاند، تشکر کنم. از استاد گرامی جناب آقای دکتر گودرزی که مشاوره این پایاننامه را پذیرفتند، کمال تشکر را دارم. و نیز از اساتید ارجمند آقایان دکتر یوسفی و دکتر مشایخی که داوری پایاننامه اینجانب را پذیرفتند،بینهایت سپاسگزارم.
همچنین بر خود لازم میدانم که از همهی اساتیدی که در مراحل مختلف تحصیلی چراغ راه علم و دانش را بر من روشن کردهاند، به ویژه جناب آقای دکتر جرفی که افتخار شاگردی درمحضر ایشان را داشتهام سپاسگزاری نمایم.

تقدیم به:
پدر و مادر عزیزم؛
که در تمام مدت تحصیل مرهون کمک و یاری ایشان بودهام.
و همسر فداکارم و دخترم یسنا ؛
که وجود پر مهرشان مایهی دلگرمی و امیدم بوده است.

چکیده
مقامات حریری نوشته ابو محمد قاسم بن علی حریری بصری، اثری است گرانسنگ در موضوع مقامات که این نویسندهی توانا آن را به تقلید از شیوهی بدیعالزمان در پنجاه مقامه نگاشته، و در تصنع و تکلف از وی در گذشته و این فن را به کمال رسانده است. هر مقامه در قالب داستانی کوتاه و مستقل است که شخصی به نام حارث بن همام، شیفتهی نوادر ادب، آن را روایت کرده است. و قهرمان داستانها، پیرمردی است شوخ، فرزانه، خطیب و دانای علوم و فنون ادبی به نام ابو زید سروجی، که با خطابههای شیرین خود همگان را میفریبد.
قرآن کریم، مهمترین و بینظیرترین کتاب در نزد مسلمانان و به ویژه علما و ادبا است و کاملترین کتابی است که نازل شده و بلاغت و زیبایی آن همگان را شیفتهی خود نموده است و نویسندگان بسیاری، از آن تأثیر پذیرفتهاند. ابو القاسم حریری نیز از جمله کسانی است که مقامات خویش را با تأثیر پذیری از قرآن کریم بنا نهاده و از آیات و مضامین آن بهرهی وافر برده است.
در انجام این پایاننامه، از روش کتابخانهای برای گردآوری اطلاعات استفاده شده است. و سعی بر آن شده تا بینامتنیت قرآنی را در مقامات حریری، که به حق یکی از کمنظیرترین آثار ادبی در ادبیات عرب، محسوب میشود مورد بررسی و کند و کاو قرار دهد.
حریری از آیات نورانی قرآن کریم، بهره فراوان جسته است که در چهار گروه مورد بررسی قرار گرفته است:
1- استفاده از الفاظ قرآن کریم 2- استفاده از آیات قرآن کریم یا قسمتی از آن
3- استفاده از مفاهیم و مضامین آیات الهی 4- استفاده از الفاظ و مفاهیم آن.
پژوهشی که انجام شده، نشانگر این است که کاربرد قرآن در کتاب مقامات حریری بسیار جالب توجه بوده، که شاید در این بررسی فقط به بخشهایی از آن اشاره شده است. و این امر بیان کنندهی توجه وافر این شاعر به کلام خداوند میباشد.
واژگان کلیدی:
حریری، مقامات، قرآن کریم، بینامتنیت

فهرست مطالب
عنوان صفحه
مقدمه 1
فصل اول کلیات تحقیق 4
1-1 بیان مسأله 4
1-2 مقامه 5
1-3 کتاب «مقامات» حريري 6
1-4 تناصّ قرآني در مقامات حريري 7
1-5 سؤال پژوهش 9
1-6 پژوهشهاي علمي انجام شده قبلي در ارتباط با پايان نامه (بطور مختصر) 9
1-7 حدود پژوهش (در صورت لزوم) 9
1-8 فرضيات پژوهش 9
1-9 اهداف اين پژوهش 9
1-10 خلاصه مراحل روش پژوهش 9
فصل 2 زندگی حریری 11
2-1 درآمد 11
2-2 زندگی حریری 11
2-3 اساتید حریری 12
2-4 حریری و دیوان خلافت 12
2-5 زشت رویی حریری 12
2-6 آثار حریری 13
2-7 دیگر اشعار او 13
2-8 سبب تألیف کتاب مقامات حریری 13
2-9 گنگی حریری در دیوان خلافت 14
2-10 راویان حریری 15
2-11 حریری و نهی از شراب 15
2-12 موافقان و مخالفان مقامات حریری 16
فصل3 مقامات و بینامتنیت 18
3-1 درآمد……………………………………………. 18
3-2 نگاهی کلی به نثر عباسی 18
3-3 تصنیع در زندگی عربی 19
3-4 تصنیع و دواوین خلافت عباسی 19
3-5 جایگاه شاعران در نزد خلفا و امرا 20
3-6 اوجگیری موج تصنیع 20
3-7 تصنع……… 21
3-8 پیدایش و ظهور مقامات 21
3-9 عوامل ظهور مقامات در عصر عباسی 22
3-9-1 عامل اجتماعی 22
3-9-2 عامل فرهنگي 24
3-10 مقامه در لغت 24
3-11 مقامه در اصطلاح 25
3-12 سیر تحول معنایی مقامه 26
3-13 مقامه در قرآن 26
3-14 قهرمان در مقامات عربی 27
3-15 مبدع مقامات 27
3-16 مقامات حریری 28
3-17 راوی و قهرمان مقامات حریری 28
3-18 شخصیت قهرمان داستان، واقعیت یا خیال 28
3-19 نام مقامات 29
3-20 موضوع مقامات 29
3-21 ارزش ادبی مقامات 29
3-22 سبک مقامات 30
3-22-1 استفاده از کنايات و آيات قرآن 30
3-22-2 استفاده از سجعهاي متوالي وصنايع بديعي 31
3-22-3 استفاده از شعر در ميان نثر 32
3-23 مقامات حریری راهی به درون وی 33
3-24 خلاصه ای از مقامات حریری 33
3-25 متأثران از مقامات حريري 34
3-26 مقامات حریری و ادب اروپایی 35
3-27 آثار حريري 36
3-28 بدیع الزمان همدانی 36
3-29 سیر مقامه نویسی پس از بدیع الزمان 37
3-30 حريري و مقايسة وي با بديع الزّمان 37
3-31 تفاوت مقامات بدیع الزمان همدانی و حریری 39
3-32 متن و بینامتن 40
3-33 تناص در لغت 41
3-34 تناص در اصطلاح 42
3-35 کریستوا و تعریف وی از بینامتنیت 42
3-36 بینامتنیت در ادبیات غرب 43
3-37 بینامتنیت در ادبیات عرب 44
3-38 انواع تناص 45
فصل4 بررسی بینامتنیت قرآنی(تناص) در کتاب مقامات حریری 48
4-1 درآمد…… 48
4-2 تأثیر مفردات و الفاظ 48
4-2-1 المثانی 49
4-2-2 فؤاد أُم موسی 49
4-2-3 أُم القری 49
4-2-4 إنّا للّه……… 50
4-2-5 السماء و الأرض 50
4-2-6 سواد الوجه و البیض 50
4-2-7 اصحاب الکهف 50
4-2-8 المصابیح 51
4-2-9 الإنشقاق 51
4-2-10 ألَنَّا له 51
4-3 تأثیر آیات قرآن 51
4-4 تأثیر مفاهیم قرآنی 61
4-4-1 یاری جستن از خدا 61
4-4-2 امر به معروف و نهی از منکر 61
4-4-3 پنهان نبودن چیزی از خداوند 62
4-4-4 بازداشتن نفس 62
4-4-5 مرگ 62
4-4-6 فریبنده بودن زندگی دنیا 63
4-4-7 وفای به عهد 64
4-4-8 مهمانی دادن حضرت ابراهیم 64
4-4-9 استرجاع 64
4-4-10 قیامت 65
4-4-11 توبه 66
4-4-12 سوگندهای قرآنی 67
4-4-13 داخل شدن در منزل 68
4-4-14 ربا خواری 68
4-4-15 عیبجویی 68
4-4-16 تحمل سختیها 69
4-4-17 کوتاه کردن آرزوها 69
4-4-18 زنده کردن مردگان 69
4-4-19 فضل خداوند 69
4-4-20 عمل نیک 70
4-4-21 عدم غفلت خداوند 70
4-4-22 وفاداری 70
4-4-23 درخواست از خداوند 71
4-4-24 روشن ساختن پیری با موی سپید 71
4-4-25 یاری خواستن از خداوند 71
4-4-26 مأیوس بر نگرداندن 72
4-4-27 پنهان نماندن چیزی از خداوند 72
4-4-28 حفاظت از آتش جهنم 72
4-4-29 صبر 73
4-4-30 داستان حضرت یوسف 73
4-4-31 حضرت موسی و خضر(علیهما السلام) 73
4-4-32 بذل و بخشش 74
4-4-33 بیثباتی دنیا 74
4-4-34 سرپیچی از نفس 74
4-4-35 بخشش و گذشت 74
4-4-36 رسوایی دنیا 75
4-5 تأثیر الفاظ و مفاهیم 75
4-5-1 آموختن بیان و الهام کردن روشنی کلام 75
4-5-2 هدایت به راه راست 76
4-5-3 توانا بودن خداوند 76
4-5-4 باز گشت به سوی خدا 76
4-5-5 پنهان نبودن چیزی از خداوند 77
4-5-6 مرگ 77
4-5-7 نیکی 77
4-5-8 حفظ امانت 77
4-5-9 صبر 77
4-5-10 سوگند به خداوند 78
4-5-11 مقدم داشتن دیگران بر خود 79
4-5-12 مُهر بر دلها 80
4-5-13 خدای یگانه و بینیاز 80
4-5-14 گزاردن نماز 80
4-5-15 بیهوش بر زمین افتادن قوم 81
4-5-16 تواضع 81
4-5-17 آشکار کردن راه راست از گمراهی 81
4-5-18 هدایت شدگان 81
4-5-19 شک باطلکنندگان 82
4-5-20 مباح دانستن چیزهای حرام هنگام نیاز ضروری 82
4-5-21 لا نه شرقی و نه غربی 82
4-5-22 خدای آفریننده 82
4-5-23 سخن حضرت مریم: ای کاش فراموش شده بودم 83
4-5-24 برتری آخرت بر دنیا 83
4-5-25 بهترین نگهبان 83
4-5-26 وا نگذاشتن به حال خود 83
4-5-27 فرعون و غرق شدنش در دریا 84
4-5-28 در هم پیچیدن آسمان 84
فصل5 نتیجهگیری 86
5-1 نتیجه………. 86
5-2 پیشنهادات آتی 89
فهرست منابع و مآخذ 90
منابع فارسی 91
منابع عربی 93
منابع اینترنتی 91

فهرست شکلها
عنوان
صفحه
شکل 5-1 نمودار درصدی استفاده از آیات قرآن 87

فهرست جدولها
عنوان
صفحه
جدول شماره 5-1 بررسی میزان استفاده از آیات الهی 88

مقدمه
قرن چهارم هجری، دورهی بسیار آشکاری از زندگی عرب و مسلمانان در تمامی جوانب از جمله ادبیات داستانی میباشد. و تأثیر دولت آل بویه در آن بسیار زیاد بوده است؛ چرا که آنها رابطهی محکمی را بین تاریخ خود و تاریخ خلافت عباسی پیوند زدند که هیچ دولت دیگری در آن عصر، چنین پیوندی نداشت.
در اواخر قرن چهارم هجري در زبان عربي از متفرّعات فنّ قصص، فنّ نويي به وجود آمد كه بر آن نام «مقامات» نهادند. مقامات، به طور کلي از انواع داستانهاي کهن ميباشد که با نثر مصنوع آميخته با شعر در مورد يک قهرماني است که به صورت ناشناس در داستان ظاهر ميشود، حوادثي به وجود ميآورد و همينکه در پايان داستان شناخته ميشود، ناپديد ميگردد تا آنکه دوباره در هيبتي ديگر، در مقامه بعدي آشکار ميشود (شميسا، 1373، 207). لذا مقامات را ميتوان مجموعهاي از داستانهاي مجزّا دانست که داراي وحدت موضوع ميباشند. اين فن با داستاننويسي و افسانهپردازي از بعضي جهات مشابه و از پارهاي جهات مغاير بود.
مقامات بلافاصله پس از ابتكار و ابداع در زبان عربي، شهرتي تمام يافت و پيروان بسيار پيدا كرد و علّت آن اين بود كه در نثر عربي در اين عهد، ميل به تكلف در صنعت لفظي، شدّت يافته بود و ايجاد فنّ مقامات، راه را براي نويسندگان متصنّع هموار ميكرد. نيز به نظر ميرسد كه استغاثههاي مسجّع گدايان، براي ظهور سبك مخصوصي كه «بديع الزّمان همداني» در مقامات خود به وجود آورد بسيار مؤثّر بوده است. (ابراهیمی حریری، 1364، 8)
بینامتنیت )تناص) يك اصطلاح ادبي است كه نخستین بار در زبان فرانسوی و در آثار اولیه ژولیا کریستوا، در اواسط تا اواخر دههی شصت مطرح شد.
باید بدانیم که متون، در تشکیل یک متن دخیلاند و این گفته به مثابهی معیارها و مقایسههایی نمیباشد که شخص نویسنده برای تألیف متون جدید و خاص، چارهای جز این نداشته باشد که به این تبعیت و پیروی کردن روی بیاورد؛ بلکه مادهی اولیهای که در تولید متون جدید به کار میگیرد بر اساس نقشهای است که آن را در ذهن و وجود خود ترسیم نموده است. (اکبری، 1380، 6)
کتاب مقامات حریری در زمرهی بهترین آثاری است که به زبان عربی و در قالب نثر نگاشته شده است. این کتاب شامل پنجاه مقامه و به صورت داستان میباشد که راوی آن حارث بن همام و قهرمان آن ابوزید سروجی است.
با توجه به اینکه در خصوص بینامتنیت قرآنی در مقامات حریری سخن چندانی به میان نیامده است، در این تحقیق بدین مطالب پرداخته شد. در فصل اول به کلیات تحقیق پرداخته شده است. در فصل دوم راجع به زندگی و ادب حریری، مختصری سخن گفته شد. در فصل سوم به مقامه و سیر تاریخی آن و نکاتی در این باره پرداخته شد. در ادامهی همین فصل دربارهی بینامتنیت نیز سخن به میان آمد. در فصل چهارم چگونگی تأثیر متن غایب (قرآن کریم) بر متن حاضر (مقامات حريري) از چهار منظر: تأثیر مفردات و

پایان نامه
Previous Entries سوره بقره، سوره نازعات، سوره حجرات Next Entries دانلود مقاله با موضوع بینامتنیت، مفاهیم قرآنی، مفردات قرآن