پایان نامه درباره نمایشنامه، نیما یوشیج، میرزاده عشقی

دانلود پایان نامه ارشد

زیر گوش شما آن شب در آن مجلس گفته بودم: «من میرزا فتحعلی آخوندزاده دربندی هس
دیالوگ 53
تغییر منظر 54
طبقه بندی موضوعی آثار نیما 55
1. رمانتیک، تغزلی و خیالی 55
2. واقع گرا و اجتماعی 56
3. نمادین: توصیفی و مفهومی 56
تحلیل آثار نیما یوشیج در پرتو زبان نمایشی 59
1. منظومه‌ی افسانه 59
2. کار شب پا 78
3. خانه سریویلی 85
پیوست یک: گزیده هایی از نظرات نیما درباره ی ادبیات 110
1. ارزش احساسات در زندگی هنرپیشگان 110
2. نامه به شین پرتو 112
3. حرفهای همسایه 115
پیوست دو: نمونه هایی از نمایشنامه منظوم در ادبیات معاصر ایران 116
1. گزارشِ(ترجمه) مردم گریزِ مولیر، اثر میرزا حبیب اصفهانی 116
2. خسرو پرویز اثر تقی رفعت 117
3. منظومه ایده آل اثر میرزاده عشقی 118
4. زهره و منوچهر اثر ایرج میرزا 119
کتاب نامه 121
بخش عملی: اقتباس نمایشی از منظومه‌ی مانلی نیما یوشیج 124

فصل یکم: کلیات

1. مقدمه
شعر عروضی فارسی از قرن سوم هجری پدید آمد. و به فاصله ای کوتاه قله های بسیار رفیع و تکرارنشدنی ادبیات ایران در آثار حماسی،‌ تغزلی و عرفانی آفریده شدند. اما پس از پشت سر گذاشتن این دوران اوج شکوه‌مند،‌شعر عروضی فارسی مثل هر جریان دیگری به دوره حضیض خود رسید. کم کم زبان این شعر تبدیل شد به زبانی بیگانه از طبیعت جهان، مردم و اجتماع،که فقط مشغول صور خیال و تصویرپردازی های ذهنی، با قواعد خودش بود؛ قواعدی که اکنون پس از گذشت هزار سال به طور کاذب حالت ازلی و ابدی پیدا کرده بودند.
با شروع دوره مشروطه شاعران نویسندگان با کمک مردم بیدار شده یک رستاخیز را در زبان آغاز کردند. آن‌ها به بیگانگی این زبان کهن با مردم و زمانه اعتراف کردند و آن گاه تلاش هایی را برای نجات آن انجام دادند اما آنان تغییر و نوجویی را بیشتر در ظاهر دیدند و همین به خاطر دستاوردشان برای ادبیات ایران چندان عمیق و اثرگذار نشد.
وقتی نوبت به نیما رسید او به این نتیجه رسید که تغییر ایجاد کردن در قواعد ظاهری به تنهایی بسنده نیست. او در مسیری که پی گرفت شکستن قواعد را با تغییر نوع نگاه هموار کرد. نیما دوباره به سادگی زبان و به طبیعت بازگشت. او در شعر خود با دقت به جهان نگاه کرد و زبان زنده و نمایشی خود را با توصیف، عینیت گرایی و توجه کامل به طبیعت ساخت. در این زبان اشیا کلمات و تعبیرات تازه اجازه ی ورود می یابند.
این زبان به بقیه ی رسانه ها هم کمک کرد که ساده، واقعی، روایتگر و طولانی شوند. این زبان خود از بقیه ی رسانه ها بهره داشت و به آنان بهره می رساند. مهم ترین عنصر این زبان ساختمان است. که به یک اثر ادبی وحدت و شکل می دهد چیزی که در زبان شعر کهن وجود ندارد. در شعر کهن هر بیت به تنهایی دارای معنا است و ارتباط آن با بیت قبل و بعدش در اکثر قریب به اتفاق اشعار، صوری و بسیار سست است. اما در آثاری که نیما ارائه می دهد هر جزء به ترسیم یک کل واحد کمک می کند و اثر را به معنای واقعی آن می سازد. در این گونه از تمام امکان ها جهت اثر گذاری بیشتر زبان استفاده می شود. زبان به مرحله ای می رسد که زنده است مانند زبانی که روی صحنه تئاتر بازیگران مقابل هم به کار می گیرند. طولانی می شود، ادامه می یابد، حتی گاهی سکوت می کند و اتمسفر را می سازد. نیما در طول راهی که رفت با گذر از منازل مهم فراوان سرانجام زبان نمایشی را با تمام ویژگی های تثبیت شده اش بنیاد نهاد. این زبان در کامل ترین شکل خود از تمام امکان های نمایشی مثل دیالوگ، تغییر منظر، توصیف با حواس پنجگانه، نمادگرایی، واقع گرایی با پرداخت جزئیات دقیق طبیعت، اشیا و اشخاص استفاده می کند اما هنرمند هوشیار و بسیار آگاهی را می طلبد که بر اساس موضوع کلی خود از هرکدام از این امکان های تازه درست و به جا استفاده کند.

2. بیان مسئله
نیما شعر جدید ایران را بنیان نهاد اما این بنیانگزاری را را از رهگذر شعر کهن آغاز نمود. او به شعر کلاسیک مسلط بود و در اوایل تجربه های نوجویانه ی خود را در همین شعر جست و جو می کرد. اما همین حضور جدی و مسلطش در شعر کهن، او را به باور بن بست در ادبیات کلاسیک رساند.
از طرف دیگر نیما در فعالیت های هنری و تئاتر کشور هم حضور پیدا کرد. او با تسلط به زبان فرانسه آثار غربی ها را مطالعه کرد و در شعر خودش هم مدعی زبان نمایشی بود. منظور از زبان نمایشی زبانی است که به درد دکلمه می خورد، ساده است و باطبیعت ارتباط دارد. به یک اندازه، هم با دنیای خارج و هم با حال وهوای انسان ارتباط دارد و به هیچ کدام بی توجه نیست. زبان نمایشی زبانی است که غنا دارد و برای ساخت اثر ادبی فاخر کم نمی آورد چرا که از پتانسیل های موجود در طبیعت،‌ جهان و همین طور روح آدمی استفاده می کند. در ساختار این زبان وجود این پتانسیل ها فرض شده و اصلن بر اساس آن ها پی ریزی شده است.
نیما یوشیج با همین روش یک دسته آثار قدرت مند و تکرار ناپذیر در ادبیات ایران خلق کرد. راز برجستگی آثار او بود که به یک زبان قدرتمند و جدید مسلح بودند و می توانستند پاسخ گوی نیاز زمانه ی خود باشند. زبان تازه با قراردادها و قواعد تازه اش بود که به این آثار قوت ماندگاری، خلوص و عمق می بخشید و ذات هنری اعلایی به آن ها می داد. به جرأت می توان گفت قبل از نیما یوشیج یا بدون نیما یوشیج و آرا و تاثیرات حیرت انگیز او، ایرانیان نه تنها در شعر بلکه حتی در سایر رسانه های ادبی مثل داستان و نمایشنامه فکر یا اثر قابل اعتنایی نداشتند. چرا که هم در نمایشنامه و هم در داستان های خود هنوز اسیر منظوم سازی های بیهوده ی قدیمی که کسی نمی دانست چه ضرورتی دارند اما جایگزینی هم برایش نمی یافتند، بودند. نمایشنامه و داستان ایران هر دو ظرف های خنک و بی مزه ای بودند برای همان ماده ی شعر قدیم، ذهنیت گرایی ها و لفظ بازی هایی که دیگر در این عصر و زمان به هیچ کاری نمی آمدند.
شعر همواره شاهرگ حیاتی ادبیات ایران در طول تاریخ بوده است بنابراین انقلاب ادبی تازه هم از شعر و از اشعار نیما آغاز شد. همان کسی که هم به تمام رسانه های ادبی غیر شعر آگاهی داشت و هم از نقش پیشرو و رهبرانه ی شعر در تمام محصولات فرهنگی ایران مطلع بود. جنبش های نمایش نامه نویسی درست و اصولی امثال آخوندزاده و میرزا آقا تبریزی که قبل از نیما آغاز شده بودند در عصر نیما تثبیت شدند و مهر تأیید خوردند. چرا که قبل از پدید آمدن شعر نو، این آثار علیرغم قوتشان، هنوز در عرصه ی ادبیات رسمی ایران جدی گرفته نمی شدند و هنوز جو غالب با نمایشنامه ها و تئاترهایی بود که گرایش داشتند آثار کهن ایران مثل شاهنامه و خمسه را با همان نظم و قافیه روی صحنه بیاورند. نیما زبان کهنه را در سرچشمه ی اصلی فرهنگی ایران، یعنی در شعر نشانه رفت و آن را متحول کرد.
زبان تازه ای که نیما خلق کرد به گفته ی خود او هم به کار نمایشنامه می آید و هم به کار داستان و هم دکلمه. امکان های این زبان به گفته ی خود او نامحدود است. همان زبانی که از پیرایه های خنک و اضافی تخلیه شده و ارزش های راستین برای برجستگی خود یافته است. در آثار خود نیما محصولات بسیار متنوع و درخشان این زبان را می یابیم. شعر نمایشی، شعر داستانی، شعر اجتماعی، و حتی شعر نمادین حاصل تغییرات این زبان است.
ویژگی های مهمی مثل ساختمان، حرکت، چندصدایی، سادگی و سمفونی توصیف و احساس در زبان بسیار فراتر از آنند که فقط محدود به دامنه ی شعر باشند. و برای همین آثار عالی و برجسته ی نیما در طول دوره ی کاری‌اش از محدود شدن صرف در دامنه ی شعر می گریزند و به حوزه های دیگر نیز کشیده می شوند.
فهمیدن، شناختن و ساختار بندی مولفه های این زبان تازه که آزمون خود را در رسانه ی مهم فرهنگی ایران یعنی شعر با بهترین رتبه و در طول تاریخ پس داده است، حتمن می تواند یاری رسان ما در قوت بخشیدن به زبان نمایشنامه و تئاترمان نیز باشد. به ویژه که پس از این همه سال هنوز برخی از بیماری های زبان کهن ادبی گریبان گیر نمایشنامه‌های ماست، به همان شکلی که گریبان گیر شعر و داستان ما نیز هست.

3. پیشینه‌ی پژوهش

1. نمایش واره های منظوم در شعر “نیما”، بررسی جنبه های نمایشی در اشعار نیمایوشیج
نویسنده: بهروز فرجی قارخونی
استاد راهنما: فرهاد ناظرزاده کرمانی
کارشناسی ارشد ادبیات نمایشی
دانشکده هنرهای زیبا 1382
هدف پژوهش فوق بررسی جنبه های نمایشی در اشعار نیما یوشیج و به ویژه منظومه های داستانی اوست. نگارنده آثار نیما یوشیج را از نظر زمانی به سه دوره تقسیم کرده و در هر دوره نمونه های اشعار و جنبه های نمایشی آن ها را مورد بررسی قرار داده است. در این پژوهش اشاره ای به نظرات نیما درباره زبان شعر و زبان نمایش نشده ومنظور از جنبه های نمایشی، عناصر نمایشنامه (طرح، کاراکتر، گفت و گو و …)است.

2. نظريه عناصرنمايشي- داستاني نيما يوشيج و بازتاب آن در شعر او
نویسنده: سارا مطوری
استاد راهنما: مصطفی صدیقی
کارشناسی ارشد ادبیات و علوم انسانی
دانشگاه هرمزگان 1390

اين پژوهش پس از بازخواني نظريه هاي نيما درباره ي چيستي و چگونگي حضور عناصر نمايشي-داستاني در شعر به جستجوي عملي اين عناصر در شعر نیما مي پردازد. در همين راستا، در مباحث مقدماتي به زمينه هاي پيدايش شعر نیمایی تحت عنوان های نمايش گونه‌گي، ويژگي شاخص افسانه، گفت وگو و شخصيّت پردازي و وجوه تمايز كاربرد عناصر نمايشي درشعركلاسيك و شعر نو می پردازد. آنگاه تحت عنوان تاريخچه ی ادبيات نمايشي در ایران، ابتدا به معرفی نمايشهاي سنتي در ايران و انواع آن(تعزيه، خيمه شب بازي، تخت حوضي، نقالي و…) می پردازد و در ادامه به سراغ ادبيات نمايشي نوين ايران می رود چهره هاي شاخص این گونه را در ایران معرفی می کند. سپس به موضوع نمايشنامه هاي منظوم و معرفي نمونه هاي برجسته آن می پردازد. و در پایان عناصر نمايشي-داستاني را تحت عناوین موضوع، شخصيّت، انواع شخصيّت و شخصيّت پردازي، گفت وگو و انواع آن، طرح، تعليق، گره افكني،كشمكش، زمان و مكان طبقه بندی می کند. در این پژوهش هم زبان نمایشی از منظر نظریات خود نیما یا ویژگی های شعر آزاد او بررسی نشده است.

4. هدف پژوهش

برای بهبود وضعیت فعلی ادبیات ایران در شعر، داستان و نمایشنامه یک بازشناسی گسترده از ادبیات معاصر که بخش عمده و مهمی از آن شعر نیما و آرای نیما است نقش بسیار مهمی دارد.
این پژوهش در حد توان خود تلاش می‌کند این راه را آغاز کند و شعر نیما را در پرتو دو رسانه‌ی شعر و نمایش بازخوانی کند تا با این رویکرد به نتایج تازه‌ای در هر دو رسانه دست یابد. هم‌چنین سعی می کند مولفه های زبان نمایشی راکه نیما روی آن‌ها تاکید داشت مشخص کند.
برای این کار هم آرای نیما و هم آثار او را می کاویم و در ترکیب این دو جویای دستاوردهای مورد نظر خودمان یعنی یافتن قاعده‌های زبان نمایشی هستیم.

5. فرضیات و پرسش‌های پژوهش

در ابتدای کار برای این پژوهش با پرسش‌های بسیاری رو‌به‌رو بودیم:
1. نیما کیست و چه ارتباطی با تئاتر دارد؟
2. نیما کدام آثار را مطالعه کرده است؟
4. دغدغه‌ی اصلی نیما چه بود وآثار خود کدام هدف را دنبال می‌کرد؟
5. نیما در کدام رسانه ها کار کرده است و محدوده ی سخنان او تا کجاست؟ و آیا فقط به شعر محدود است؟
6. در عصر نیما و قبل از آن چه تغییراتی در شعر و نثر فارسی افتاده بود؟
7. شعر آزاد که توسط نیما تاسیس شد چه نسبتی با جریان های ادبی قبل از خودش داشت؟ پیشینیان نیما چه کرده بودند و نیما چه تاثیراتی از آن ها گرفت؟
8. ادبیات در عصر خود نیما چه وضعیتی داشت؟ اثر گذاری های همزمان نیما کدام است؟ چه ارتباطی میان نیما و هدایت هست؟ و هم‌چنین نیما و جمال زاده، نیما و حسن مقدم، نیما و میرزاده عشقی؟
9. در شعر کهن چه بن بست هایی پیدا شده بود که نیما تحول آن را ضروری می‌دید؟
10. نیما (در آثار نظری خود) چه می گویدو چه راهی را برای رسیدن به هدف پیش نهاد می دهد؟ تغییر

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره غازان خان، پناهندگان Next Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره سلطان محمد، پناهندگان، غازان خان