دانلود پایان نامه ارشد درمورد نهج البلاغه، پیامبران الهی، اخلاق اسلامی

دانلود پایان نامه ارشد

فهرست مطالب

مقدمه 1
2- بیان مسئله 1
3- سؤالات تحقیق 1
4- فرضیههای تحقیق 2
5- پیشینه تحقیق 2
6- ساختار تحقیق 2
فصل اول: کلیات تحقیق 3
1-1-تهذیب 4
1-2-تزکیه 4
1-3-تفاوت تهذیب و تزکیه نفس 5
1-4-اخلاق عملی و اخلاق نظری…… 6
-5-1تهذیب و تزکیه نفس در قرآن…………. 7
1-6- دلایل اهمیت تهذیب نفس….. 9
1-7- زمان آغاز تهذیب نفس….. 10
1-8- مراحل تهذیب نفس.. 11
1-7-1- خودشناسی 12
1-7-2- عزم بر حرکت 13
1-7-3- امید به رحمت الهی 14
1-7-4-تفکر 14
1-7-5- تخلیه 15
1-7-6- تحلیه 16
1-7-7- تجلیه 16
1-7-8- مرابطه 17
1-7-8-1- مشارطه 18
1-7-8-2- مراقبه 20
1-7-8-3- محاسبه 22
1-7-8-4- معاتبه (توبیخ نفس) 23
1-8- چگونگی تهذیب نفس 24
1-9- مقدمات تهذیب نفس 26
1-10- عوامل و اسباب مؤثر در تهذیب نفس 26
1-10-1- توفیق الهی 26
1-10-2- رهبران الهی 27
1-10-3- قرآن کریم 28
1-10-4- ایمان و عمل صالح 28
1-10-5- تقوا 28
1-10-6- خوف خداوند 29
1-11- موانع تهذیب نفس 31
1-11-1- تداوم گناه 31
1-11-2- تعلقات دنیایی 31
1-11-3- پرخوری 31
1-11-4- حبّ ذات 32
1-12- آثار تهذیب نفس 33
1-12-1- رستگاری 33
1-12-2- رضایت الهی 33
1-12-3- درک حقایق قرآن 34
1-12-4- زمینه جلب محبت خداوند 34
فصل دوم: راهکارهای عملی تهذیب نفس در قرآن 35
مقدمه 36
2-1- یقظه 37
2-2- توبه 40
2-2-1- توبه از حرامها 41
2-2-2- توبه از رذایل اوصاف و اخلاق 42
2-2-2-1- حجاب اوصاف رذیله 43
2-2-3- توبه نصوح 44
2-3- تقوی 45
2-4- صبر و استقامت 48
2-4-1- اقسام صبر 50
2-5- توکل در کارها 51
2-6- توجه به نوافل 53
2-7- زهد 54
2-8- نماز 56
2-9- روزه 57
2-10- ریاضت نفس 58
2-11- تذکر 60
2-12- رفیق و همنشین خوب 62
2-13- شب زنده داری 63
2-14- تمسک به قرآن 64
2-15- ذکر مداوم 65
2-16- سعه صدر 67
فصل سوم: راهکارهای عملی تهذیب نفس در نهج البلاغه 69
مقدمه 70
3-1- اهمیت تهذیب از دیدگاه امام علی(ع) 70
3-2- راهکارهای تهذیب نفس در نهج البلاغه 71
3-2-1- تقوی 71
3-2-2- زهد 77
3-2-3- نماز 78
3-2-4- انجام واجبات و ترک محرمات 79
3-2-5- مجاهدت و ریاضت 81
3-2-6- رضا و تسلیم در برابر قضا و قدر الهی 83
3-2-7- تذکر 84
3-2-8- ترک معاشرت با دوستان بد 85
3-2-9- صبر 86
3-2-10- توکل 87
نتایج و یافتهها 88
کتابنامه 89

مقدمه
از مهمترین اهداف بعثت پیامبران الهی «تهذیب نفس» بوده و از اینرو همواره مورد توجه رهبران الهی از آدم تا خاتم بوده است. هر کدام از انبیاء الهی به نوبه خود، بشر را به تهذیب نفس فراخوانده‌اند و در این راه از هیچ گونه سعی و تلاش دریغ نکرده‌اند.
تهذيب نفس و پاکسازى قلب از غبار گناه‏ و آلودگى‏هاى مادى، صيقل دادن دل، و دريافت يك سلسله آگاهى‏هاى غير حسى و عقلى را به دنبال دارد. مراقبت از خويشتن و زدودن حجاب‏هاى مادى، خضوع و خشوع و عبادت در برابر پروردگار، زمينه‏ساز راه‏يابى به اسرار مى‏شود و موجب مى‏گردد كه بخشى از حقايق در جان و روح انسان منعكس شود.
برای همین در تحقیق حاضر به بیان مهم ترین راهکارهای عملی برای تهذیب و تزکیه روح پرداخته شده و این راهکارها از مهمترین منبع دینی مسلمانان یعنی قرآن و نهج البلاغه بیان شدهاند به این امید که این راهکارها راهگشا باشند.

2- بیان مسئله
همانطور که میدانیم انسان موجودی است که اگر نتواند خود را مهار کند از همه حیوانات هم درندهتر است. نفس اماره انسان او را به سوی هرگونه زشتی سوق میدهد و انسان فقط با تربیت آن نفس میتواند آن را کنترل کند. در نتیجه تهذیب نفس یعنی دور کردن نفس از زشتیها که در جامعه کنونی ضرورت دارد. چيزى كه در مورد آن ترديد وجود ندارد اين است كه اصلاح ملّتها و جامعه‏ها مشروط به اصلاح افراد آن است، و اصلاح افراد در گرو اصلاح نفس و شخصيت انسان‏ها و به‏ تعبير ديگر تهذیب نفس آنان است، تا در نتيجه «نفس امّاره» به «نفس لوّامه» و سپس به «نفس مطمئنّه» تبديل شود. تحقّق اين هدف مشروط به جهاد و كوشش فراوان است؛ هم چنین بزرگترین هدف انبیاء تهذیب نفس و تزکیه . پرورش نفوس انسانها بوده است و تعلیم و تربیت آنقدر مهم است که هدف ارسال پیامبران قرار گرفته است و این اهمیت تهذیب نفس را میرساند. از این رو در پژوهش حاضر به بیان راهکارهای عملی تهذیب نفس از منظر قرآن و نهج البلاغه پرداخته شده است.

3- سؤالات تحقیق
1- در قرآن به چه راهکارهای عملی برای تهذیب نفس اشاره شده است؟
2- در نهج البلاغه به چه راهکارهای عملی برای تهذیب نفس اشاره شده است؟
4- فرضیههای تحقیق
1- در قرآن به راهکارهایی از جمله نماز، روزه، عمل صالح، احسان، یاد خدا و … اشاره شده است.
2- در نهج البلاغه به راهکارهایی از جمله یاد مرگ، کوتاهی آرزو، کناره گیری از محرمات و … اشاره شده است.

1- پیشینه تحقیق
پیرامون تهذیب نفس تاکنون تحقیقات بسیاری انجام گرفته است. از جمله کتب مستقلی در این زمینه نگاشته شده می توان به موارد زیر اشاره کرد:
1- تهذیب نفس. علی، بحرینی دشتی. قم: انتشارات مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان. قم: 1381
2- خودسازی و تهذیب نفس. سید جعفر، حسینی. قم: دارالثقلین. اول: 1381
3- تهذیب نفس از دیدگاه قرآن. علی اکبر، ولایتی. مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی. اول: 1374
4- تزکیه نفس از دیدگاه بزرگان. جواد، الهائی سحر،. بی جا: عصر رهایی. اول: 1386
5- خودسازی یا تزکیه و تهذیب نفس. ابراهیم، امینی. قم: انتشارات شفق. سیزدهم: 1386
هم چنین در ضمن کتب اخلاقی نیز به این موضوع پرداخته شده و قسمتی از این کتابها به این عنوان اختصاص دارد، مانند:
1- مبانی اخلاق اسلامی. مختار، امینیان. قم: صحیفه خرد. چهارم: 1386
2- اخلاق اسلامی. اکبر، خادم الذاکرین. بی جا: نسل جوان. دوم: 1388
3- نقطه های آغاز در اخلاق عملی. محمدرضا، مهدوی کنی. قم: دفتر نشر فرهنگ اسلامی. ششم: 1375
4- معراج السعاده. حاج ملا احمد، نراقی. تهران: انتشارات دریای معرفت. اول: 1391
در این پایان نامه به بیان این راهکارها تنها از منظر آیات قرآن و نهج البلاغه پرداخته شده است.

6- ساختار تحقیق
فصل اول: مفهوم شناسی
فصل دوم: راهکارهای عملی تهذیب نفس در قرآن
فصل سوم: راهکارهای عملی تهذیب نفس در نهج البلاغه

فصل اول: کلیات تحقیق

1-1- تهذیب
در لغت مصدر ثلاثی مزید از باب تفعیل است و ثلاثی مجرد آن «هذب» به معنای قطع کردن درخت، بهبود یافتن از مریضی و اصلاح کردن از معایب می‌آید.1
امّا در اصطلاح کلمه تهذیب به معنای پاکیزه کردن، خالص کردن، اصلاح کردن شعر یا نثر از عیب و نقص و پاکیزه کردن اخلاق است. ذکر این نکته ضروری است که تزکیه و تهذیب از نظر اصطلاحی به یک معنا است که در واقع عبارت است از پاک کردن نفس از آلودگی‌های اخلاقی برای گام برداشتن در جهت فضائل اخلاقی که در نهایت موجب کمال و سعادت واقعی انسان در دنیا و آخرت می‌شود، و فرآیندی درونی است که فرد از طریق آن تلاش می‌کند نفس خود را از آلودگی‌ها پاک و با تدریج عنان نفس خود را بدست بگیرد.2

1-2- تزکیه
تزکیه مصدر ثلاثی مزید از باب تفعیل و از ریشه‌ی لغوی «زکا»، «یزکو»، «زکاء» میباشد. و به معنای رشد و نمو دادن، پاکیزه و اصلاح کردن است و «زکوه» نیز در اصل به معنی رشد و نمو است.3 این واژه به معنی تطهیر و پاک کردن نیز آمده، شاید به این مناسبت باشد که پاک سازی از آلودگی ها سبب رشد و نمو می باشد.4
تزکیه و تزکی به معنای لغوی عبارت است از پاک نمودن خود و یا پاک شدن از آنچه که باید از آن پاک شد.5 می‌توان‌ تزکیه‌ را پالایش‌ نفس‌ از رذایل‌ اخلاقی‌ و آراستگی‌ به‌ فضایل‌ اخلاقی‌ دانست‌. ‌عالمان علم اخلاق می‌گویند براى خودسازى ابتدا باید رذایل اخلاقى و اخلاق بد را از خود دور کرد، سپس‌درخت پاکى نشاند. بدیهى است با وجود صفاتى مانند حسد وکبر و خودپسندی و خودخواهى و شهوترانی،‌ دسترسى به صفات پسندیده و انجام اعمال خیر بسیار مشکل خواهد بود.6
از مهمترین اهداف پیامبران الهی تزکیه نفوس، یعنی پاک کردن مردم از زشتیها و پلیدیها و اخلاق زشت است. کمال روح انسان، فقط در تزکیه است؛ همچنان که قرآن کریم میفرماید:
(قَدْ أَفْلَحَ مَن زَكَّئهَا – وَ قَدْ خَابَ مَن دَسَّاهَا)7
«هر كس نفس خود را پاك و تزكيه كرده، رستگار شده؛ – و آن كس كه نفس خويش را با معصيت و گناه آلوده ساخته، نوميد و محروم گشته است!»
آری رستگاری از آن کسی است که نفس خویش را تربیت کند و رشد و نمو دهد و از آلودگی به خلق و خوی شیطانی و گناه و عصیان و کفر پاک سازد و در حقیقت مساله اصلی زندگی انسان نیز همین تزکیه است که اگر باشد سعادتمند و الا بدبخت و بینوا است.8
در حدیثی از امام باقر (ع) و امام صادق (ع) در تفسیر آیه نقل شده است که فرمودند:
«قَدْ أَفْلَحَ‏ من‏ أطاع‏ وَ قَدْ خابَ‏ من عصى‏»9
(رستگار شد کسی که اطاعت کرد و نومید و محروم گشت کسی که عصیان نمود.)
انسان به عنوان مقدمه ای برای تزکیه، ابتدا باید حقیقت خود را شناخته و بداند از کجا آمده و در کجاست؟ به چه مقصود آمده؟ و به کجا میرود؟ او باید بداند که چه موانعی بر سر راه اوست و چه زشتی‌هایی روی چهره اصلی او را گرفته است و سپس به مجاهده و تلاش پرداخته و روحش را از آلودگیها پاک کند.
تزکیه نفس تلاشی برای دستیابی به سیمایی است که به پاکی نفس میانجامد و این دارای دو قسم است:
1- با عمل صالح که این طریقه پسندیده است.
2- با گفتار و ستایش که اگر نسبت به خویشتن باشد مذموم است.10

1-3- تفاوت تهذیب و تزکیه نفس
برخی گفتهاند تفاوت تزکیه با تهذیب در این است که در تهذیب دستیابى به «طهارت» در برابر «رجس» است و در تزکیه کنار زدن آنچه باید کنار گذاشته شود و در تهذیب، حاصل شدن صلاح و خلوص، مورد نظر است.11 البته به گفته برخى تزکیه مبالغه در تهذیب است12 و عده‌اى هم گفته‌اند: تهذیب پیراستن و تزکیه آراستن است و به عبارت دیگر تهذیب بیرون راندن آلودگیها و پاک کردن شىء است تا آماده رشد و نمو گردد و تزکیه رشد دادن و به شکوفایى رساندن آن است.13

1-4- اخلاق عملی و اخلاق نظری
با ظهور اسلام مضامين بلند و رفيع و دستورات اخلاقى به اوج خود رسيده است و دعوت گسترده دين الهى به تهذيب نفس و حفظ و پاسدارى از حرمت و كرامت انسانها و حجم بسيار زيادى از آموزه‏هاى اخلاقى در قرآن كريم، به‏طورى كه وجود بيش از 2000- 3000 آيه در زمينه اخلاق‏ و مسائل اخلاقى است، در حالى كه حدود 600 آيه در زمينه احكام وجود دارد. قرآن در تبيين هدف از بعثت انبيا بارها تزكيه را پيش از تعليم كتاب آورده است. تجارب تاريخى بشر نيز گوياى اين است كه هر جامعه‏اى كه از ارزشهاى اخلاقى فاصله بگيرد و به پاسداشت نظرى‏ و عملى‏ آن نپردازد، متحمّل خسارتهاى جبران‏ناپذير شده، شاهد فاجعه اسفبار انسانى بوده و راه انحطاط خواهد پيمود.14
قرآن كريم در كنار اين مسئله مهم عملى‏، يك مسئله ديگرى را با طبيعت نظرى‏ مورد توجّه خاص قرار داده است، تا اين‏كه از ديدگاه ما يك انديشه دقيقى از راه و روشى فراهم آورد كه شايستگى آن را داشته باشد تا بدان وسيله معناى اخلاق‏ را تصوّر كنيم كه قاعده اخلاقى از كجا مى‏آيد، و با چه شرايطى اين قواعد خود را فرض مى‏گرداند، و چه نتايجى را موضع‏گيرى ما نسبت به قوانين اخلاقى در پى دارد، و سرچشمه و اصلى كه بايد الهام‏بخش رفتار و سلوك ما باشد چيست و … و با چه وسيله به فضيلت مى‏رسند.
پاى‏بندى، مسئوليّت، پاداش، نيّت و تلاش، اينها اركان اصلى هر نظريّه اخلاقى مورد توجّه هواداران آن است.15
البتّه كه ما اساس اين بحث را در قرآن، به بررسى اين اجزاى ساختارى نظريّه اخلاقى اختصاص داديم. بنابراين؛ هم‏اكنون يك نگاه گذرا مى‏كنيم، به امید این که برخى از علايم مشخصه‏اى براى اين اخلاق را خواهيم ديد كه در نظر ما متجلّى

پایان نامه
Previous Entries منابع و ماخذ پایان نامه انحراف معیار، بیماران مبتلا، سن ازدواج Next Entries دانلود پایان نامه ارشد درمورد مدینه فاضله، امام علی (ع)، نوجوان و جوان