سرمایه فکری، مزیت رقابتی، کسب مزیت رقابتی

دانلود پایان نامه ارشد

2) تعیین تاثیر سرمایه فکری بر کسب مزیت رقابتی گروه اقتصادی آرمان
3) بررسی میزان سرمایه فکری، ابعاد آن و مزیت رقابتی
5) اولویتبندی ابعاد سرمایه فکری
1-5- چهارچوب نظری
1-5-1- سرمایه فکری
اغلب، اصطلاح «سرمايه فکری» مترادف با «داراییهای ناملموس» در نظرگرفته میشود. درحاليکه، بر اساس تعريف سازمان همکاری و توسعه اقتصادی، سرمايه فکری نه به عنوان يک مترادف، بلکه به عنوان زير مجموعه داراییهای ناملموس يک کسب و کار در نظرگرفته میشود. به عبارت دقيقتر، عوامل ناملموسی وجود دارند که به لحاظ منطقی بخشی از سرمايه فکری سازمان نيستند، مثل شهرت يک سازمان. شهرت سازمان ممکن است محصول فرعی (يا نتيجه) کاربرد منطقی سرمايه فکری سازمان باشد، اما نمیتواند بخشی از آن محسوب شود (APC, 1970; ASB, 1997; IASC, 1998).
1-5-1-1- سرمايه انسانی
سرمايه انسانی نشان دهنده موجودی دانش افراد يک سازمان بوده (Bontis et al, 2002) و همچون يک منبع نوآوری و نوسازی استراتژيک، از اهميت خاصي برخورداراست(Bontis, 1998).
سرمايه انسانی به عنوان مبنای سرمايه فکری اشاره به عواملی نظير دانش، مهارت، قابليت، و طرز تلقی کارکنان دارد که منتج به بهبود عملکرد ميشود و اين آن چيزي است که مشتريان را جلب ميکند و موجب سود آوري شرکت ميشود. اين دانش و مهارت در ذهن کارکنان جای دارد، بدين معنی که ذهن آنها حامل دانش و مهارت است. اگر کارکنان فکری توسط سازمان به نحو مطلوب به کار گرفته نشوند، دانش و مهارت موجود در مغز آنها نمیتواند فعال شود، يا اينکه به صورت ارزش بازاری درآيد. اگر چه در يک سازمان يادگيرنده کارکنان به عنوان مهمترين دارايی (Stewart, 1997) در نظر گرفته میشوند، با اين وجود آنها در تملک سازمان نيستند.
1-5-1-2- سرمايه ساختاری/ سازمانی
سرمايه سازمانی دانشی نهادی شده متعلق به يک سازمان است که در پايگاه دادهها، دستورالعملها و غيره ذخيره میشود و اغلب ازآن به عنوان سرمايه ساختاری ياد میکنند. با اين وجود اصطلاح سرمايه سازمانی به سرمایه ساختاری ترجیح داده شده است؛ چراکه سرمايه سازمانی به طور واضحتری بيان میکند که اين دانش واقعاً متعلق به سازمان است (Youndth, 2000).
1-5-1-3- سرمايه «مشتری/ رابطهای»
موضوع اصلی سرمايه مشتری، دانش موجود درکانالهای بازاريابی و روابط با مشتريان است. سرمايه مشتری نشان دهنده توانايی بالقوه يک سازمان به خاطر عوامل نامشهود بيرونیاش است (Bontis, 1999). به علاوه، میتوان اظهار داشت سرمايه رابطهای شامل روابط با ذينفعان درون و بيرون سازمان است. يکي از نشانههاي سرمايه رابطهای که مربوط به مشتريان است، «بازارگرايی» است. کوهلی و جاورسکی(1990) عقيده دارند که بازارگرايي عبارت از ايجاد هوشمندی در سطح سازمان نسبت به نيازهای موجود و آينده مشتريان است. در نهايت، گسترش اين هوشمندی بايد به طور افقی و عمودی در درون سازمان انجام گيرد، به طوريکه بتوان شايستگی پاسخگويی به تغييرات بازار را در سطح سازمان ايجاد کرد (Bontis, 1999). همچنين، سرمايه مشتری در قالب قابليت بازاريابی، شدت بازار و وفاداری مشتری طبقهبندی میشود. اين نگرش بر نقش خدمات و تأثير آن برروابط علّّی بين رضايت کارکنان، رضايت مشتريان، وفاداری مشتريان و عملکرد مالی تاکيد دارد (Kaplan & Norton, 1996).
1-5-2- توان رقابتی
يكي از ويژگيهاي شركتهاي موفق امروز، برخورداري از قدرت رقابتپذيري است و در عين حال ويژگي بارز شركتهاي ناموفق، عدم برخورداري از اين ويژگي است. قدرت رقابتپذيري بيش از هر چيز، از داشتن ديدگاههاي جديد در مورد آن نشات ميگيرد، در عین حال بستر محيط و زمان تغييرات چشمگيري در شاخصهاي رقابتپذيري ايجاد كرده است. بايستي توجه داشت كه تنها تئوريها و چهارچوبهاي مفهومي از رقابتپذيري ميتوانند كاربرد دائمي يابند كه بقدر كافي جهت سازگاري فرايندهاي مديريتي و تغييرات محيطي انعطافپذير باشند. رقابتپذيري سازمان از سوي بسياري از محققان به صورت مفهومي چندبعدي ارائه شده است (Ambashta & Momaya, 2002). آكيموا (2000) نيز به رقابتپذيري به عنوان مفهومي چندبعدي نگريسته و آن را در سطح سازمان معرفي ميكند (Akimova, 2000). پورتر نيز بيان ميكند كه اين بنگاه است كه در بازار رقابت ميكند و نه دولت (Porter, 1990). 36 درصد از واريانس سوددهي وابسته به ويژگيهاي دروني شركتها و فعاليتهاي آنها دارد (McGahan, 2006).
دیدگاه مبتنی بر منابع، اساساً عملكرد سازماني و موقعيت بازار را تابع ويژگيهاي سازماني ميداند و رابطه بين مشخصههاي سازماني و نتايج عملكردي را بررسي مينمايد. اصل پايهاي ديدگاه مبتني بر منابع اين است كه سازمانها متشكل از مجموعهاي از منابع ميباشند و اين منابع، منبع رقابتپذيري سازمان بوده و ويژگيهاي منابع، چگونگي مزيت و حد پايداري آن را مشخص ميكند (Ma, 1999).
در رویکرد مبتنی بر موقعیت در بازار، ساختار سازمان، عاملی مؤثر بر کسب توان رقابتی آن است. این ساختار، ارزش ایجادشده توسط فعالیتهای اقتصادی اعضای سازمان و نیز توان آنها برای سهیمشدن در ثروت ایجادشده را توصیف میکند (Hax & Wilde, 2002).
دیدگاه مبتنی بر خلاقیت و نوآوری، به نوعی جزء دیدگاه مبتنی بر منابع محسوب میشود. منابع را میتوان به دو دسته محسوس و نامحسوس طبقهبندی نمود. توان خلاقیت و نوآوری را میتوان در زمره منابع نامحسوس به شمار آورد (Dess & Lumpkin, 2003).
توان خلاقیت و نوآوری، ممکن است منسوب به منابع انسانی و یا داراییهای سازمانی باشد. توان خلاقیت منابع انسانی، به ایجاد محصولات و خدماتی متمایز در زیبایی و جذابیت ظاهری و نوآوری در داراییهای سازمانی نیز در نهایت میتواند به کاهش هزینههای عملیاتی، کاهش زمان تولید و ارائه محصول و حتی توسعه محصول و رسوخ در بازار منجر گردد (مهری، 1380).
1-6- مدل تحقیق
مدل مفهومی زیر، تلفیقی از دو مدل مختلف میباشد(Sharabati et al, 2010; Kotha and Vadlamani, 1995) که در آن، سرمایه فکری (شامل متغیرهای سرمایه انسانی، سرمایه سازمانی و سرمایه رابطهای) به عنوان متغیر مستقل و مزیت رقابتی به عنوان متغیر وابسته در نظر گرفته خواهد شد.

1-7- فرضیات تحقیق
سرمایه فکری بر کسب مزیت رقابتی گروه اقتصادی آرمان تاثیرگذار است.
1. سرمایه انسانی بر کسب مزیت رقابتی گروه اقتصادی آرمان تاثیرگذار است.
2. سرمایه سازمانی بر کسب مزیت رقابتی گروه اقتصادی آرمان تاثیرگذار است.
3. سرمایه رابطهای بر کسب مزیت رقابتی گروه اقتصادی آرمان تاثیرگذار است.
1-8- روش تحقیق
اين تحقيق از نظر هدف «كاربردي» و از نظر روش گردآوری دادهها «توصيفي- پیمایشي» است.
1-9- جامعه تحقیق
جامعه آماری پژوهش حاضر، شامل 498 نفر از کارکنان گروه اقتصادی آرمان میباشند. با عنایت به حجم بالای جامعه آماری، از فرمول حجم نمونه استفاده شد:

بنابراین تعداد افراد به 220 نفر تقلیل خواهد یافت.
1-10- قلمرو تحقیق
قلمرو مکانی: گروه اقتصادی آرمان
قلمرو زمانی: بازه زمانی توزیع تا جمعآوری پرسشنامه (از اوایل مهر 1393 تا اوایل آبان 1393 به مدت 1 ماه)
قلمرو موضوعی: سرمایههای فکری و مزیت رقابتی
1-11- روش و ابزار جمع آوری اطلاعات
به منظور جمعآوری اطلاعات مورد نیاز از ابزارهای مختلفی استفاده شد که در زیر ارائه گردیده است:
1) اطلاعات کتابخانهای:
• کتابها و مقالات فارسی و لاتین
• سایتهای اطلاعاتی شبکه اینترنت
2) مطالعات میدانی:
• استفاده از پرسشنامه جهت جمعآوری اطلاعات از متخصصین.
1-12- روش تجزیه و تحلیل دادهها
در این تحقیق، برای تحلیل دادهها (در صورت نرمال نبودن توزیع دادهها در جامعه آماری) از آزمونهای رتبهای اسپیرمن (برای بررسی رابطه میان سرمایه فکری با کسب مزیت رقابتی)، فریدمن (برای بررسی تاثیر سرمایه فکری بر کسب مزیت رقابتی)، آزمون دوجملهای (برای بررسی سطوح هر یک از متغیرها) و تکنیک آنتروپی (برای رتبهبندی ابعاد سرمایه فکری) استفاده خواهد شد.
در صورت نرمال بودن توزیعها نیز از آزمونهای همبستگی پیرسون (برای بررسی رابطه میان سرمایه فکری و ابعاد آن با کسب مزیت رقابتی)، تی استیودنت (برای بررسی سطوح هر یک از متغیرها) و آزمون رگرسیون (برای بررسی تاثیر سرمایه فکری و ابعاد آن بر کسب مزیت رقابتی و رتبهبندی ابعاد سرمایه فکری) استفاده خواهد شد.
برای بررسی نرمال بودن توزیع دادهها در جامعه آماری نیز، از آزمون کولموگروف-اسمیرنف بهره گرفته میشود.
1-13- تعاریف واژگان کلیدی
سرمایه فکری
در تعریفی ساده، سرمایه فکری عبارت است از تفاوت بین ارزش بازاری و ارزش دفتری داراییهای یک شرکت (Seetharaman et al, 2002). در تعریفی دیگر، از سرمایه فکری بعنوان همه فرآیندها و داراییها نام برده میشود که معمولاً در ترازنامه منعکس نمیشوند. متاسفانه هیچ تعریف جهانشمولی از سرمایه فکری وجود ندارد. خود این سرمایه های فکری هم دارای یکسری اجزایی هستند که در یک طبقهبندی ساده شامل سرمایه انسانی، سازمانی و رابطهای میشود (Bontis, 2000).
سرمایه انسانی
شامل ذخیره دانش اعضای یک سازمان است که شامل شاستگیها و طرز فکرهای کارکنان است (Bontis, 2000).
سرمایه ساختاری
شامل همه مخازن دانش غیرانسانی در یک سازمان است که شامل پایگاه دادهها، چارتهای سازمانی، فرآیندها، استراتژیها و . . . میباشد (Bontis, 2000).
سرمایه رابطهای
عبارت است از دانش موجود در کانالهای بازاریابی و روابط با کلیه ذینفعان یک سازمان است (Bontis, 2000).
مزیت رقابتي
مزيت رقابتي شامل مجموعه عوامل يا توانمندي‌هايي است كه همواره شركت را به نشان دادن عملكردي بهتر از رقبا قادر مي‌سازد (صنايعي و علوي‌شاد، 1385). از ديدگاه پورتر، استراتژي‌ها به سازمان اين امكان را مي‌دهد كه از سه مبناي متفاوت از مزيت‌هاي رقابتي بهره گيرند. آنها عبارتند از: استراتژي‌ رهبري هزينه‌ها، استراتژي متفاوت‌سازي و استراتژي متمايز نمودن (ديويد، 1379).

فصل دوم
ادبیات پژوهش

بخش اول
سرمایه فکری

2-1-1- مقدمه
در پارادایم صنعتی قدیم شرکت‌ها تحت اصول اقتصاد کمیابی عمل می‌کردند. اقتصاد کمیابی بدین معناست که منابع و داراییهاي تحت سلطه و کنترل شرکت‌ها، محدود و کمیاب هستند و استفاده بیشتر از آنها، از ارزش آنها می‌کاهد ولی در عصر اقتصاد اطلاعاتی و دانشی، این اصول صدق نمی‌کند. شرکتها در اقتصاد دانشی تحت اصول اقتصاد فراوانی عمل می‌کنند اقتصاد فراوانی بدین معناست که منابع و داراییهاي در اختیار شرکت به میزان فراوانی وجود دارد. این نوع داراییها از نوع نامشهود هستند و بیشتر در افراد قرار دارند که ما به آنها دستیابی داریم مثالی از موضوع فراوانی این نوع داراییها در اقتصاد دانشی، فراوانی اطلاعات در اینترنت است (Sullivan et al., 2000).
بطور خلاصه در اقتصاد دانشی، مهمترین داراییها و عوامل تولید شرکت‌ها نامشهود هستند که استفاده از آنها، از ارزش آنها کم نمی‌کند و حتی به ارزش آنها نیز می‌افزاید. این نوع داراییهای نامشهود شامل دانش، سرمایه فکری و … . هستند ولی در اقتصاد صنعتی مهمترین عوامل تولید و داراییها مشهود و فیزیکی هستند که استفاده از آنها، از ارزش آنها می‌کاهد و این داراییها شامل زمین، ماشین‌آلات و سرمایه‌های پولی و … . است.
كندريك6 (1990) که یکی از مشهورترین اقتصاددانان مطرح آمریکا است می‌گوید که در سال 1929، نسبت به سرمایه‌های تجاری نامشهود به سرمایه‌های تجاری مشهود 30 به 70 بوده است ولی در سال 1990 این نسبت به میزان 63 به 37 رسیده است و همچنین لئو7 مطرح می‌سازد که فقط در حدود 10 تا 15 درصد کل ارزش بازاری شرکت‌ها، از داراییهاي مشهود و فیزیکی است و داراییهای نامشهود در حدود 85 درصد کل ارزش بازاری شرکت‌ها را تشکیل می‌دهند که هنوز هیچ کاری در مورد اندازه‌گیری آنها صورت نگرفته است (Seetharaman et al., 2002). همچنین یکسری مطالعات انجام شده در سال 1999 در

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه رایگان درمورد قريش، استراتژي، يكي Next Entries پایان نامه رایگان درمورد خاورشناسان، امر به معروف، روشنفکران