بهداشت روان، کودکان و نوجوان، کودکان و نوجوانان

دانلود پایان نامه ارشد

2

مقدمھ

ب? شک خانواده، نخست?ن و مهمتر?ن آموزشگاه و پرورشگاه انسان به شمار م? آ?د و ?ک? از نهادهاي اصل? و مقدس هرجامعه است. ا?ن خانواده است که فرا?ند شدن انسان را از قوه به فعل فراهم م? کند و تسه?ل م? سازد و پس از ?ک زم?نه مناسب وراثت?، مهمتر?ن و ضروري تر?ن ن?از براي رشد ?ک انسان محسوب م? شود و از ا?ن نظر خانواده، ح?ات? تر?ن نقش را به عهده دارد. حساس تر?ن ا?ام زندگ? ?ک فرد در خانه، در خانواده و در دامن مادر سپري م? شود. از ا?ن رو قابل تعجب ن?ست که ر?شه اکثر مشک?ت رفتاري و ناهنجار?هاي عاطف?، اجتماع? و روان? را با?د در خانواده جستجو کرد. فرار نوجوانان از خانه، پرخاشگري، ب? اخت?اري در نگهداري ادرار، ناخن جو?دن، اعت?اد، بزهکاري، اضطراب و نظا?ر آن جلوه ها?? از عدم آموزش و عدم برقراري رابطه درست با کودکان و نوجوانان است (به پژوه، .(1383

مطالعات گوناگون نشان داده اند مشک?ت بهداشت روان? در کودکان و نوجوانان ب?ش از سا?ر اقشار جامعه مشاهده م? شود. افسردگ?، اضطراب، خودکش?، بزهکاري، مصرف مواد مخدر، شکست تحص?ل? و ترك تحص?ل از جمله مشک?ت? به شمار م? آ?ند که در دوران کودک? و نوجوان? مشاهده م? شود که ناش? از عوامل متعددي چون ژنت?ک، اخت?ل هاي خانوادگ?، تبع?ض هاي اجتماع?، برخوردهاي نامناسب افراد خانواده، مدرسه، اجتماع و مجموعه اي از عوامل (خدا?اري فرد، .(1382

کودك کاف? است که عادي به دن?ا ب?ا?د و خانواده و مح?ط? مناسب در اخت?ارش باشد تا ببالد و رشد کند و به جا?گاه ارزشمند خود برسد. اما زندگ? خانوادگ?، مح?ط اجتماع?، بهداشت?، آموزش? و فرهنگ? بس?اري از مردم جهان چنان است که دست?اب? به چن?ن مقصودي را دشوار و گاه? امکان ناپذ?ر م? سازد. ما غالباً فرزندان خود را به دل?ل خطاها و اخت?ل ها محکوم م? کن?م، ?ا آنها را به باد ناسزا و تنب?ه م? گ?ر?م و فراموش م? کن?م به جاي آن با?د خطاها و ندانم کار?هاي خودمان را دل?ل بروز مشک?ت آنها بدان?م (کاکاوند، .(1385

اخت??ت عاطف?- رفتاري، بو?ژه به سبب وضع?ت نامتعادل و متحول زندگ? خانوادگ? و اجتماع? در ?ک? از دو دهه اخ?ر در کشور ما، ب?ش از هر زمان د?گري گر?بانگ?ر گروههاي وس?ع? از کودکان شده است. نابسامان?هاي خانوادگ?، کمبود آموزش? و پرورش? و بهداشت?، جابجا شدن گروههاي اجتماع? و فشارهاي ناش? از آن، رشد نامعقول جمع?ت، مهاجرتهاي ب? رو?ه، آوارگ?، فقر و اعت?اد گسترده، دل آزردگ? و افسردگ? و پرخاشجو?? و شکوه گ?ر?هاي حاصل از غ?بت ?ا فقدان سرپرست در بس?اري از خانواده ها و… بس?اري از عوامل مهم د?گر سبب شده است که اخت??ت عاطف? و رفتاري کودکان وسعت ب? سابقه اي ب?ابد (لطف آبادي، .(1387

غ?بت هاي طو?ن? پدران از خانه، ساعت هاي طو?ن? دوري مادران از خانواده تحو?ت و بحران هاي شد?د اقتصادي و اجتماع? و از همه مهمتر کم رنگ شدن ارزش? هاي مذهب? و اخ?ق? را با?د عامل اصل? ا?ن ب? ثبات? ها در خانواده دانست (نواب? نژاد، .(1379

3

از آن جا که مادر اول?ن کس? است که نوزاد با او رابطه برقرار م? کند، لذا مهم تر?ن نقش را در پرورش و?ژگ?هاي روان? و عاطف? کودك به عهده دارد و کانون س?مت? ?ا ب?ماري محسوب م? شود. تحق?قات نشان داده اند اخت??ت رفتاري کودکان ارتباط تنگاتنگ? با مشک?ت روان? والد?ن دارد. هرچه مشکل روان? والد?ن شد?دتر باشد ظهور اخت?ل هاي رفتاري کودکان سر?ع تر خواهد بود (ب?نز و همکاران، .(1991

مطالعات نشان داده اند که مشک?ت رفتاري فرزندان با اخت?ل روان پزشک? والد?ن رابطه دارد (ز?ما و همکاران، 1996؛ راتروکو?نتون، .(1984

اگر در خانواده شرا?ط و روابط ناسالم و منف? وجود داشته باشد، تأث?ري بر روي فرزندان خواهد گذاشت و منش هاي عاطف? ناهنجاري در آن ها شکل خواهد گرفت. نقش هاي منف? از قب?ل حسادت، پرخاشگري، احساس عدم امن?ت، مضطرب، پرخاشگري، ناسازگاري و افسرده م? گردد. لسلت (1987) ناسازگاري کودکان و نوجوانان را ناش? از شکست در دوران کودک? و در خ?ل دوران دلبستگ? مادر م? داند (اسماع?ل?، .(1383

مطالعات ل?1 و همکاران ( 1987) نشان داده که آس?ب روان? مادر موجب اخت??ت عاطف? – ه?جان? و مشک?ت تحص?ل? فرزندان م? شود ( به نقل از محمد اسماع?ل ، . ( 1382

تحق?قات نشان داده اند که ?ک? از علل ابت?ي به انواع اخت?ل هاي روان? و ?ک? از منابع آس?ب روان? کودك ، در ماه?ت تعامل آن ها با والد?ن شان با?خص با والد?ن ب?مار م? باشد . هتر?نگتون2 و همکاران ( همان منبع ).

نتا?ج تحق?قات ?افته هاي آماري نشان داد که : 61 درصد از مادران کودکان مبت? به اخت?ل رفتاري ه?جان? مشکوك به عدم س?مت روان هستند که ا?ن م?زان برحسب اخت??ت رفتاري کودکان متفاوت م? باشد ( همان منبع ) .

متأسفانه در مورد اخت?لهاي مربوط به کودکان مطالعات اندک? صورت گرفته است و اط?عات موجود ب?شتر براساس مطالعات انجام شده در مورد بزرگسا?ن است (نلسون و ا?زرائل، ترجمه، خدا?اري فرد، (1382 با توجه به اهم?ت مطالب فوق پژوهشگر بر آن شد تا به بررس? ا?ن موضوع بپردازد.

1 Lee 2 Hetherington

4

ب?ان مسئلھ

تأث?ر رفتار و طرز فکر والد?ن در شکل گ?ري و چگونگ? رفتار کودکان از اهم?ت اساس? برخوردار است. والد?ن? که رابطه مطلوب و درست? با فرزندان خو?ش دارند، موجب شادمان?، مسئول?ت پذ?ري و تکامل شخص?ت? فرزندان خود م? شوند. از سوي د?گر، والد?ن? که رفتاري مطلوب و درست? با فرزندان خود ندارند باعث بروز انواع مشک?ت رفتاري در آنان م? شوند.

براي آنکه کودك به شکل سالم و هنجار رشد ?ابد با?ست? در حد معقول ن?ازهاي شخص?ت?، روان?، ف?ز?ک? و اجتماع? او ارضا شود. ناکام? در رفع ا?ن ن?ازها باعث مشک?ت رفتاري، بزهکاري و ناشادي کودك م? گردد و شرا?ط خانوادگ? زم?نه ساز ا?ن ناکام? هاست. از جمله ا?ن شرا?ط: خانواده هاي از هم پاش?ده، طرد شدگ? کودك، سخت گ?ري و محدود?ت شد?د، فقر و کمبودهاي شخص?، عصب? بودن والد?ن، نبودن مع?ارهاي صح?ح اعتقادي و اخ?ق? در خانواده و

… را م? تواننام برد. در اکثر نظر?ه هاي روانشناس? رشد، چگونگ? روابط کودك با اعضاي خانواده و مخصوصاً ما در ?ک? از اساس? تر?ن عامل رشد شخص?ت، شناخته شده است.

اگر در روابط عاطف? مادر و کودك اخت?ل? بوجود آ?د، موجب بهم خوردن امن?ت عاطف? در کودك م? شود که آثار آن را در رفتار کودك م? توان مشاهده کرد. بنابرا?ن توافق کل? برا?ن است که خانواده در پ?دا?ش اخت??ت رفتاري کودك تأث?ر مهم? دارد (نواب? نژاد، 1380 و م??ن? فر، .(1380

رئ?س1و همکارانش (1995) با اجراي پژوهش? تحت عنوان رابطه ب?ن ش?وه هاي ترب?ت? مختلف خانواده با آس?ب شناس? روان? در نوجوانان، سه ش?وه ضد?ت- منف? گرا??، گرم و صم?م? و حما?ت?، و کنترل کننده- نظارت کننده را مطالعه نمودند. آنها در ا?ن تحق?ق در?افتند که ش?وه ضد?ت و تعارض با ع?ئم افسردگ?، همبستگ? کمتر و با رفتارهاي ضد اجتماع? همبستگ? ب?شتري دارد. از طرف? ب?ن ارتباط گرم و صم?م? و رفتارهاي مرض? ارتباط? مشاهده نشد (ام?ن?، .(1384

پورتس2 و هاور (1992) در پژوهش پ?رامون کارآ?? خانواده و سازگاري کودکان پس از ط?ق در?افتند که آن دسته از عوامل? که ب?شتر?ن سهم را در تسه?ل سازگاري عاطف?- اجتماع? دارند عبارتند از: نقش هاي خانوادگ?، مهار رفتار و مشارکت عاطف?، ع?وه بر ا?ن مشخص شد که خانواده ها?? که در آنها مراقبت، حما?ت متقابل و رسوم خانوادگ? پس از ط?ق ن?ز حفظ شده است، احتما?ً ب?شتر قادرند ناسازگاري کودکان را کاهش دهند(کر?م?، .(1387

فرار خانوادهاز ن?ز معمو?ً به دنبال ?ک دوره طو?ن? تعارضات شد?د خانوادگ? رخ م? دهد. اگر فراري ها مشک?ت شد?دي را در خانه تجربه کرده اند اما آنها?? که ب?شتر از ?کبار از خانه فرار کرده اند شد?دتر?ن مشک?ت را داشته اند (اولسون و همکاران، ترجمه کر?م?، .(1378

reiss Portes & hower

1

2

5

طبق تحق?قات انجام شده نحوه ترب?ت? والد?ن، و?ژگ? هاي رفتاري خاص? را در کودك بوجود م? آورد مث?ً والد?ن? که در تعامل با فرزندان خود از ش?وه فرزند پروري اقتدار منطق? استفاده م? کنند فرزندانشان مستقل و با هدف بوده، داراي اعتماد به نفس و مسئول?ت پذ?ر م? باشند و از نظر روان? سالم هستند (بوري1، 1991، مارت?ن2 و مک کوب?، 1984، نقل از ط?ب?، .(1383

ري(1990) 3 ط? تحق?ق? نشان داد که: کودکان مبت? به مشک?ت رفتاري در خانواده ها?? پرورش ?افته اند که در آنها انضباط و محبت کم بوده است.

س?ف نراق? و نادري (1379) ط? پژوهش? نشان دادند که: اگر جو ?ا فضاي کل خانواده، بر حرکت و رفتار کودك را عل?رغم درست ?ا نادرست بودن آن پذ?را باش?م،کودك به احتمال ز?اد دچار اخت??ت رفتاري م? گردد… از طرف د?گر در نقطه مقابل خانواده ها?? قرار دارند که ه?چگونه رفتار کودك را نم? پذ?رند. و کودك دچار ب?تکل?ف? و تشو?ش است. افراط و تفر?ط در م?زان توجه و مراقبت نسبت به اعمال و رفتار کودك م? تواند موجبات اخت??ت رفتاري باشد…داشتن انتظارات و توقعات نامتناسب با رشد و توان جسم?، ذهن?، عاطف?، اخ?ق? و اجتماع? کودکان و ?ا نداشتن ه?چگونه توقع? از آنان در موقع? با?د توقع داشت، سبب اخت??ت رفتاري در آنان م? شود(سا?ري، .(1380

براساس گزارش سازمان بهداشت جهان?4 سا?نه، ب?ش از ?ک م?ل?ون نوجوان 13 تا 19 ساله از خانه فرار م? کنند ب?شتر ا?ن نوجوانان م?ان 14 تا 17 سال سن دارند که از ا?ن م?ان 74 درصد دختر و 26 درصد پسر هستند(روزنامه جام جم، دي ماه .(1380

نتا?ج تحق?قات متعدد نشان م? دهند اکثر مشک?ت رفتاري کودکان در مح?ط خانه و مدرسه منعکس کننده شرا?ط پ?چ?ده ب?ن فردي و رفتاري اعضاي خانواده بو?ژه والد?ن است و در ا?ن م?ان نقش مادر اساس? و تع??ن کننده است بطور?که محروم?ت از وجود او و ?ا عدم بهداشت روان? والد?ن اثرات ناگواري از جمله کاهش م?زان جنب و جوش، کاهش واکنش عاطف?، ضعف اعتماد به نفس و… را به همراه دارد. نگرش ها و رفتارهاي والد?ن همانند محروم?ت از والد?ن سهم نسبتاً ز?ادي در علت شناس? اخت??ت رفتاري دارند به هم?ن جهت برخ? از صاحب نظران معتقدند کودك مشکل دار عمدتاً والد?ن مشکل داري داشته اند (ماسن، ترجمه ?اسا??، .(1380

“نلسون و ا?زرائل”5 نقل از حم?دي (1380) توافق همگان? وجود دارد که خانواده در پ?دا?ش اخت?لهاي رفتاري کودکان تأث?ر مهم? دارد. درباره خانواده هاي بزهکاران و ن?ز خانواده هاي کودکان مبت? به اخت?ل رفتار، جرمها و بزهکار?هاي بس?اري گزارش شده است. به نظر م? رسد اخت??ت رفتاري کودکان از نظام خانوادگ? ناصح?ح سرچشمه م? گ?رد.

1 borry
2 Martin & macoby. 3 rey

4 W.h.o(world health organization). 5 Nelcon & lsrael

6

با توجه به مطالب فوق مسئله پژوهش حاضر ا?ن است که “آ?ا ب?ن اخت??ت رفتاري کودکان و س?مت روان? والد?ن

رابطه وجود دارد”؟

7

اھم?ت موضوع پژوھش

در کشور ما ن?ز کم ن?ستند کودکان? که داراي پدر و مادري عصب? ، پرخاشگر ، روان گس?خته ، افسرده ، مضطرب و ?ا به فوب? دچارند . بنابرا?ن ?ک عامل فشار زاي مح?ط? در خانواده م? تواند براي کودکان ، اخت?ل رفتاري ا?جاد کند . براي تخف?ف ضا?عات و اثرات ا?ن مشک?ت ?زم است شناخت علم? از آن کسب نما??م . پس بررس? رابطه اخت?ل رفتاري کودکان با بهداشت روان? والد?ن و درك بهتر وضع?ت روان? والد?ن آنان با اخت?ل رفتاري کودکان حائز اهم?ت بوده و پژوهش گر را بر آن داشت تا به بررس? ا?ن موضوع بپردازد .

پژوهش حاضر از دو جبنه نظري و عمل? حائز اهم?ت است.

الف) جنبه نظري

در زم?نه اخت?لها رفتاري و بهداشت روان? تحق?قات ز?ادي انجام شده است. بنابرا?ن نتا?ج تحق?ق حاضر م? تواند اط?عات? در مورد ک?ف?ت بهداشت روان? والد?ن و اهم?ت آن در

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره پرسش نامه Next Entries بهداشت روان، اضطراب کودکان، مشارکت مردم