پایان نامه ارشد رایگان درمورد اعجاز قرآن، علوم قرآن، امامت در قرآن

دانلود پایان نامه ارشد

دانشکده علوم انساني
گروه علوم قرآن و حديث

پايان‌نامه
جهت اخذ درجه کارشناسي ارشد
در رشته علوم قرآن و حديث

عنوان:
جستاري در چگونگي طرح موضوعات کلامي در مجمع البيان

استاد راهنما:
دکتر محسن قاسم‌پور
استاد مشاور:
دکتر حسين ستار

به وسيله: سميه مسعودي‌نيا

بهمن1393

ستايش براي خداست،
آن نخستين بي آغاز و واپسين سر انجام.
ستايش براي خداست،
که خود را به ما شناساند و شيوه سپاسگزاري از خود را به ما آموخت
و درهاي علم به پروردگاريش را به روي ما گشود
و ما را به اخلاص ورزيدن به توحيد خود رهنمون ساخت.

تقديم به:
مقدس‌ترين واژه‌ها در لغت‌نامه دلم
مادر مهربانم، آنکه آفتاب مهرش در آستانه قلبم هميشه پابرجاست.
پدرم، مهرباني مشفق و استوارترين تکيه‌گاهم
همسر فداکارم‌ـ به صميمت باران‌ـ که نشانه لطف الهي در زندگي من است.
فرزندانم که وجودشان شادي‌بخش و صفايشان مايه آرامش زندگي من است.

تشکر و قدرداني

به پاس تعبير عظيم و انساني‌شان از کلم? ايثار، به پاس عاطف? سرشار و گرماي اميدبخش وجودشان که در اين سردترين روزگاران پشتيبان من است، به پاس قلب‌هاي بزرگشان که فريادرس است و در سرگرداني و ترس در پناهشان به شجاعت مي‌گرايد و به پاس محبت‌هاي بي‌دريغشان که هرگز فروکش نمي‌کند.
با تشکر و قدرداني از پدر و مادرم ‌ـ ماندني‌ترين گل‌هاي وجودم‌ ـ که تمام هستي‌ام را به دعاي سبزشان مي‌سپارم.
قدرداني و تشکر از استادي با کمالات و شايسته، صاحب علم و اخلاق، جناب آقاي دکتر محسن قاسم‌پور که در کمال سع? صدر و فروتني ثابت کرد: “ايثار آن است که براي خود نباشي.” از خداي منّان خواستارم پله‌هاي اقتدار و صلابت را يک‌به‌يک بپيمايد.
و با تشکر از استادي فرزانه و دلسوز، جناب آقاي دکتر ستار (مديريت محترم وقت گروه) که زحمت مشاوره اين پايان‌نامه را متقبل شدند.
و با تشکر از اساتيد فرهيخته و باتقوا جناب آقاي دکترعباس اقبالي و جناب آقاي دکتر حسن احمدي زاده که زحمت بازخواني و داوري اين پايان‌نامه را متقبل شدند.
و با قدرداني فراوان از همسر صبورم! به‌خاطر وقت‌هايي که در کنارم بود و براي عاشقانه زيستن دستم را گرفت.

چکيده:
بخش قابل توجهي از آيات قرآن، آياتي است که موضوعات اعتقادي و معارفي را دربرمي‌گيرد. پرداختن به اين مهم در قرآن از آنجا نشئت مي‌گيرد که عقيده، مبناي اخلاق و عمل آدمي است. واکاوي جلوه‌هاي مهم آيات قرآنيِ معطوفِ به عقيد? انساني، همواره مورد اهتمام مفسران قرآن بوده است. مجمع البيانِ فضل بن حسن طبرسي که تفسيري است جامع و اجتهادي و داراي اعتبار در ميان عالمان و قرآن‌پژوهان مسلمان، از زمر? اين کوشش‌ها به‌شمار مي‌رود. بر اين اساس مي‌توان گفت: موضوعات عقايد و کلام، در سايه‌سار وحيِ الهي، جلو? مهم و برجسته‌اي در اين تفسير دارد. طبرسي در مجمع البيان به‌مثاب? مفسري جامع‌نگر مطرح است که پس از شيخ طوسي و تفسير تبيان او، با آراء و ديدگاه‌هاي عالمان و مفسران متکلم مسلمان، ذيل آيات مربوط مواجه شده و فعالانه برخورد کرده است. اين مواجهه گونه هاي متفاوت دارد. از توضيح و تبيين آن آرا گرفته تا موافقت يا تخطئ? اين انگاره‌ها. از جمله دستاوردهاي اين پژوهش آن است که طبرسي با توجه به مباني تفسيري خود و با عنايت به ديدگاه‌هاي کلامي شيعه تلاش کرده تا مباني کلام شيعه را تحکيم بخشد. ديگر آنکه در مواجهه با قياس مفسران برخي فرقه‌هاي مسلمان، ديدگاهش با ديدگاه‌هاي گروه‌هايي مانند معتزله، قرابت بيشتري دارد. تخطئ? تفسير جبرگرايان و حشويه نسبت به ساير فرقه‌ها، در اين تفسير برجسته‌تر مي‌نمايد.
کليدواژه‌ها: کلام و عقايد، ديدگاه‌هاي تفسيري، مجمع البيان، معتزله، جبرگرايان.

فهرست مطالب
مقدمه 1
طرح تحقيق 4
موضوع تحقيق 4
زمينه، سابقه و تاريخچ? موضوع تحقيق 4
اهداف تحقيق 5
اهميت و ارزش تحقيق با تأکيد بر کاربرد نتايج آن 5
فرضيه‌ها 5
روش انجام تحقيق 6
فصل اول: کليات و مفاهيم 7
1-1. تعاريف و اصطلاحات 8
1-1-1. تفسير در معناي لغوي 8
1-1-2. تفسير در معناي اصطلاحي 8
1-1-3. علم کلام 9
1-1-3-1. تاريخ پيدايش علم کلام 9
1-1-4. مکتب معتزله 10
1-1-4-1. اصل توحيد 11
1-1-4-2. اصل عدل 11
1-1-4-3. اصل وعد و وعيد (معاد) 11
1-1-4-4. اصل منزلة بين المنزلتين 12
1-1-4-5. اصل امر به معروف و نهي از منکر 12
1-1-4-6. امامت و نبوت از منظر معتزله، براساس گزارش شيخ مفيد 12
1-1-5. مکتب اشاعره 13
1-1-5-1. انديشه‌هاي اشاعره 14
1-1-5-1-1. قديم يا حادث بودن قرآن از منظر اشاعره 14
1-1-6. فرق? مرجئه 15
1-1-7. فرق? مشبهه 16
1-1-8. فرق? جبريه 17
1-1-9. فرق? تناسخيه 18
1-1-10. فرق? حشويه 18
1-1-11. فرق? خوارج 18
1-1-12. فرق? زيديه 19
?-1-13. اصحاب المعارف 19
1-1-14.مهمترين تفاسير کلامي ………………………………………………………………………….20
فصل دوم: طبرسي و تفسير 21
مقدمه 22
2-1. انواع روش‌هاي تفسيري 22
2-1-1. تفسير مأثور 23
2-1-2. تفسير عقلي ـ اجتهادي 25
2-2. معرفي طبرسي 27
2-2-1. زندگينامه طبرسي 27
2-2-2. معرفي تفسير مجمع البيان 30
2-2-2-1. بررسي مقدمه تفسير 31
2-2-2-1-1. تعداد آيات قرآن و فايده دانستن آن‌ها 31
2-2-2-1-2. ذکر اسامي قاريان مشهور شهرها و راويان آن‌ها 31
2-2-2-1-3. تفسير و تأويل و معني آيات قرآن 31
2-2-2-1-4. نام‌هاي قرآن و معاني آن‌ها 32
2-2-2-1-5. علوم قرآن 32
2-2-2-1-6. ذکر برخي از احاديث مشهور در فضيلت قرآن و اهل آن 32
2-2-2-1-7. ذکر آنچه براي قاري قرآن مستحب است از نيکو خواندن لفظ و تزيين صوت هنگام قرائت قرآن 32
2-2-2-2. مباني تفسيري طبرسي در مجمع البيان 32
2-2-2-2-1. قابل فهم بودن قرآن 32
2-2-2-2-2. معيارهاي فهم قرآن 33
2-2-2-2-3. علوم مورد نياز مفسر 33
2-2-2-2-4. مصونيت قرآن از تحريف 33
2-2-2-2-5. قرآن، معجز? جاودانه پيامبر(ص) 33
2-2-2-2-6. روش تنظيم مطالب مجمع البيان 34
2-2-2-2-7. منابع مورد استناد در مجمع البيان 35
2-2-2-2-?. مجمع البيان در گفتار عالمان 36
فصل سوم: جايگاه کلام شيعه در تفسير مجمع البيان 38
مقدمه 39
3-1. بخش اول: جايگاه توحيد در مجمع البيان 41
مقدمه 41
3-1-1. بايستگي شناخت و معرفت خدا 41
3-1-2. اثبات صانع 41
3-1-2-1. حرکت و سکون موجودات علامت نياز به خالق 42
3-1-2-2. حدوث اجسام 42
3-1-2-3. بي شريک بودن خدا 42
3-1-2-4. برهان تمانع 42
3-1-3. صفات ثبوتيه 43
3-1-3-1. اسماء و صفات 43
3-1-3-2. قدرت خدا 44
3-1-3-2-?. اشتمال قدرت الهي بر هر چيز 44
3-1-3-3. علم الهي 45
3-1-3-3-1. آگاهي از سرّ آسمان‌ها و زمين 45
3-1-3-3-2. علم به هم? معلومات 45
3-1-3-3-3. عالم به نهان و آشکار 45
3-1-3-3-4. سميع بودن خداوند 46
3-1-3-4. اراده خداوند 46
3-1-3-4-1. اراد? تام خداوند بر هستي 46
3-1-3-5. متکلم بودن خداوند 47
3-1-3-6. خداي واحد 47
3-1-4. صفات فعل 47
3-1-4-1. حکيم بودن 48
3-1-4-2. حي بودن 48
3-1-4-3. خالق بودن 48
3-1-4-3-1. خلقت آسمان‌ها و زمين نشاني براي خردمندان 48
3-1-4-3-2. خلقت جهان، دليلي بر وجود خدا 49
3-1-5. صفات سلبيه 49
3-1-5-1. تنزيه و تسبيح خدا 49
3-1-5-2. علوّ خداوند 50
3-1-5-3. قدّوس بودن 50
3-1-5-4. نفي رؤيت و جسمانيت براي خدا 50
3-1-5-5. بي مکان بودن خداوند 51
3-2. بخش دوم: جايگاه معاد در مجمع البيان 53
مقدمه 53
3-2-1. تعبيرات کلي قرآن دربار? رستاخيز 53
3-2-1-1. قيامت 53
3-2-1-2. نشر 53
3-2-1-3. معاد 54
3-2-2. نام‌هاي قيامت 54
3-2-2-1. يَومُ الخُلود 54
3-2-2-2. يومٌ ثَقيل 54
3-2-2-3. يَومُ مَشهود 54
3-2-2-4. يَومُ الوَعيد 55
3-2-2-5. يَومُ الحَسرَة 55
3-2-2-?. يَومَ تُبلي السَّرائِر 55
3-2-3. امکان معاد و منطق مخالفان 55
3-2-?. دلائل امکان معاد 57
3-2-5. معاد جسماني 58
3-2-6. درواز? عالم بقا 60
3-2-6-1. مرگ 60
3-2-6-2. برزخ 61
3-2-7. محکم? عدل الهي 61
3-2-8. فرجام معاد 62
3-2-8-1. بهشت و بهشتيان 63
3-2-8-1-1. ايمان و عمل صالح 63
3-2-8-1-2. تقوا 63
3-2-8-1-3. صبر در برابر سختي‌ها 63
3-2-8-1-4. اهتمام به نماز 64
3-2-8-2. نعمت‌هاي بهشت 64
3-2-8-2-1. سايه‌هاي لذت‌بخش 64
3-2-8-2-2. غذاهاي بهشتي 65
3-2-8-2-3. لباس‌هاي بهشتي 65
3-2-8-2-4. همسران بهشتي 65
3-2-8-2-5. امنيت و زوال خوف 66
3-2-8-2-6. برخورد محبت‌آميز 66
3-2-8-2-7. احساس خشنودي خدا 66
3-2-8-3. دوزخ و دوزخيان 67
3-2-8-3-1. کافران و منافقان 67
3-2-8-3-2. ممانعت مردم از راه يافتن به حق 67
3-2-8-3-3. استهزاء آيات الهي 67
3-2-8-3-4. ظلم و بيدادگري 68
3-2-8-4. عذاب‌هاي جسماني و روحاني دوزخيان 68
3-2-8-5. جاودانگي کيفر 69
3-2-8-6. شفاعت 70
3-2-8-6-1. نفي شفاعت 70
3-2-8-6-2. اذن شفاعت منوط به اذن خدا 70
3-2-8-6-3. شرايط شفاعت‌کننده و شفاعت شونده 71
3-3. بخش سوم: جايگاه نبوّت در مجمع البيان 72
3-3-1. فلسفه بعثت پيامبران 72
3-3-1-1. رهايي از ظلمت 72
3-3-1-2. بشارت و انذار 72
3-3-1-3. تعليم و تربيت 73
3-3-2. ويژگي‌هاي عمومي پيامبران 73
3-3-2-1. صدق گفتار 73
3-3-2-2. امانت 73
3-3-2-3. نيکوکاري و احسان 74
3-3-2-4. توکل مطلق بر خداوند 74
3-3-2-5. علاقه و دلسوزي فوق العاده 74
3-3-3. عصمت مهم‌ترين شرط رسالت 75
3-3-3. تنزيه انبيا 76
3-3-3-1. آدم 76
3-3-3-2. ابراهيم 77
3-3-3-3. موسي 77
3-3-4. طرق شناخت پيامبران 78
3-3-4-1. رابط? اعجاز و نبوّت 78
3-3-4-2. تفاوت سحر با معجزه 79
3-3-4-3. وحي (چگونگي ارتباط با عالم غيب) 80
3-3-5. دلايل صدق ادعاي پيامبر اسلام 81
3-3-5-1. قرآن، معجزه پايدار پيامبر 81
3-3-5-2. شاخه‌هاي اعجاز قرآن 82
3-3-5-2-1. فصاحت و بلاغت 82
3-3-5-2-2. اعجاز قرآن از نظر علوم روز 82
3-3-5-2-3. اعجاز قرآن از نظر اخبار غيبي 83
3-3-5-2-4. اعجاز قرآن از نظر عدم تضاد و اختلاف 84
3-3-5-?. گردآوري قراين يک راه مطمئن ديگر 84
3-3-6. خاتميت در قرآن 85
3-4. بخش چهارم: جايگاه عدل در مجمع البيان 85
3-4-1. برسي واژه‌هاي ظلم، عدل و قسط 86
3-4-2. خداوند به هيچ‌کس ستم نمي‌کند 86
3-4-3. يکسان نبودن خوب و بد 88
3-4-4. مشکل حوادث دردناک زندگي بشر 88
3-4-5. پاسخ تفصيلي به پديده‌هاي ناگوار 88
3-4-5-1. فلسفه تفاوت‌ها 88
3-4-5-2. مشکلات خودساخته 89
3-4-5-3. مصائبي که مجازات الهي است 90
3-4-5-4. مصيبت بيدادگر 90
3-4-5-5. آزمون الهي به‌وسيل? مشکلات 91
3-4-5-6. شناخت نعمت‌ها در کنار مصائب 92
3-5. بخش پنجم: جايگاه امامت در مجمع البيان 93
3-5-1. امامت در قرآن 93
3-5-2. ولايت و امامت عامه در قرآن 94
3-5-2-1. آي? انذار و هدايت 94
3-5-2-2. آي? صادقين 94
3-5-2-3. آي? اولي الأمر 95
3-5-3. شروط و صفات ويژ? امام 95
3-5-3-1. علم امام 96
3-5-3-2. معصوم بودن امام 96
3-5-3-3. ولايت تکويني پيامبران و امامان 97
3-5-4. ولايت و امامت خاصه 98
3-5-4-1. آي? تبليغ 98
3-5-4-2. آي? ولايت 98
3-5-4-3. آي? ليلة المبيت 99
3-5-4-4. آي? نيکوترين مؤمنان 99
3-5-4-5. آي? بينه و شاهد 99
3-5-4-6. آي? انذار 100
3-5-4-7. آي? گوش‌هاي شنوا 100
3-5-4-8. آي? محبت 101
3-5-5. امام مهدي عليه السلام 101
نتيجه‌گيري 103
فصل چهارم: گونه‌هاي مواجه? کلامي طبرسي در مجمع البيان با برخي آراء کلامي 104
مقدمه 105
4-1. بخش اول: رويکردهاي طبرسي به معتزله 105
4-1-1. رويکرد توضيحي 105
4-1-1-1. سکونت و خروج آدم و حوا از بهشت 105
4-1-1-2. شفاعت قابل قبول 106
4-1-1-3. اسلام و ايمان 106
4-1-1-4.

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد درمورد امامت در قرآن، سوره بقره Next Entries پایان نامه ارشد رایگان درمورد معرفت خدا، نهج البلاغه، نزول قرآن