منابع و ماخذ پایان نامه ادبیات داستانی، سینمای معناگرا، داستان پادشاه و کنیزک

دانلود پایان نامه ارشد

………………………..105
4.4.8 جمع بندی شباهت‌ها و تفاوت‌های داستان و فیلمنامه……………………………………………….106
فصل پنجم: نتیجه گیری……………………………………………………………………………………………………………109
منابع و مآخذ…………………………………………………………………………………………………………………………..114

فصل اول کلیات
1.1 طرح مسئله
در طول تاریخ هنرمندان بسیاری بوده‌اند که برای خلق یک اثر هنری، از داستان‌ها و الگوهای مطرح شده‌ی قبلی بهره برده‌اند و برای این امر به ادبیات داستانی خود رجوع کرده‌اند.
این شیوه خلق اثر منحصرا برای تولید فیلمنامه نبوده و در رشته‌های هنری دیگر مثل نقاشی، موسیقی، شعر و داستان‌نویسی نیز از این الگو استفاده شده است. الگوها می‌تواند موضوعات متفاوتی و متنوعی را در بر بگیرد از جمله موضوعات مذهبی، دینی، تاریخی و افسانه‌ای. به طور مثال اکثر آثار تولید شده با موضوع عاشورا، وام‌گرفته از واقعه عاشوراست که در قالب‌های مختلف شعر، نقاشی، موسیقی و انواع داستان ظهور پیدا کرده است.
در حوزه فیلم نیز این الگوبرداری به صورت گسترده وجود دارد و به سه روشِ «انتقال، تفسیر و قیاس» اجرا می‌شود. (واگنر، 1373 : 116) در این میان نویسندگان فیلم‌هایی با مضامین دینی می‌توانند با شناخت روش‌های اقتباس و گزینش بهترین روش، سطح کیفی و اثرگذاری آثار خود را ارتقاء دهند.
با توجه به مباحث ذکر شده، شناخت روش‌های اقتباس و چگونگی بکارگیری آن در روند تولید فیلم‌نامه، از جمله فیلم‌نامه‌های دینی ضروری به نظر می‌رسد.
لذا این پژوهش با محور قراردادن فیلم‌نامه «چهل سالگی»(نوشته مصطفی رستگاری) و تطبیق آن با داستان «پادشاه و کنیزک» (از کتاب مثنوی معنوی) ، برآن‌است تا روش اقتباسی آن را مورد بررسی قرار دهد؛ و در نهایت از بین اسلوب‌های سه‌گانه اقتباس، یکی را به عنوان بهترین روش برای اقتباس از داستانی دینی به فیلم‌نامه معرفی کند. به امید آنکه این نتایج این پژوهش گامی برای تولید بیشتر و بهتر در حوزه فیلم‌نامه‌های دینی باشد.
برای رسیدن به این هدف آشنایی با دو نظریه در زمینه اقتباس و داستان دینی حائز اهمیت است:
1. در زمینه اقتباس دو نظریه جفری واگنر (1373 : 116) و جولی ساندرز (1391 : 14-24) تشابهات بسیاری دارد. طبق این دو نظریه اقتباس سه روش اساسی به نام‌های انتقال، تفسیر و قیاس دارد.
اول انتقال است که آن را می‌توان به اقتباس عین به عین یا لفظ به لفظ نیز نامگذاری کرد. در این روش داستان، با کمترین مداخله و تغییر به اثر نمایشی تبدیل می‌شود.
روش دوم تفسیر است که روشی است بینابین که اساس داستان را گرفته و تغییراتی بر اساس مبانی زیبایی شناختی در آن انجام داده و به اثر نمایشی تبدیل می‌کند.
روش سوم قیاس است که ایده اولیه را از داستان گرفته و تغییراتی بنیادی در آن صورت می‌دهد و اثری جدید خلق می‌کند.

2. در زمینه هنر دینی نظریات متفاوت و متعددی مطرح است. «هنر دینی هنری است که در واقع یک عالم جامع میان عالم حس و عالم ماوراءِ حس در خودش دارد، و هنری که صرفا به عالم طبیعت بدون تذکر به ماوراء طبیعت رجوع کند، در واقع هنر غیر دینی است و یک هنر طبیعی و این جهانی به شمار می‌رود.» (مددپور، 1387: 86-87)
طبق این نظریه می‌توان گفت داستان‌هایی که اثری از عالم ماوراء در خود دارند داستان دینی به شمار می‌روند. مانند داستان‌هایی که مباحثی از قبیل بهشت، جهنم، خداوند، قیامت، غیب، شیطان، فرشتگان و امثالهم را در خود بازگو می‌کنند.
ژان لوئی میشون نیز نظرش مشابه با دکتر مددپور است. ایشان در مقاله ی هنر طریق ذکر در بیان معنی و حوزه هنر دینی می‌نویسد:
«هنگامی که ما از هنر سخن می‌گوییم، مرادمان از آن، مجموعه‌ی قواعد و وسائلی است که متوجه یک غایت معین است و هنگامی که هنر را با صفت دینی توصیف می‌کنیم، مرادمان به کار بردن رابطه‌ی میان دنیا و آخرت یا به زبان صوفیان، عالم شهادت و عالم غیب است. هنر با ایجاد پلی میان این دو عالم به پُر کردن شکافی که انسان را از اصل الهی خود جدا می‌کند یاری می‌دهد.» (فیروزان، 1380: 59-62)

1.2 ضرورت و اهمیت تحقیق
اقتباس از آثار ادبی برای تولید فیلم یکی از مباحثی است که در سینمای جهان به جدّ مورد توجه است. در واقع اقتباس یکی از راه‌های رسیدن به فیلم‌نامه‌ی خوب و تولید آثار نمایشی زیبا در دنیای تصویر است. سینمای دینی یا به عبارتی سینمای معناگرا نیز از این قاعده مستثنی نیست و برای رسیدن به آثار نمایشی ژرف و گران‌مایه ناچار است به دنیای اقتباس هم سری بزند.
البته این به معنای عدم استفاده سینمای معناگرا از مقوله اقتباس نیست. بلکه گرایش اقتباسی برای تولید فیلم و فیلم‌نامه در سینمای دینی، بیشتر به سمت اقتباس‌های تاریخی یا بهره‌گرفتن از آیات و روایات بوده است و کمتر توجهی به ادبیات داستانی در این سیر تولیدی شده است. در صورتی که در نقطه مقابل، بنگاه‌های بزرگ سینمایی جهان مثل هالیوود، بیشترین توجه را به داستان و ادبیات داستانی در زمینه اقتباس داشته‌اند.
این مسئله تا جایی پیش می‌رود که با یک نگاه کلی به آثار تولیدی فاخر که توانسته‌اند جایزه اسکار را از آنِ خود کنند، می‌بینیم که بیش از 85 درصد از آن‌ها آثار اقتباسی هستند. اقتباس از داستان‌ها و رمان‌هایی که یک بار با مخاطبِ خود ارتباط برقرار کرده و بازخورد داستانی خود را از مخاطب گرفته‌اند.
آنچه پرداختن به این پژوهش را ضروری می‌نماید، ترغیب بیشتر تولید کنندگان آثار نمایشی به ادبیات داستانی و به معنای اخص داستان‌های دینی است.
این مسئله از آن جهت مورد توجه است که وقتی داستانی خلق و نگارش می‌شود، فضای داستانی، موقعیت، شخصیت‌ها، زاویه دید و بقیه عناصر نمایشی در حد داستانی خلق و مورد پرداخت قرار می‌گیرند.
از آن مهم‌تر اینکه با خلق چنین داستانی مخاطبان و منتقدین ادبی، در مورد داستان از زوایای مختلف اظهار نظر کرده و موقعیت را برای تولید نسخه بعدی از این اثر آماده می‌کنند.
فیلم‌نامه‌نویس و گروه فیلم‌سازی وقتی به سراغ چنین اثر داستانی می‌روند، می‌توانند با تجاربی که خلق داستان پیش روی آنها قرار داده، نواقص داستان را برطرف کرده و به جنبه‌های مثبت آن توجه بیشتری داشته باشند.
طبیعی است که با چنین روندی، تبدیل داستان به فیلم‌نامه می‌تواند نویدبخش تولید اثری کامل و کم‌نقص باشد.
امیدواریم با مسائلی که در این رساله مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد بتوانیم در سینمای کشورمان شاهد تولید آثاری فاخر با جذابیت بصری زیاد باشیم و به نوعی در سینمای معناگرا تحرّکی نو ایجاد کنیم.

1.3 اهداف تحقیق
هدف اصلی:
هدف اصلی در این رساله شناخت بهترین روشِ اقتباس از داستان‌های دینی برای تبدیل به فیلم‌نامه است.
اهداف فرعی:
• شناخت روش‌های اقتباس از داستان برای تبدیل به فیلم‌نامه.
• شناخت روش اقتباسی فیلم‌نامه «چهل سالگی» از داستان «پادشاه و کنیزک».

1.4 سوال‌های اصلی و فرعی
سوال اصلی:
بهترین روشِ اقتباس از داستان‌ دینی برای تبدیل به فیلمنامه کدام است؟
سوالات فرعی:
1. روش‌های اقتباس از داستان برای تبدیل به فیلم‌نامه کدام است؟
2. اقتباس فیلمنامه چهل سالگی از داستان پادشاه و کنیزک به روش تفسیر بوده است؟
3. اقتباس فیلمنامه چهل سالگی از داستان پادشاه و کنیزک به روش انتقال بوده است؟
4. اقتباس فیلمنامه چهل سالگی از داستان پادشاه و کنیزک به روش قیاس بوده است؟

1.5 فرضیه‌ی تحقیق
روش قیاس از بین روش‌های سه‌گانه در اقتباس، بهترین روش برای تبدیل داستان‌های دینی به فیلم‌نامه است.
1.6 تعریف مفاهیم تحقیق
اقتباس، ادبیات داستانی، داستان دینی، فیلمنامه
اقتباس1:
«اقتباس در ذات خود تبدیل و برگردان دست‌مایه از یک رسانه به رسانه‌ای دیگر است.» (سیگنر،1380 :15)
«اقتباس برای فیلمنامه عبارت است از انتخاب موضوع یا موضوعاتی برای فیلم از منابع گوناگون ادبی و بیان آنها از طریق علائم و قراردادهای موجود در سینما» (خیری، 1368: 15)

ادبیات داستانی2:
ادبیات داستانی به مفهوم جدید و اروپایی آن شامل دو نوع داستان کوتاه و بلند است که در دوران جدید مهم‌ترین مصداق نثر نویسی است(شمیسا، 1376: 253).
«ادبیات داستانی در معنای جامع آن به هر روایتی که خصلت ساختگی و ابداعی آن بر جنبه ی تاریخی و واقعیتش غلبه کند اطلاق می شود. از این رو باید همه‌ی انواع خلاقه‌ی ادبی را در بر بگیرد، اما در عرف نقد امروز به آثار منثور، روایتی منثور، ادبیات داستانی می گویند.»(میرصادقی، 1376: 21)
داستان3:
داستان اصطلاح عام است برای روایت یا شرح و روایت حوادث. در ادبیات داستانی عموما داستان دربرگیرنده‌ی نمایش، تلاش و کشمکشی است میان دو نیروی متضاد و یک هدف.

داستان دینی4:
ژان لوئی میشون، در مقاله ی هنر طریق ذکر در بیان معنی و حوزه هنر دینی مینویسد: «هنگامی که ما از هنر سخن میگوییم، مرادمان از آن، مجموعه‌ی قواعد و وسائلی است که متوجه یک غایت معین است و هنگامی که هنر را با صفت دینی توصیف میکنیم، مرادمان به کار بردن رابطه‌ی میان دنیا و آخرت یا به زبان صوفیان، عالم شهادت و عالم غیب است. هنر با ایجاد پلی میان این دو عالم به پُر کردن شکافی که انسان را از اصل الهی خود جدا میکند یاری می دهد.» (فیروزان، 1380: 59-62)
طبق این نظریه هر داستانی که به رابطه بین دنیا و آخرت اشاره‌ای داشته باشد، دینی خوانده می‌شود. لذا می‌توان گفت بسیاری از داستان‌هایی که مضامین اخلاقی، انسانی و عرفانی دارند، زیر چتر داستان دینی جا خوش می‌کنند.
فیلمنامه5:
فیلمنامه داستانی است که به وسیله‌ی تصاویر و گفتار بازگو می‌شود.(فیلد، 1378: 16)
«فیلمنامه، متن نوشته شده برای تولید یک فیلم است. در واقع فیلمنامه شکل ابتدایی پس از پیش نویس خوانده می شود که خلاصه‌ای از فیلم را در بر دارد. پیش نویس پس از تصویب به صورت مشروح تنظیم می شود. در این حال مشتمل بر جزئیات بازی، گفتار، کارهای هنری و فنی است و اصطلاحا به آن متن یا فیلمنامه‌ی دکوپاژ شده می‌گویند.»(چینکز، 1381: 5)
فیلمنامه سینمایی6:
فیلمنامه‌ی سینمایی یا فیلمنامه‌ی بلند دارای یک موضوع اصلی است و خط روایی نسبتا محدودی دارد و از 90 تا 120 صفحه است. هر صفحه از فیلمنامه تقریبا برابر با یک دقیقه از فیلم است. فیلمنامه‌ی سینمایی ساختاری سه پرده‌ای دارد. شخصیت‌های اصلی آن نسبتا محدود است و طی یک رشته صحنه به نگارش در‌ می‌آید. هر بار که مکان یا زمان تغییر می‌کند، صحنه‌ی جدیدی شروع می‌شود. (یورگن ولف 1387: 25)
فیلمنامه سینمایی یا فیلمنامه‌ بلند دارای یک موضوع اصلی است و خط روایی نسبتا محدودی دارد و از 90 تا 120 صفحه است. هر صفحه از فیلمنامه تقریبا برابر با یک دقیقه از فیلم است. فیلم‌نامه سینمایی ساختاری سه پرده‌ای دارد. شخصیت‌های اصلی آن نسبتا محدود است و طی یک رشته صحنه به نگارش در می‌آید. هر بار که مکان یا زمان تغییر می کند، صحنه ی جدیدی شروع می شود. (کاکس، ولف، 1387)

فصل دوم پیشینه و مبانی نظری تحقیق
2.1 پیشینه تحقیق
در زمینه اقتباس و استفاده از داستان برای تبدیل به فیلمنامه، کتاب‌ها و رساله‌های مختلفی تألیف شده است.
از کتاب‌های تألیف شده به چند نمونه اشاره می‌کنیم:

1. کتاب راز و رمز هنر دینی(مجموعه مقالات) مقالات ارائه شده در اولین کنفراسن بین المللی هنر دینی، به کوشش مهدی فیروزان که توسط انتشارات سروش به چاپ رسیده است.
در این کتاب جمعی از نظریه‌پردازان و اندیشمندانِ دینی به ارائه نظرات خود پیرامون تعریف و مفهوم شناسی هنر دینی و روایات مختلف آن از شعر و خوشنویسی گرفته تا موسیقی و رسانه‌های تصویری پرداخته‌اند. آنچه از بین این مقالات به تعریف تبیینِ هنر دینی پرداخته را می‌توان در سه مقاله خلاصه کرد.
اول مقاله‌ی «هنر، طریق ذکر» از ژان لویی میشون؛ که هنر دینی را با معیار

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد درباره ناخودآگاه، قضا و قدر Next Entries منبع پایان نامه ارشد درباره استفاده از زور، اقتصاد خانواده، زنان و دختران