انتخاب همسر، آداب و رسوم، ناخودآگاه

دانلود پایان نامه ارشد

كاركردهاي خانواده و خويشاوندي حائز اهميت است .
ازدواج در ميان ملت هاي گوناگون دنيا از ساخت خانواده و نظام خويشاوندي و فرهنگ جامعه متأثر
است و به اين لحاظ كاركردهاي مترتب بر آن با توجه به اين اصل شكل گرفته و در جهت حفظ و تقويت ساختار كلي نظام اجتماعي عمل مي نمايد.
ازدواج در وهله اول ممكن است امري شخصي و خصوصي تلقي شود اما واقعيت آن است كه كمتر حوزه اي از حيات انساني يافت مي شود كه روابط بين فرد و جامعه در آن چنين تحت انتظام هنجاري قرار گرفته باشد.
تحولات زيستي ازدواج در همه جوامع يكسان و مشابه است اما از نظر شيوه هاي مجاز و مشروع رفتار جنسي و خانوادگي تفاوتهاي چشميگيري بين آنها وجود دارد. جامعه همواره كوشيده است با اعمال ممنوعيت ها و محدوديتهايي چند از ازدواج آزاد فرزندانش جلوگيري نمايد. گرچه ممكن است افراد بهنگام انتخاب شريك زندگي خود احساس كنند كه آزادانه دست به انتخاب مي زنند اما آنها در واقع بطور ناخودآگاه از الگوها و قواعد بسيار دقيق و پيچيده پيروي مي كنند . اين قواعد و الگوها در طي تاريخ شيوه هاي متعدد و متنوعي را در امر همسر گزيني بياد مي آورد. اسارت و يغمابري زن ، خريداري يا مبادله او زناشويي هاي داد و ستدي، مبادله دو نامزد، مبادله خواهران با همديگر، اهداي دختر به يك طايفه يا قبيله در برابر وقوع قتلي تحت عنوان ” خون بس” نامزد كردن در كودكي ، لويرات (leviral)
( اجبار مرد به ازدواج با بيوه برادر خود ) و سررات (Sororat) ( اجبار زن به ازدواج با شوهر خواهر خود بهنگام مرگ خواهر)” (شهابي،1371،52) ويژگي غالب شيوه هاي همسر گزيني ياد شده عدم توجه به احساسات شخصي و بي اعتنايي به آزاديهاي طرفين ازدواج است. برخي از اين شيوه ها گرچه ممكن است در بعضي از جوامع همچنان رواج داشته باشد، اما شيوه مسلط و غالب همسر گزيني محسوب نمي شود.
حال اين سوال مطرح است كه :
در عصري كه خواست و اراده طرفين ازدواج اهميت بيشتري يافته و وصلت هاي تجويزي جاي خود را به وصلت هاي ترجيحي داده اند هنجارهاي اصلي گزينش همسر كدامند؟
دوركيم جامعه شناس فرانسوي ازدواج را نهادي اجتماعي مي داند كه بواسطه عوامل اجتماعي پديد
مي آيد و با تغيير عوامل و ساختار اجتماعي ساخت آن دگرگون مي شود( نوذرپور ، 1371 ، 60) از نظر لوي اشتراوس نيز« هيچگونه نهاد يا شكل زندگي اجتماعي كه به غريزه زيستي محدود باشد يافت
نمي شود. خصوصيات بشر اين است كه به فرضيات و معلومات نظم و سامان مي بخشد نه آن كه از فرضيات و گرايشهاي باصطلاح غريزي تبعيت كند.» همچنين اشترواس معتقد است: ” بشر ابتدايي روي غريزه جنسي خويش اولين سازمان اجتماعي را بنا كرد و با تقسيم اقوام خود به دو دسته آنهايي كه
مي توانند همسر او باشند و دسته اي كه نمي توانند با آنها ازدواج كند بر اساس چنين تقسيم بندي اولين مبادله اجتماعي افراد بشر بر مبناي مبادله پاياپاي پديد آمد”. ( ميشل ، 1354 ،42)
تاكنون ازدواج بعنوان يكي از عمده ترين، فراگيرترين و مهم ترين قواعد زندگي بشري در آمده است. اين امر در جامعه ما كه تعداد افراد حائز شرايط نسبت به ديگر جوامع ( بسياري از آنها) فزوني دارد و نگاهي به موقعيت جامعه كه شرايط ويژه اي را از نظر سياسي اجتماعي و اقتصادي طي مي كند، مهم و لازم مي باشد. دگرگونيهاي سريعي چون ، پيدايش شهرهاي بزرگ مهاجرت وسيع روستائيان به شهر ، گسترش وسايل ارتباطي تغيير حاكميت سياسي و تلاش در جهت ايجاد تغيير در نگرش و ديدگاههاي مردم، بروز انقلاب اسلامي ، ظهور جنگ و ….. احتمالاً موجب بروز تغيير و تحولاتي در امر انتخاب همسر گرديده است . از طرفي آنچه را از قبل محدوده هاي بسته جغرافيايي مي خواند يعني محدوده هاي تنگ كه دايره گزينش همسر را محدود مي نمود شكسته شد. از طرف ديگر فضاهاي موجود، انسانهاي بيشتري را در خود گرفت آنچنان كه در طول قرون چنين تراكمي ديده نشده بود. با پيدايش چنين تغييراتي، گزينش همسر نه تنها در فضاي شغلي وسيعتري امكانپذير مي گردد بلكه انسانهايي از گروههاي پايين تر با دستيابي به مشاغل بالاتحرك حرفه اي را با تحرك ديگري از طريق گزينش همسر پيوند
داده اند.
گسترش ازدواج، از جانبي ازدواج انسانهايي را برانگيخت كه هيچگاه در طول قرون با يكديگر پيوند نبسته بودند و از جانب ديگر محيطي مساعد جهت ارتقاي آزادانه مرد و زن پديد آمد.( ساروخاني، 1370 ص 114) چنانكه مي دانيم دانشجويان بعنوان برگزيدگان فكري جامعه معمولاً در پذيرش عوامل مؤثر داراي نوعي سرعت عمل مي باشند و بدليل تعلق آنان به اقشار اصناف و اقوام مختلف و همچنين وابستگي آنان به طبقات مختلف اقتصادي و فرهنگي مجوعه اي از گروههاي مختلف جامعه را در بر
مي گيرند. اين پژوهش از آنجا اهميت مي يابد كه در آن ديدگاههاي نسل جوان نسبت به يكي از اساسي ترين مسائل اجتماعي كه با آن روبرو بوده اند بررسي شده و ابعاد مختلف عوامل مؤثر بر آن شناخته شود.
آلن ژيرار(1964) مي نويسد: ” در بين تمامي مراسم ،‌آداب و حوادث اساسي حيات ، ازدواج از اهميتي به سزا برخوردار است . مهم از نظر خود، مهم از ديدگاه زيستي و مهم از نظر اجتماعي ، هيچ نهادي نيست كه مانند آن جهاني و از نظر غايت ثابت و پايدار باشد.”(ساروخاني ، 1370 ،11)
به اين ترتيب طبيعي است كه وجود ازدواجي سالم و مبتني بر بينش و بصيرت و دانايي و نگرش همه جانبه و عميق مي تواند ساختار خانواده را در آينده به بهترين نحو ممكن و به شكل سالم و تعالي بخش تضمين كرده و از ظهور و بروز آسيب هايي كه روند طبيعي خانواده را تحريف مي كند بازدارد.

1-1- بيان مسئله
ازدواج بدون ترديد بزرگترين و مهمترين حادثه زندگي هر انسان است. افراد با انتخاب همسر، سفر پر فراز و نشيبي را آغاز مي كنند، و همسو با يكديگر موانع موجود را پشت سر مي گذارند. طبيعتاً آرزوي هر جوان ازدواجي موفق و داشتن يك زندگي مشترك توام با شادي و تفاهم است . تصميم درباره ازدواج تنها يك تصميم درباره زندگي مشترك نيست، بلكه شمار زيادي از اعضاي جامعه به ويژه نسل هاي آتي را در برخواهد گرفت. بسياري از كارشناسان امور اجتماعي و فرهنگي معتقدند امروزه براي تداوم و استحكام خانواده و خوشبختي دختران و پسران در ازدواج آشنايي آنان با وظايف و حقوق كه طرفين نسبت به يكديگر مي بايست رعايت كنند ضروري است. در واقع پدران و مادران بايد عملاً به فرزندان خود ملاكهاي اصيل و بنيادي انتخاب همسر و شريك زندگي را بياموزند. متأسفانه هستند، جواناني كه بدون تجربه و كسب اطلاعات لازم به چنين امر مهم و سرنوشت سازي اقدام مي كنند و شرايطي را مهم و ضروري مي پندارند و براي نيل آن جديت مي نمايند، كه آن شرايط يا صفت اصلاً از مزاياي ضروري يك همسر نيست و اهميت چنداني ندارد و يا جواناني هستند كه ملاكهايي را مطرح مي كنند كه متأثر از شرايط اجتماعي اقتصادي و يا فرهنگي كه كمتر ريشه در اعتقادات ملي و مذهبي ما دارد كه در آينده مشكلات زيادي را براي آنها و حتي جامعه ايجاد مي كنند.
امروزه با توجه به اهميت يافتن تحصيلات دانشگاهي و تمايل اغلب جوانان اعم از دختر و پسر براي وارد شدن به دانشگاه سبب شده بسياري از ملاكهاي ازدواج به تبع افزايش سطح تحصيلات تغيير كند، چون جواني كه وارد محيط دانشگاهي مي شود با افراد ، افكار، خواسته ها و فرهنگهاي مختلفي آشنا مي شود، بطرف آنها گرايش مي يابد و نظراتش در طي زمان نسبت به الگوهاي رايج جامعه و خانواده دگرگون شده و حتي در مواردي با آنها مغايرت پيدا مي كند مسئله در اينجا دگرگوني افكار جوان تحصيل كرده نسبت به معيارهاي رايج ازدواج در جامعه و خانواده خود نسبت بلكه اين نكته اهميت دارد كه اين دگرگوني در جهت تقويت و ثبات خانواده آينده است يا در جهت ايجاد مشكلات براي آنان بنابر اين هميشه اين سئوال مطرح مي شود كه آيا شناسايي و انتخاب همسري شايسته براي فردي كه تحصيل كرده راحت است ؟ يا مشكل ؟ و يا اينكه براي ازدواج موفق يك جوان تحصيل كرده كه جامعه نيز از او توقعات زيادي دارد چه شرايطي و چه صفاتي لازم است ؟ زيبايي ، اصالت خانوادگي ، شغل ، ثروت، مسائل مذهبي ، سن ،‌نژاد و …. از صفاتي هستند كه هردختر و پسر جوان براي اختيار كردن همسر خويش پيش روي دارد. از طرف ديگر توجه به مسائلي همچون مهريه جهيزيه روش ازدواج و ….. نيز از شرايطي هستند كه هنگام تشكيل خانواده مورد توجه زوجين قرار مي گيرد.
اين گونه سؤالات به دليل اهميت مسئله ازدواج و تشكيل خانواده به پاسخ نياز دارند پژوهشهاي مربوط به ازدواج با پاسخ دادن به اين سؤالات مي توانند در جهت افزايش آگاهي عمومي و علمي در امر خطير تشكيل خانواده كارساز باشند.
ازدواج و انتخاب همسر تحت تأثير فرايند متنوعي متشكل از دخالت سنتها آداب و رسوم معيارها ايده ها و ايده آل هاي مورد قبول گروه هايي است، كه انسانها در ميان آنها زندگي مي كنند و طرز تلقي هاي آنها نيز از ميان اين فرآيند متنوع سر بر مي آورد بخش عمده اي از ازدواج مبتني بر همين طرز تلقي هاي قبل از زناشويي است كه زمينه و راهنماي رفتار زناشويي مي باشند. اين طرز تلقي ها گاه به انگيزه هاي فردي (مثلاً عشق ، آرزوهاي جنسي ،‌زيبايي و …..) مربوط مي شود و گاه به دور انديشي ها و ملاحظات اقتصادي و اجتماعي فرد خانواده و جامعه.
از آنجايي كه نسل جوان امروز با افزايش تحصيلات و مهارت هاي ارتباطي و اطلاعاتي نگاهي متفاوت با نسل گذشته به زندگي و خانواده دارد وافق هاي آينده را به نحو ديگري مي بيند نمي توان انتظار داشت كه به روشهاي گذشته و با همان معيارها و ملاكها تن به مسئله ازدواج دهند هر چند تحصيلات در رشد فكري، اجتماعي و علمي جوانان تأثيرات بسيار زيادي دارد. اما يافته هاي تحقيقاتي نشان مي دهد كه هر چقدر زمان تحصيلات فرد طولاني تر باشد عملاً امكان ازدواج از تعداد زيادي از افراد سلب مي شود و يا در بررسي ديگري روشن شد هر چه سطح تحصيلات زن بالاتر مي رفت ديرتر دست به ازدواج
مي زد.(سگالين1370 ،63 )
“در اغلب موارد افراد به دليل مقايسه خود با ديگران و داشتن احساس محروميت نسبي مخصوصاً در چهار چوب مسائل اقتصادي كه ترس از عدم موفقيت در ازدواج ( به معني مبادله نسبتاً همسان اجتماعي كه بايد با فرد مورد نظري كه داراي شرايط معيني است ازدواج نمايد) كه ترس از عدم موفقيت در تأمين زندگي را نيز بدنبال دارد، معيارهايي را مطرح مي كند كه گاه مقبول بنظر نمي رسد( مانند مطرح كردن
مهريه هاي سنگين ) و ازدواج را به يك مسئله و مشكل مهم تبديل مي كنند” ( مهدوي 1377 ،44)
در جوامع سنتي و بخصوص جوامع در حال انتقال به دليل اهميت ازدواج و ادامه زندگي كه ساير جنبه هاي شخصيت اجتماعي فرد را نيز تحت تأثير قرار مي دهد جوانان تحصيل كرده از اينكه مبادا زندگيشان دچار مشكل و يا حتي طلاق شود از ازدواج خودداري مي كنند و يا شرايط بسيار دشواري براي آن مطرح مي كنند، مثلاً در ايران خصوصاً براي زنان و خانواده دختر اين مسئله بسيار اهميت دارد و به همين دليل سعي مي كنند جوانب احتياط را رعايت كنند و عواملي را مطرح مي كنند كه از به هم پاشيدگي زندگي مشترك جلوگيري كند.
ضرورت مطالعه در اين زمينه در بين جوانان از آنجا نشأت مي گيرد، كه اولاً بعنوان يك مطالعه بنيادي لازم است تا از واقعيت هاي موجود شناختي نسبي بدست آوريم. مطمئناً‌ نظرات و واقعيت هاي مرتبط با يك گروه دانشجويي مي تواند بيانگر ارزشهاي موجود و فاكتورهاي موثر در يكي از حياتي ترين امور زندگي هر شخص باشد. اين افراد از همه ابعاد متجانس و همگن نيستند و دارا بودن زمينه هاي اقتصادي و اجتماعي متفاوت بر اهميت اين قشر مي افزايد همچنين در اين بعد نبايد از نقش تكميل كنندگي اين تحقيقات در خصوص نظريات موجود غافل ماند و بايد بطور جد تاكيد كرد كه هر تحقيق اجتماعي يا به تقويت شالوده نظرات كمك مي رساند يا آنها را تضعيف مي نمايد و يا به ايجاد نظريات جديد مدد
مي رساند .
از سوي ديگر طبق نقل و قول هاي متفاوت، كشور ما در طي سالهاي آينده با حدود 13 ميليون زوج
(26 ميليون نفر) آماده ازدواج روبرو خواهد بود( مصاحبه

پایان نامه
Previous Entries تحقیق رایگان با موضوع جامعه مدنی، قدرت سیاسی، وابستگی متقابل Next Entries انتخاب همسر، ازدواج موفق، فرهنگ دانش