منبع پایان نامه ارشد با موضوع نمادپردازی، شعر معاصر، ادبیات معاصر

دانلود پایان نامه ارشد

پیشگفتار 1
مقدمه 3
فصل اول: معرفی رضا براهنی 5
1-1. رضا براهنی 6
1-1-1. زندگی شخصی 6
2-1-1. زندگی اجتماعی 7
3-1-1. آثار رضا براهنی 8
4-1-1. سبک رضا براهنی 9
2-1. جایگاه رضا براهنی در ادبیات معاصر 10
فصل دوم: نماد 12
1-2. تعریف نماد 13
1-1-2. تفاوت رمز و نماد 15
2-1-2. تفاوت نماد و استعاره 17
3-1-2. تفاوت نماد و کنایه 20
4-1-2. تفاوت نماد و نشانه 22
5-1-2. تفاوت نماد و تمثیل 23
6-1-2. نماد و اسطوره 26
2-2. نمادپردازی به عنوان یک مکتب 29
1-2-2. شباهتها و تفاوتهای سمبولیسم اروپایی و سمبولیسم شعر معاصر ایران 32
3-2. ویژگیهای نماد 36
1-3-2. کارکرد نماد 39
2-3-2. قرینهها یا کلیدهای گشایش نماد 41
3-3-2. انواع نماد 42
4-2. نمادپردازی در شعر معاصر 47
فصل سوم: نمادپردازی در اشعار رضا براهنی 51
1-3. کلاننمادها یا نمادهای تکرارشونده در اشعار رضا براهنی 52
1-1-3. آفتاب و شب 53
2-1-3. جنگل و شهر 58
2-3. نمادهای اسطورهای 63
1-2-3. کهنالگوی آنیما در اشعار رضا براهنی 76
3-3. خردهنمادها در اشعار رضا براهنی 88
1-3-3. آینه 88
2-3-3. ابر 90
3-3-3. باد 92
4-3-3. باران 94
5-3-3. برف 95
6-3-3. پنجره 97
7-3-3. جانوران 99
8-3-3. خانه 106
9-3-3. دریا 110
4-3. نمادهای ارگانیک در اشعار رضا براهنی 113
فصل چهارم: نتیجهگیری 193
1-4. نتیجهگیری 194
کتابنامه 198

پیشگفتار
این پایان نامه پژوهشی است با عنوان «نماد و نمادپردازی در شعر رضا براهنی»که در آن به صورت تحلیلی، نماد و شیوه های نمادپردازی را مورد بررسی و کشف معانی قرار داده و در بررسی و تفسیر آن راه نوینی را در پیش گرفته است. این اثر علاوه بر چکیده، پیشگفتار و مقدمه شامل چهار فصل به شرح زیر است:
فصل اول شامل دو بخش است؛ ابتدا به معرفی رضا براهنی پرداخته و پس از آن جایگاه ایشان را در ادبیات معاصر بیان کرده است.
فصل دوم شامل چهار بخش است؛ در بخش نخست به بررسی معانی لغوی و اصطلاحی نماد، تفاوت نماد با رمز، استعاره، کنایه، نشانه، تمثیل و ارتباط نماد و اسطوره می پردازد.
در بخش دوم به معرفی نمادپردازی به عنوان یک مکتب و شباهت ها و تفاوت های سمبولیسم اروپایی و سمبولیسم شعر معاصر ایران می پردازد.
در بخش سوم ویژگی ها و کارکرد نماد، دسته بندی آن و نیز قرینه ها یا کلیدهای گشایش نماد مطرح شده است.
در بخش چهارم مطالبی در خصوص نمادپردازی در شعر معاصر فارسی ارائه شده است.
فصل سوم به بررسی نمادپردازی در اشعار رضا براهنی می پردازد. در این بخش نمادهای ارگانیک، خرده نمادها، کلان نمادها و نمادهای اسطوره ای مورد تحلیل و بررسی قرار گرفته اند.
فصل چهارم به نتیجه گیری اختصاص یافته که در آن نتایج کلی این پژوهش بیان شده است.
بدین وسیله از استاد گران مایه جناب آقای دکتر محمدحسن حسن زاده نیری که در تدوین و نگارش این پایان نامه راهنمای اینجانب بوده و همچنین از استاد فرهیخته جناب آقای دکتر شیرزاد طایفی که در تهیه و تنظیم این اثر مشاورم بوده اند، صمیمانه قدردانی نموده و سپاسگزارم.
همچنین از استاد گران سنگ و پرمایه سرکار خانم دکتر بتول واعظ که رنج داوری این پایان نامه را بر عهده گرفته اند کمال تشکر را دارم.

مقدمه
نمادگرایی از گذشته تا به امروز، در تار و پود روان و ذهن آدمیان جای داشته است. بشر در گذشته با نمادهای خود زندگی می کرد بی آنکه بدان بیندیشد.در زمانِ معاصر است که کشفِ ریشۀ نمادها مورد توجه قرار گرفته است. امروزه، انسانها با رویآوردن به جهانِ تعقل، به ظاهر از نمادهای خود دور شدهاند در حالی که بقایای آن درذهنِ انسانِ امروزی وجود دارد؛ بنابراین نمادها از دیدگاهِ روانشناسی پلی هستند برای ارتباط ما با عمیقترین و مرموزترین بخشِ روانمان؛ بخشی که از دسترس خودآگاهی ما دور است و سرچشمۀ رفتارها و احساسات ما تلقی میشود.
نمادپردازی به عنوان یک مکتب از اواخر قرن نوزدهم، از سوی شاعرانِ فرانسوی که از واقع¬گرایی و زبانِ خشکِ نویسندگان رئالیسم به ستوه آمده بودند، پایهگذاری شد. سمبولیستها عقیده داشتند که اثر هنری باید تا حد ممکن از صراحت و بیانِ مستقیمِ مفاهیم فرار کند و به نمادها ونشانهها پناه آورد. نمادها و نشانهها ذهنِ خواننده را در کشف راز و رمزهای اثر به تحرّک وامیدارد.
شعرِ امروز ایران با نیما آغاز میشود؛ وی به عنوان بنیانگذار شعرِ نو با بهرهگیری از ریشههای فرهنگ و سنتِ گذشته و درآمیختن آن با شرایط سیاسی _ اجتماعی زمانۀ خود دست به نوآوری و ابتکار عمل زد؛ به طور مثال نیما برای نمادهایی با معنای از پیش تعیینشده، کارکردهای جدیدی وضع کرد و با یاری زبانِ نمادین در شعر به طرح و بیانِ اندیشهها و انتقادات خود از مسائل سیاسی _ اجتماعی پرداخت. پیروانِ نیما پس از وی این شیوه را ادامه دادند تا در نهایت منجر به شکلگیری جریان سمبولیسم اجتماعی در شعرِ معاصر ایران شد.
رضا براهنی نیز برای بیان اندیشههای خود از نمادها و اساطیرِ نمادین بهره گرفته است. وی در آفرینش آثار خود هم از نمادهای عمومی و سنّتی استفاده کرده است و هم نمادهای شخصی و ابداعی.

فصل اول
معرفی رضا براهنی

1-1.رضا براهنی
1-1-1. زندگی شخصی
الف) سال تولد: رضا براهنی در 21 آذر ۱۳۱۴ خورشیدی در تبریز از پدری کارگر و مادری نیمهروستایی به دنیا آمد.
ب) خانواده: زندگی فقیرانه‌ای داشتند. براهنی تا هجدهسالگی ضمن درس خواندن، در کارخانههای مختلف نیز کار میکرد و تا سن 22 سالگی در تبریز ماند.
پ) تحصیلات: با کار و فقر و درس بزرگ شد. در سن 22 سالگی موفق به کسب لیسانس زبان و ادبیات انگلیسی از دانشکدۀ ادبیات تبریز شد و پس از آن به ترکیه رفت. دو سال در ترکیه اقامت داشت و پس از دریافت درجه دکتری در رشتۀ خود از دانشگاه استانبول به ایران بازگشت و در دانشگاه به تدریس مشغول شد. وی همچنین تا زمان حضور در ایران چند دوره کارگاه نقد، شعر و قصهنویسی برگزار کرد.
علاوه بر زبان انگلیسی، تا حدودی فرانسه و عربی میداند. زبانِ ترکی نیز زبانِ مادریاش است که بعدها کوشید از لهجههای مختلف آن سر درآورد. بخش گسترده کارهایش را از همان آغاز، به فارسی نوشت و یکی دو کتاب و بعضی از مقالاتش را بعدها در زمان اقامت اجباری در امریکا به زبان انگلیسی تألیف کرد.
ت) دوران شاعری: 22 سال نخست زندگی براهنی در تبریز، از هیجانانگیزترین روزهای این شهر بود. ازجمله مسائلی که بعدها در شعر و نثر براهنی تأثیر گذاشت میتوان به موارد زیر اشاره کرد: جنگ جهانی دوم، پنهان شدن مردم در آبانبارها از ترس، قحطی در شهر و مشاهده مرگِ مردم گرسنه در خیابانهای تبریز، دیدنِ مرگ برادرها و خواهرها و دربهدریهای خانوادهاش، مشاهده سربازان روس در شهر تبریز، پیدایش فرقۀ دموکرات که نخستین بارقههای امید را در دل مردم تبریز به وجود آورد و پس از آن بههم ریختن بساط فرقه، حضور ارتش و کشته شدن فداییان و اعدام بازماندگانِ فرقه در میدانِ ساعت تبریز.
براهنی شاعری است که شعر را خوب میفهمد و میشناسد، ولی از ابتدای کارِ شاعری راه مشخصی را طی نکرده است و ابهامگویی و پیچیده کردن مفاهیم و تصاویر و توجه بیش از حد به ابداع، ساختار شعر او را در مسیری قرار داده است که سیر تکاملی مشخصی ندارد.
2-1-1. زندگی اجتماعی: پس از بازگشت از ترکیه، در تهران ساکن شد و به فعالیت ادبی خود نظیر چاپ کتاب طلا در مس، تدریس در دانشگاه، نقدنویسی، بررسی کتاب و مقالهنویسی در مجلات، هفتهنامهها و روزنامهها، چاپ کتاب قصهنویسی و چاپ چند مجموعه شعر و رمان پرداخت.
آشنایی با جلال آل احمد، سیمین دانشور، فروغ فرخزاد، منوچهر آتشی، نادر نادرپور، مهدی اخوان ثالث، احمد شاملو، اسماعیل شاهرودی، یدالله رؤیایی و بقیۀ نویسندگان، شاعران و هنرمندان مربوط به اواخر دهۀ سی و اوایل دهۀ چهل است. از همان سالها حضور براهنی در عرصه ادبیات و فرهنگ جامعه دائمی بوده است. در سال 1351 برای تدریس ادبیات انگلیسی و ادبیات تطبیقی در دانشگاه‌های تگزاس و یوتا به امریکا رفت و پس از بازگشت در 20 شهریور 1352 به سبب فعالیت‌های سیاسی و چاپ مقاله علیه رژیم دستگیر و زندانی شد. در سال 1353 بار دیگر به امریکا رفت و در سال 1356 جایزۀ بهترین روزنامهنگار فعال در مسائل حقوق بشر را از آن خویش کرد. براهنی در سالهای تدریس در دانشگاه دو دورۀ فوق لیسانس زبان و ادبیات انگلیسی و نیز فوق لیسانس ادبیات تطبیقی را بنیان نهاد. براهنی همچنین درسال 1384 برندۀ جایزۀ ادبی یلدا، برای یک عمر فعالیت فرهنگی در زمینۀ نقد ادبی شد.

3-1-1. آثار رضا براهنی
اشعار: آهوان باغ (۱۳۴۱)، جنگل و شهر (۱۳۴۳)، شبی از نیمروز (۱۳۴۴)، مصیبتی زیر آفتاب (۱۳۴۹)، گل بر گسترۀ ماه (۱۳۴۹)، ظلالله (۱۳۵۸)، نقاب‌ها و بندها (انگلیسی) (۱۳۵۶)، غم‌های بزرگ ما (۱۳۶۳)، اسماعیل (1366)، بیا کنار پنجره (۱۳۶۷)، یار خوش چیزی است (1369)، خطاب به پروانه‌ها و چرا من دیگر شاعر نیمایی نیستم؟ (1374).
رمانها: آواز کشتگان، رازهای سرزمین من، آزادهخانم و نویسنده‌اش، الیاس در نیویورک، روزگار دوزخی آقای ایاز، چاه به چاه، بعد از عروسی چه گذشت؟
نقد ادبی: طلا در مس، قصه‌نویسی، کیمیا و خاک، جنون نوشتن، تاریخ مذکر، در انقلاب ایران چه شده است و چه خواهد شد، خطاب به پروانه‌ها و چرا من دیگر شاعر نیمایی نیستم؟، گزارش به نسل بی‌سن فردا (سخنرانیها و مصاحبه‌ها).
4-1-1. سبک رضا براهنی
رضا براهنی از شاعران معاصری است که در روند شکل‌گیری اشعارش گونههای متفاوتی از شکل و محتوای شعری را عرضه داشته است. براهنی عمدتاً به دنبال محتوای شعر است تا سرایش آن. با اینهمه استعداد شاعری او غیر قابل انکار است.
در میان اشعار او بهویژه در میان عاشقانههایش شعرهای قابل توجه با نکات و تصاویر زیبا یافت میشود. براهنی شاعری است آگاه نسبت به شعر فارسی و منتقدی است تیزبین و هوشیار. او از نخستین شاعرانی است که با انتشار اشعار پسانوگرا این سبک شعر را در ایران رواج داد. پس از براهنی برخی شاعران جوان به این سبک شعر متمایل شدند. شعر پسانوگرا به دلیل مبنا قراردادن سبک غربی در ایران منتقدان زیادی دارد. موافقان این سبک شعر در ایران آن را طبق نظریات فلسفی و سبکی دارای اندیشه و محتوای متفاوت از شعر سنتی و مدرن فارسی می‌دانند.

2-1 جایگاه رضا براهنی در ادبیات معاصر
رضا براهنی در عرصۀ فرهنگ و آفرینش ادبی ایران، شخصیتی چندبعدی است. او حوزه‌های مختلفی را برای نزدیک شدن به دغدغههای ذهنی خود تجربه کرده است. از شعر، داستان، نقاشی، سینما، فلسفه، تاریخ، سیاست، مطالعات فرهنگی، عکاسی، روزنامهنگاری و نقد و نظریۀ ادبی.
در زمینۀ نقد، مشخصترین ویژگی کار او تطبیق ادبیات فارسی با ادبیات جهان و یا بررسی تطبیقی ژانرها و سبک‌های مختلف ادبیات فارسی است. براهنی کارش را در نقد ادبی از اوایل دهۀ چهل آغاز کرد. این دهه، دهۀ شکوفایی شعر معاصر فارسی است. گفتمان نقد ادبی در ایران نیز به صورت جدّی در این دهه به وجود آمد. این شروع جدی و تداوم آن از سوی افرادی مثل براهنی سبب شد در دهۀ چهل، شخصیت دیگری به شخصیتهای ادبی اضافه شود: «منتقد ادبی».
در این زمینه شمس لنگرودی مینویسد: «نقد شعر در دهۀ سی، بهرغم ظاهر علمی، نقدی ذوقی _ خلاقی بود؛ نقدی بود بر اساس دانش عمومی منتقد در زمینه‌های مختلف و علایق شخصی به مقولۀ شعر و شاعری. نقد درمعنای علمی در دهۀ چهل پاگرفت، اگرچه از انحراف و حبّ و بغضها هنوز خالی نبود. فعال‌ترین و مطرحترین منتقدان دهۀ چهل عبارت بودند از: عبدالعلی دستغیب، یدالله رویایی، اسماعیل نوریعلا، محمد حقوقی، م. آزاد، مهرداد صمدی و دکتر رضا براهنی که بهرغم پاره ای انحرافات، اصولی‌ترین نقدها را نوشت» (شمس لنگرودی، 1377: 3/22-21).
به لحاظ نقد ادبی، مهمترین اقدام درحوزۀ شعر، تفکیک دقیق شعر نیمایی از غیرنیمایی بود. این اقدام در

پایان نامه
Previous Entries نور فلورسنت Next Entries نور فلورسنت، انکوباتورها