ميباشد، گياه، ميباشد.

دانلود پایان نامه ارشد

خي گونهها نيز مانند M. pulegium وجود دارند که در زمان رشد رويشي به صورت افقي رشد کرده و روي زمين پخش ميشوند و تنها در زمان گلدهي به صورت عمودي رشد ميکنند [163 و 164].
ريشه گونههاي اين جنس نسبتاً سطحي، کوتاه ولي انبوه بوده و ريشههاي نابجاي زيادي توليد ميکند که از ريزومها و يا استولونهايي که به خاک مي چسبند به زودي بيرون ميآيند.
ساقه علفي، داراي مقطع چهارگوش ميباشد که اين ويژگي از خصوصيات مهم خانواده نعناعيان است [3، 5 و 27]. ارتفاع ساقه متفاوت بوده و بسته به اقليم محل رويش گياه بين 30 تا 100 سانتيمتر ميباشد. قسمت بالايي ساقه نسبت به بخش پاييني از انشعابهاي بيشتري برخوردار است [9]. رنگ ساقه سبز و در برخي گونهها به دليل وجود آنتوسيانينها به رنگ بنفش تا قرمز ارغواني ميباشد [27]. ساقه داراي بافتهاي تراونده اسانس، با عطر و مزه تند است که در هنگام جويدن مخاط دهان را خنک ميکند. از هر گره موجود در ساقه اصلي، دو ساقه فرعي متقابل (دو عدد در طرفين ساقه اصلي) از کنار برگها ظاهر ميگردد و در محل هر گره ساقه دو برگ ديده ميشود که بطور متقابل قرارگرفتهاند [5].
خصوصيات برگها متغير بوده و حتي در يک گياه و در طي تغييرات نموي ويژگيهاي آنها تغيير مييابد و به همين دليل در اکثر مطالعات، بيشتر برگهاي قسمت مياني ساقه مورد توجه قرار ميگيرند. برگها عموماً متقابل، اغلب ساقه آغوش و به ندرت فراهم ميباشند. وضعيت برگهاي متقابل به نحوي است که معمولاً هر دو برگ متقابل بوده و سطحي عمود بر دو برگ ديگر را به وجود آوردهاند. برگها داراي انواع دمبرگ دار و بدون دمبرگ بوده و بر روي ساقه چهارگوش که از ويژگيهاي مهم اين خانواده است قرار دارند و شکل آنها از تخممرغي يا بيضي شکل تا نيزهاي کشيده متغير است [163 و 164]. حاشيه برگها به سه صورت کامل (ساده)، دندانهاي و همچنين کنگرهدار و با بريدگيهاي کم و بيش عميق مشاهده ميشود اما اين بريدگيها عموماً برگ را به صورت مرکب در نميآورند. سطح برگ از صاف و بدون کرک تا نا هموار و داراي کرک متغير است. کرکها ممکن است به صورت منظم بر روي برگ قرار گيرند و يا به صورت شجرهاي ديده شوند. بافت برگ به صورت لبههاي ضخيم وبرگشته يا بدون برگشتگي و همچنين به صورت لبههاي نازک وصاف (بدون برگشتگي)ديده ميشود [3، 5 و 163].
بسياري از گونههاي جنس Mentha، توليد ساقههاي دراز و باريک ميکنند که به آنها استولون گفته ميشود. جکسون [136] بخش رونده و مکندهاي را که منشأ ساقهاي دارد و توليد ريشه ميکنند استولون ناميد. برخي گونههاي اين جنس فاقد استولون ميباشند، برخي ديگر مانند M. arvensis توليد استولونهاي ضخيم زيرزميني مينمايند، در حالي که گونههايي نيز وجود دارند که استولونهاي باريک در سطح زمين توليد ميکنند، از اين نوع ميتوان به M. aquatica اشاره کرد. همچنين گونهها و هيبريدهايي نيز وجود دارند که هر دو نوع استولون را دارا ميباشند. به طور کلي تکثير در گونههاي متعلق به اين جنس نيز بوسيله ساقهها و ريزمهاي خزنده و تقسيم ريشه و بوته صورت ميگيرد [136 و 164].
2-7-2- خصوصيات اندام زايشي
بر طبق گزارش مالينواد، شکل گلآذين يک وسيله تشخيص مناسب براي گونههاي مختلف جنس Mentha ميباشد.گلآذين در اين جنس به صورت آرايش خوشهاي جانبي تغيير يافته است و در نتيجه تقليل برگهايي است که به صورت فلسهاي کوچک يا براکتهها در آمدهاند [به نقل از163].
به طور کلي گل آذين در جنس Mentha از نوع گرزن بوده و به سه صورت رأسي9، ميخي شکل10 و چتري11 وجود دارد [122 و 263]. گلآذين رأسي شامل تعداد زيادي گلچههاي بدون پايه ميباشد که به صورت خوشهاي در نوک ساقه گل قرار دارند (M. aquatica، M. dahurica). گلآذين ميخي يا ميلهاي بلند شامل گلهاي کشيده و بلند و پايهدار يا بدون پايه ميباشد که گلها از سمت پايين گلآذين به طرف انتها شروع به باز شدن ميکنند (M. spicata،M. suaveolens وM. longifolia ). گلآذين چتري نيز به فرم کشيده و بلند ميباشد که در هر گره آن حداقل 3 گل وجود دارد. به طور کلي، گلآذينها با نزديک شدن به انتهاي ساقه به دليل کوتاه شدن ميان گرهها وتحليل رفتن برگها حالت سنبله پيدا ميکنند. همچنين در برخي ساقهها نيز هيچ گلآذيني وجود نداشته و عقيم باقي ميمانند [3، 5 و 163].
گلها از نوع کامل نر و ماده ميباشند که يکي از اندامهاي جنسي در آنها تحليل رفته است و حشرات نقش مهمي در گردهافشاني آنها دارند [3 و 5]. هر گل ? گلبرگ و ? کاسبرگ دارد که در قسمت پايين به هم پيوسته و لولهاي را تشکيل ميدهند. تعداد پرچم در هر گل چهار عدد ميباشد که بر روي ميلههاي پرچم هم اندازه قرار دارند [5 و 6]. تخمدان فوقاني ومتشکل از دو برچه دو خانه بوده و هر خانه حاوي دو تخمک ميباشد. دانههاي بدون آلبومن درون ميوههاي چهار فندقه کوچک و تک بذري قرار دارند [3 و 5].
2-8- خصوصيات تشريحي نعناع
مطالعات انجام شده بر روي گونههاي نعناع نشان داده است که لايه اپيدرم در سطح برگ تقريباً مشابه بوده اما سلولهاي اپيدرم تحتاني معمولاً کوچکتر بوده و از کوتيکول پوشيده شدهاند. سطح خارجي اپيدرم، در بيشتر قسمتهاي اندامهاي هوايي، از ضمائمي به نام کرک پوشيده شده است. منشأ اين کرکها، سلولهاي اپيدرمي است که با طويل شدن يا تقسيمات متعدد به کرک تبديل ميگردند. کرکهاي اپيدرمي برحسب کاري که در سطح اندامها انجام ميدهند به دو دسته تقسيم ميشوند [93 و 161].
1- کرکهاي محافظ يا پوششي که در سطح اندامها به صورت پوشش ثانوي، بافت اپيدرم را از تابش مستقيم نور خورشيد، حرارت زياد و خشکي شديد محافظت ميکنند.
2- کرکهاي ترشحي که اهميت پوششي ندارند بلکه موادي نظير اسانس را در خود حفظ ميکنند. برخي از آنها به علت دارا بودن تورم به کرکهاي غدهاي نيز موسومند.
فان [90] گزارش نمود که اين کرکها را مي توان به دو گروه کلي کرکهاي غدهاي و کرکهاي غيرغدهاي دستهبندي نمود. انواعي از کرکها در دو سطح برگ و ساقه اين گياهان وجود دارد. کرکهاي ترشح کننده اسانس داراي پايه يک يا چند سلولي منتهي به يک برجستگي 8-4 سلولي و حتي بيشتر ميباشد. اسانس ترشح شده، معمولاً خارج از جدار سلولزي در زير کوتيکول جمع شده و باعث ميگردد که بشره در همان ناحيه کمي متورم جلوه نمايد.
2-9- خصوصيات گياهشناسي گونههاي مهم Mentha
2-9-1- M. piperita
نام ديگر اين گونه نعناع فلفلي يا peppermint ميباشد و هيبريدي از دو والد M. Spicata var viridis و M. aquatica است [21، 68 و 80]. اين گياه طي قرن اخير به عنوان گياه دارويي معرفي گرديده است. بوته اين گياه به صورت علفي دائمي با ساقههاي خزنده بوده و ارتفاع ساقه آن 30 تا 60 سانتيمتر گزارش شده است. در هر گره ساقه دو برگ متقابل مشاهده ميشود. برگها بيضي شکل يا تخممرغي و نوک تيز با دندانههاي کوتاه و کمي پوشيده از کرک ميباشند. طول برگها 4 تا 7 سانتيمتر و عرض آنها 2 تا 3 سانتيمتر است [4]. ساقه گياه چهارگوش و به رنگ سبز و يا قرمز مايل به بنفش ميباشد. گلهاي اين گونه در ماههاي مرداد و شهريور ظاهر ميگردند. رنگ گلها ارغواني مايل به بنفش بوده و در انتهاي ساقه به صورت سنبلههاي بيضوي شکل و نوک تيز قرار دارند [5 و 79]. اين گياه معطرترين گونه در بين گونههاي Mentha ميباشد. اسانس گياه زماني که وارد دهان ميشود در ابتدا گرم و سوزاننده و تلخ مزه بوده و پس از ورود هوا به دهان احساس خنکي را به همراه دارد. بيشترين ميزان محتواي اسانس و منتول موجود در آن در مرحله 50 درصد گلدهي گزارش شده است. مقدار منتول در نعناع بسته به نوع آن از 35 تا 55 درصد متغير است و اگر نعناع دير چيده شود مقدار منتول آن تا حدود 30 درصد کاهش مييابد [5، 79 و 104].
محتواي اسانس بر حسب ژنوتيپ و مکان رشد متغير است و در برخي منابع 3/0 تا 1 درصد گزارش شده است. بر اساس گزارش گوبل [110] اسانس اين گياه شامل 75/1 درصد کربن، 4/13 درصد هيدروژن و 5/11 درصد اکسيژن است. ترکيبات اسانس شامل 20 درصد ميتلاستات12، 8/55 درصد منتيل استات13، 1/9 درصد منتول همراه با منتون14 و هيدروکربن (مجموعاً حدود 15 درصد) ميباشد. همچنين در برخي گياهان متعلق به اين گونه مانند گونههاي رومي منتا فوران15 نيز يافت ميشود [104].
اين گياه حاوي 7/12 درصد پروتئين، 5/8 درصد پروتئين قابل هضم، 4/49 درصد مواد مغذي قابل هضم و نسبت تغذيهاي 8/4 درصد ميباشد. گونه مذکور در فارسي به نام نعناع فلفلي يا خالواش معروف است و دو واريته با نامهاي نعناع سفيد ونعناع سياه متعلق به اين گونه شناسايي شده است [4].
2-9-2- M. spicata
اين گونه Native spearmintناميده ميشود و يک گياه آمفيپلوئيد از دو والد M. longifolia و M. suaveolens ميباشد [262]. ارتفاع بوته در اين گياه دائمي، معطر و بدون کرک حدود 30 تا 90 سانتيمتر است. اين گياه بومي شمال انگلستان ميباشد اما در تمام نقاط دنيا يافت ميشود [109]. رنگ ساقه سبز و در برخي ژنوتيپها متمايل به بنفش است [6]. برگهاي فاقد دمبرگ به رنگ سبز تيره و به شکل نيزهاي تا تخممرغي ميباشند. طول برگ بين 4 تا 6 سانتيمتر و عرض آن حدود 5/1 تا 2 سانتيمتر گزارش شده است. سنبلههاي گلآذين داراي ظاهري باريکتر از ساير گونهها ميباشد [79، 237 و 238].
اسانس اين گونه بيرنگ، زرد و يا زرد مايل به سبز ميباشد و عملکرد آن بين 25/0 تا 5/0 درصد گزارش شده است [104]. ترکيبات اسانس شامل 8/55 درصد کارون16، 5/17 درصد ترپنها17 ( به طور عمده شامل ليمونن18 ودي پنتن19)، 7/6 درصد ديهيدروکاروول20 و 6/11 درصد استرها مانند ديهيدروکاروولاستات21 ميباشد [104].
برگهاي تازه اين گياه داراي 83 درصد رطوبت، 8/4 درصد پروتئين، 6/0 درصد چربي، 8/0 درصد کربوهيدرات، 2 درصد فيبر، 6/1 درصد مواد معدني (200 ميلي گرم در 100 گرم کلسيم، 80 ميليگرم در 100 گرم فسفر و 6/15 درصد آهن) ميباشد [105]. نام ديگر اين گونه نعناع رومي بوده و واريتههاي مهم آن عبارتند از Var.silvestirs، Var.viridisو Var.crispa [4].
2-9-3- M. arvensis
نام ديگر اين گونه نعناع ژاپني ميباشد که به دليل رويش زياد در منطقه مذکور به اين نام معروف است. عدد کروموزومي اين گونه معمولاً 72 است [134 و 135]. ارتفاع اين گونه دائمي بين 30 تا 60 سانتيمتر ميباشد [104]. برگها سبز تيره، تخممرغي شکل و داراي سطح ناصاف و بوي قوي هستند . طول برگها 3 تا 8 و عرض آنها 5/1 تا 3 سانتيمتر ميباشد. غدد ترشحي در قسمتهاي داخلي و خارجي برگها وجود دارد.کرکها اغلب در مناطقي که رگبرگها وجود دارند، مشاهده ميشوند. ساقه در گياهان متعلق به اين گونه نرم بوده و همين امر گياه را حساس نموده است. سطح خارجي ساقه حاوي کرک و به رنگ سبز براق و در قسمتهايي سبز مايل به بنفش ميباشد [134].
از کل اندامهاي هوايي اين گياه جهت تهيه اسانس استفاده ميشود [4]. بالاترين محتواي اسانس دقيقاً در مرحله ورود به گلدهي به دست ميآيد. محتواي اسانس حدود 82/0 درصد گزارش شده است و به طور عمده حاوي پولگون22 و دي-ايزومنتون23 ميباشد. محتواي اسانس اين گونه در مناطق مختلف متفاوت ميباشد، به طوري که در واريتههاي منطقه کشمير 9/1 درصد بوده و استخراج منتافوران24 و لينولل25 در ترکيبات اسانس گزارش شده است. همچنين محتواي اسانس در واريتههاي ژاپني 28/1 تا 6/1 درصد ميباشد [134].
اسانس در اين گونه شامل 40 تا 50 درصد منتول و 50 تا 60 درصد دمنتوليز26 ميباشد که هر دو ترکيب در شيرينيپزي و داروسازي کاربرد فراوان دارند. ترکيبات اسانس شامل 4/29 درصد منتيل استات، 8/44 درصد منتول، 6/24 درصد منتون و 2/6 درصد هيدروکربنها ميباشد. مجموع منتول موجود در اسانس اين گونه بين 3/81 تا 4/94 درصد گزارش شده است که قابل حل در الکل 70 درصد ميباشد. در بين هيدروکربنها آلفا-پينن27، آلفا -ليمونن28 کارو فيلن29 و کادمن30 حضور دارند [134].
مهمترين واريت? اين گونهvar. piperascens M. arvensis است. اندازه دانه در اين گونه 2 تا 3 ميليمتر بوده و رنگ آنها قهوهاي روشن ميباشد [4].
2-9-4- M. longifolia
يكي از گونههاي متعلق به جنس نعناع بوده و داراي 24 = n2 کروموزوم ميباشد. بوتههاي اين گونه

پایان نامه
Previous Entries منابع و ماخذ پایان نامه ، تيمارها، کيله Next Entries طول فصل رشد