تحقیق با موضوع خلیج فارس، سیاست خارجی، ژئوپولیتیک

دانلود پایان نامه ارشد

فهرست جداول و تصاویر

عنوان صفحه

جدول شماره3-1: روند تراز تجاری ایران با عمان طی سال‎های 1386 لغایت 1393 خورشیدی (میلیون دلار)…………………………………………………………………………………………………………………………………. 48

جدول شماره3-2: مبادلات تجاری ایران و عمان طی سال‎های 2007 لغایت 2014 میلادی (میلیون دلار)
……….. ………..48

جدول شماره 3-3: مهم‎ترین افلام صادراتی ایران به عمان………………………………………………………. 49
جدول شماره 3-4: مهم‎ترین اقلام وارداتی ایران از عمان …………………………………………………………57
نقشه شماره3-1: موقعیت جغرافیایی و شکل تنگه هرمز……………………………………………………………57
نقشه شماره 3-2: اهمیت ژئوپلتیک تنگه هرمز………………………………………………………………………….59

فصل 1
کلیات

1-1- بیان مسئله
بی شک دو کشور ایران و عمان با توجه به فراز و فرودهای تاریخی فی مابین می‍توانند نقشی تعیین‍کننده در آینده منطقه خلیج فارس داشته باشند؛ بنابراین با توجه به این امر که ایران برخلاف سایر همسایگان خود درحوزه خلیج فارس هم‍نژاد و هم‍زبان نبوده و نکته موثر اینکه ایران تنها کشوری در منطقه است که با قدرتهای فرا منطقه‍ای هیچ گونه اتحاد نظامی ندارد بنابراین باید با ظرافت هرچه تمامتر به دنبال همگرایی با سرزمینی باشد که قابلیتهای خود را بیش از پیش در آن به منصه ظهور برساند.
عمان نزدیک‎ترین همسایه جنوبی ایران در آب‎های خلیج‎فارس بشمار می‍رود که دارای ریشه‍های فرهنگی و دینی با سرزمین ایران است. بنابراین تحت هیچ شرایط زمانی نباید دستگاه دیپلماسی ایران از آن غفلت نمايد.
از سوی دیگر دولت ایران به جهت تکمیل طرحی که منجر به احاطه تنگه هرمز می‍گردید، در دهه 70 میلادی، ایجاد روابط حسنه و نزدیکی با سلطان نشین عمان را از اولویت های سیاست خارجی خود قرار داد و با توجه به این نکته خطیر که تنگه نزدیک به سواحل عمان است، ایران شبه جزیره مسندم و جزیره‍های اقماری آن را از دید راهبردی و البته به نیت بدست آوردن خطوط کشتیرانی مهم ارزيابي مي‍نمود. در همین دوران تهران آمادگی و اراده سياسي خود را براي کمک به ممالک همسایه درحوزه خلیج‎فارس جهت حل و فصل مسایل و مشكلات امنیتی ایشان اعلام داشت و صد البته كه درخواست دولت سلطان‎نشین عمان از ايران براي دخالت مستقيم در ماجراي شورشيان چپ‎گراي ظفار در همين راستا ارزيابي مي‍گردد.
در حقیقت قبل از پیروزی انقلاب اسلامی، ایران کمک‍های زیادی به استقرار و ثبات پادشاهی عمان کرده بود و نقش مهمی در ثبات این کشور در پنجاه سال گذشته داشته است. لذا بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، سلطان‎نشین عمان تلاش کرده است تا روابط خود با جمهوری اسلامی ایران را همچنان حفظ نمايد.
در سالهای گذشته هم کشور مذكور در ایجاد رابطه و ميانجي‎گري في ما بین جمهوری اسلامی ایران و کشورهای غربی به ويژه ايالات متحده آمريكا نقش اساسي داشته است. این امر بیان‎گر این مساله است که سلطان‎نشین عمان در سیاست خارجی خود بسیار هوشمندانه و عاقلانه، استراتژی خاص خود را تعریف کرده و هم اکنون از محبوبیت ویژه‎ای در بین ملت‍های منطقه برخوردار است. در همین راستا پادشاهی عمان نقشی کاملا مثبت در مسئله هسته‎ای ایران ایفا کرده و تلاش نموده است به عنوان نوعی رابط بین ایران و کشورهای 1+5 باشد.
یعنی سیاست سلطان‎نشین عمان برای برقراری و بهبود وضعيت روابط بین ایران و جامعه جهانی قابل تعریف و تقدير بوده و این کشور نقشی کاملا پر رنگ در این مسیر داشته است. گذشته از این، سلطان‎نشین عمان برخلاف پادشاهي عربستان سعودي و برخی کشورهای شورای همکاری خلیج‎فارس که مایل هستند جایگاه ايران در منطقه تنزل يابد مایل نیست که جمهوری اسلامی ایران مورد حمله نظامی قرار گیرد و تلاش می‎کند از راه هم‎افزایی، به نوعی ظرفیت ایران را در منطقه افزایش دهد.
چنانچه این کشور در سه دهه گذشته نقش مثبتی در جلوگیری از تهدیدات خارجی و ایجاد تحریم‍های جدید عليه جمهوري اسلامي ایران داشته و تلاش کرده است از دامنه فشارها نيز بکاهد.
علاوه بر این سلطان‎نشین عمان تلاش می‍کند با توجه به رابطه اقتصادی و فرهنگی، به نوعی رابطه خود را با جمهوری اسلامی ایران بسط و گسترش بخشد.
در حوزه اقتصادی با توجه به مشکلاتی که جمهوري اسلامي ایران برای ارسال گاز طبیعی از راه پاکستان به هند دارد، سلطان‎نشین عمان تلاش کرده است از طریق باز تعریف پروژه لوله گذاری از راه دریای عمان، پروژه گاز ایران به هند را اجرائي_عملیاتی نماید.
ايران و عمان سال‎هاست كه دوستانه كنار هم زندگي مي‍كنند. اعتقاد جمهوري اسلامي ايران به ضرورت توسعه همكاري‍هاي منطقه‍اي و لزوم حضور فعال كشورهاي منطقه در تامين امنيت و ثبات آن بدون حضور بيگانگان مسير صحيحي را براي همكاري‍هاي منطقه‍اي ترسيم مي‍كند.
عواملي همچون اشتراكات عميق فرهنگي، تاريخي، ديني و مذهبي و همزيستي دو كشور دركنار آبراه راهبردي خليج‎فارس و تنگه هرمز كه بيش از ۶۰ درصد انرژي دنيا از اين آبراه جهاني عبور مي‌كند همگي دست به دست يكديگر داده‎اند تا روابطي بي‌نظيری را در اين منطقه ميان يكديگر بوجود آورند.
جمهوري اسلامي ايـران بر اين باور است که سلطان‎نشین عمان با پيروي از سياست تشنج زدايي و ايجاد تعادل در مناسبات با کشورهاي منطقه يکي از باثبات‎ترين کشورها شناخته مي‌شود. حاكميت سياست توازن در روابط خارجي و اهتمام عماني‌ها به توسعه روابط با جمهوري اسلامي ايران باعث شده كه مشكلات و چالش‌ها بر سر راه توسعه‍ي روابط مهار شود و در مسير سالم حركت كند. تبادل هيات‎ها و رايزني‌هاي مستمر مقامات كشوري و لشگري دو طرف ضامن ايجاد درك و فهم متقارب و مشترك در مناسبات و مواضع دو كشور و پيشرفت روابط دوجانبه در مسير صحيح شده است. اين مسأله مي‌تواند در تحكيم و ثبات منطقه نقش آفرين باشد و عملاً زمينه را براي خروج نيروهاي بيگانه از منطقه فراهم نمايد.
ژئوپليتيک تنگه هرمز يکي از عوامل مؤثر و پايدار در روابط ايران و عمان است. ايران و عمان به ترتيب در بخش شمالي و جنوبي تنگه هرمز واقع شده‌اند. اين امر با وجود تحولات منطقه‌اي و جهاني دو کشور را ملزم به داشتن روابط حسنه با يکديگر کرده است طوري‎كه رابطه‎ي تنگاتنگي ميان حفظ امنيت تنگه هرمز و امنيت خود قائل هستند. اين مسأله انگيزه‎ي دو کشور را به داشتن روابط نزديک و دوستانه تشديد مي‌کند. تهران و مسقط به اين حقيقت واقف هستند که هرچه تغيير کند، عوامل جغرافيايي تغيير نمي‌کند. نزديکي جغرافيايي ايران و عمان در تنگه ي هرمز، دور افتادگي جغرافيايي عمان از جهان عرب و اهميت ژئوپليتيکي و ژئواستراتژيكي تنگه هرمز ايران و عمان را ملزم به داشتن روابط حسنه با يکديگر کرده است. بر همين اساس و با وجود اينکه عمان همواره روابط نزديکي با آمريکا و ساير كشورهاي غربي داشته اما اين امر در روابط دوستانه ايران با اين کشور تأثيري نداشته است.
نقش ميانجي عمان در روابط ايران و آمريکا و مخالف بودن دولت اين کشور با تندروي‍هاي منطقه‍اي بخصوص مخالفت با سياست‍هاي عربستان در منطقه از خصوصيات بارز عماني‍ها بوده است. براي مثال پادشاه عربستان پيشتر از رهبران کشورهاي عضو شوراي همکاري خليج‏فارس خواسته بود تا از مرحله‍ي همکاري به مرحله‍ي تشکيل اتحاديه منتقل شوند که يکي از معترضين به اين طرح سلطان‎نشین عمان بود. يوسف بن علوي_وزير خارجه اين كشور در مخالفت با طرح عربستان اعلام کرد که كشورش مخالف تشکيل اتحاديه‍ي کشورهاي حاشيه‍ي خليج‎فارس است و در صورت تشکيل عمان هرگز به آن نخواهد پيوست؛ چرا که منطقه نيازي به توسعه‍ي نيروهاي سپر جزيره ندارد.
همچنين در ارتباط با تحولات اخير کشورهاي عضو شوراي همکاري خليج‎فارس، سلطان‎نشین عمان و پادشاهي کويت قاطعانه با مسأله فراخواندن سفرا خود از اميرنشين قطر يا قطع روابط ديپلماتيک با آن مخالف هستند؛ به ويژه اينکه اين دو کشور به هيچ عنوان با نظر امارات متحده عربي و پادشاهي عربستان در مورد نگراني از مواضع قطر در قبال حمايت از اخوان المسلمين مصر، موافق نيستند.
اين كشور در سال‍هاي گذشته در چارچوب سياست منطقه‎اي متوازن، گسترش مناسبات با كشورهاي حوزه خليج‎فارس و جمهوري اسلامي ايران را در دستور كار خويش دارد و بر تكوين همكاري دسته جمعي و پايدار منطقه‍اي تاكيد مي‍ورزد. از زاویه نگاه جمهوری اسلامی ایران نیز رابطه با سلطان‎نشین عمان ابزاری موثر جهت ایجاد شکاف در جبهه اعراب به سردمداری عربستان سعودی است و می‍تواند موقعیت منطقه‍ای ایران را تقویت کند.
1-2- پیشینه‎ی پژوهش
در زمینه‎ی روابط ایران و عمان کتب ، مقالات و همایش‍های اندک و ناچیزی نسبت به اهمیت موضوع انجام شده است و در حقیقت کتب تحقیقاتی و پژوهشی که بطور مستند به روابط این دو کشور همسایه و همجوار بپردازد بسیار ناچیز و محدود است. در این قسمت از پایان‎نامه مقالات و کتب فارسی که به این موضوع پرداخته‎اند مورد بررسی قرار گرفته و قسمت‎هایی از این مقالات ذکر می‍گردد.
اولین مقاله با عنوان ” ژئوپولیتیک تنگه هرمز و روابط ایران و عمان” نوشته دکتر جعفری ولدانی است که به تاثیر روابط با عمان و نقش ژئوپولیتیک دریای عمان به عنوان یکی از زمینه‍های همگرایی در این بستر می‍پردازد . او می‍نویسد: ژئوپلیتیک تنگه هرمز یکی از عوامل موثر و پایدار در روابط ایران و عمان است. ایران و عمان به ترتیب در بخش شمالی و جنوبی تنگه هرمز واقع شده‍اند. این امر به رغم تحولات منطقه‍ای و جهانی دو کشور را ملزم به داشتن روابط حسنه با یکدیگر کرده است. ایران و عمان رابطه تنگاتنگی میان حفظ امنیت تنگه هرمز و امنیت خود قائل هستند. این مسئله انگیزه دو کشور را به داشتن روابط نزدیک و دوستانه تشدید می‍کند. ایران و عمان به این حقیقت واقف هستند که هر چه تغییر کند، عامل جغرافیایی تغییر نمی‍کند.
مقاله دوم روابط ایران و عمان در دوره‍ی پهلوی دوم است که دکتر علیرضا خزائلی به تاریخچه روابط دو کشور و به زمینه‎ی همگرایی و واگرایی می‍پردازد. او می‍نویسد:
روابط خارجی ایران در دوره پهلوی دوم با سلطان‎نشین عمان تحت تاثیر مجموعه رویدادهایی که منطقه خلیج فارس و دریای عمان را از اوایل دهه 1970 م ، 1350 ش دگرگون ساخت، گسترش یافت. خروج نیروهای انگلستان از خلیج‎فارس بر اساس سیاست شرق کانال سوئز و مسئله خلا قدرت ، دکترین نیکسون مبنی بر اعطای هر چه بیشتر اختیارات امنیتی به متحدان امریکا در مناطق ژئوپولیتیک جهان سبب تحول در روابط دو کشور شد. سومین مقاله در این پایان‎نامه سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در قبال سلطان‎نشین عمان نوشته توسط دکتر نور محمد جواد آسایش زارچی سفیر وقت ایران در عمان است.
از ویژگی‍های این مقاله بررسی سیاست ایران نسبت به همسایگان بویژه همسایگان در حوزه خلیج‎فارس است. از دیگر ویژگی‍های این مقاله اطلاعات و آمارهایی است که مقاله بیان می‍دارد.
زمینه‎ها و موانع همگرایی در منطقه خلیج‎فارس نوشته سید جواد امام جمعه‍زاده از دیگر مقالات در زمینه همگرایی و واگرایی در خلیج‎فارس است که در زمینه تاثیرات همگرایی و انطباق آن با مسئله همگرایی در خلیج‎فارس به پژوهش پرداخته است.
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا می‍توان گفت منبع پژوهشی مهمی در رابطه با موضوع پایان‎نامه حاضر وجود ندارد و باید در این حوزه مطلبی نگارش یابد تا به عنوان منبع برای دیگر پژوهش‎گران

پایان نامه
Previous Entries استان تهران Next Entries استان مازندران