منابع و ماخذ مقاله صدق و کذب، مبدأ و معاد

دانلود پایان نامه ارشد

ديدگاههاي اساسي در باره كاركردهاي دين 33
1- كاركردهاي دين برحسب نوع نگرش( مثبت يا منفي بودن) 33
1-1- كاركردهاي منفي دين 34
نقد نظريه ماركس و ماركسيست ها 35
2-1- كاركردهاي مثبت دين 36
1-2-1- هميشگي بودن كاركردهاي مثبت دين 36
2-2-1- مقطعي بودن كاركردهاي مثبت دين 37
نقد نظريه اگوست کنت: 38
2- كاركردهاي دين برحسب قلمرو آن 40
1-2- نظريات حداقلي دين و نقد آنها 40
1-1-2-نظريه سكولاريسم 40
2-1-2- نظريه روانشناسان 44
3-1-2- نظريه جامعه شناسان 46
4-1-2- نظريه روشنفكران مذهبي 49
نقد نظريات حداقلي 52
2-2- نظريه حداكثري دين و نقد آن 53
نقد نظريه حداكثري 54
3-2- نظريه اعتدالي دين 55
فصل سوم: دين و كاركردهاي اجتماعي آن از ديدگاه دوركيم 59
بخش اول: كلياتي درباره دوركيم 60
1- زندگي و آثار دوركيم 60
2- زمينه فكري و انديشههاي اصلي دوركيم 64
3- رويكرد روش شناسي دوركيم در دين پژوهي 69
4- هستي شناسي دوركيم 71
5- انسان شناسي دوركيم 72
بخش دوم: كاركردهاي اجتماعي دين از نظر دوركيم 74
1- دين و ابعاد آن 74
1-1- دوركيم و بعد مناسكي دين 77
2- دين و خصوصيات آن در جوامع مختلف از نظر دوركيم 83
1-2- دين و خصوصيات آن در جوامع ابتدايي 87
2-2- دين و خصوصيات آن در جوامع صنعتي امروزي 90
3- دوركيم و تبيين كاركردي دين 95
4- دين به مثابه نهاد اجتماعي و كاركردهاي آن از نظر دوركيم 99
5- نقد نظريه دين دوركيم 104
1-5- انتقادات روش شناسانه 104
2-5- انتقادات مردم نگارانه و تجربي 105
3-5- انتقادات نظري 106
فصل چهارم: دين و كاركردهاي اجتماعي آن از ديدگاه علامه طباطبايي 109
بخش اول: كلياتي درباره علامه طباطبايي 110
1- زندگي و آثار علامه طباطبايي 110
آثار علامه طباطبائي 112
2- انديشههاي اصلي علامه طباطبايي و نوآوريهاي او در ابعاد مختلف 113
3- رويكرد روش شناسي علامه طباطبايي در دين پژوهي 114
4- هستي شناسي علامه طباطبايي 115
5- انسان شناسي 116
بخش دوم: دين و كاركردهاي فردي و اجتماعي آن از ديدگاه علامه طباطبايي 118
1- دين و ابعاد آن 118
2- دين و نظريه فطرت علامه 122
3- دين و ماهيت اجتماعي آن 124
4- كاركردهاي دين از ديدگاه علامه طباطبايي 125
1-4- پيش فرضهاي علامه طباطبايي در بحث كاركرد دين 126
1-1-4- حقانيت دين و خدا 126
2-1-4- قرآن و سنت 126
3-1-4- سازگاري عقل و دين 126
4-1-4- شريعت سخنگو 127
5-1-5- دو ساحتي بودن دين 127
2-4- کارکردهاي فردي و اجتماعي دين از ديدگاه علامه 128
1-2-4-كاركردهاي فردي دين 128
1-1-2-4- كاركردهاي نگرشي دين 128
1- كاركردهاي نگرش ايماني در قرآن 130
2- كاركردهاي معرفت زايي دين 131
1-2- خداشناسي 132
2-2- پيامبرشناسي 132
1-2-2- تبيين خصوصيات پيامبران 133
2-2-2- معرفي انگيزه بعثت پيامبران 133
3-2- معاد شناسي 135
2-1-2-4- کارکردهاي دين در عرصه اخلاق 136
1- شناخت فضائل و رذائل اخلاقي 138
2- تربيت اخلاقي 140
3- پشتيباني از اصول اخلاقي و ضمانت اجراي آن 141
3-1-2-4- تامين سعادت دنيوي و اخروي انسان 143
4-1-2-4- تأمين بهداشت جسمي و روحي انسان 145
2-2-4- كاركردهاي اجتماعي دين 146
1-2-2-4- اصلاح جامعه 146
2-2-2-4-ايجاد وحدت و همبستگي اجتماعي 147
3-2-2-4- تنظيم زندگي اجتماعي انسان 148
4-2-2-4- شكوفايي تمدن و فرهنگ 149
5-2-2-4- حفظ منافع افراد ورفع اختلافات اجتماعي 150
6-2-2-4- کارکردهاي اجتماعي دين در عرصه احكام عملي(فقه) 151
1-كلياتي در باب احكام عملي 151
1-1- معناي لغوي و اصطلاحي احكام 151
2-1-موضوع و گستره احكام 151
3-1- ابواب فقه از نظر علامه طباطبايي 153
1-3-1- عبادات : 153
2- 3-1- معاملات : 153
3-3-1- سياسات (احكام ): 154
2- كاركردهاي اجتماعي احكام ديني بر حسب ابواب فقهي 154
1-2- فقه عبادي و كاركردهاي اجتماعي آن 154
1-1-2- كاركرد اجتماعي نماز 155
2-1- 2- كاركرد اجتماعي حج 156
3-1-2- نماز، روزه و حج وسيله رفع اختلافات طبقاتي 158
4-1-2- كاركرد اجتماعي خمس و زكات 158
2-2- فقه معامله اي و كاركردهاي اجتماعي آن 159
1-2-2- قوام و ثبات اجتماعي 159
2-2- 2- تأمين عدالت اجتماعي 161
3-2-2- معاملات اقتصادي باطل و كاركردهاي منفي آن 162
1-3-2-2- معاملات ربوي 163
2-3-2-2- كم فروشي 164
3-2- فقه سياسي و كاركردهاي اجتماعي آن 165
1-3- 2- حكومت ضامن اجراي احكام فقهي و حكومتي 166
2-3- 2- حكومت حافظ حقوق و منافع اجتماعي انسان 171
فصل پنجم: بررسي تطبيقي ديدگاهها 172
بخش اول: وجوه اشتراك ديدگاه علامه طباطبايي و دوركيم 173
1- اشتراك در واقعيت دين 173
2- اشتراك در كاركردهاي مثبت دين 176
3- اشتراك دردائمي بودن دين 176
4- اشتراك درپيوند دين و جامعه 177
بخش دوم: وجوه افتراق ديدگاه دوركيم وعلامه طباطبايي 179
1- پيش فرضهاي متفاوت در تعريف دين 179
2- تفاوت در مباني نظري 185
1-2- تفاوت در روش شناسي 185
2-2- تفاوت در هستي شناسي 185
3-2- تفاوت درانسان شناسي 186
3- منشأ دين 187
4- نوع رابطه دين و جامعه 192
5- رابطه دين و اخلاق 193
6- علت دوام دين 195
7- حركت اديان 197
8- كاركردهاي دين برحسب برحسب قلمرو آن 198
9- كاركردهاي اجتماعي دين بر حسب ابعاد دين 199
نتيجه گيري 206
فهرست منابع 210
الف) کتابها 211
ب) پايان نامهها و مقالات 217

مقدمه

در عصر جديد با رشد علوم به ويژه علوم تجربي تبيين كاركردي رواج يافته است . اين تبيين به بررسي پديده ها بر اساس پيامد و آثار شان در زندگي فردي و اجتماعي انسان مي پردازد و در عرصه هاي مختلف از جمله دين توجه بسياري از دانشمندان از جمله جامعه شناسان ومردم شناسان و متکلمان را به سوي خود معطوف داشته است . سؤالي که در تبيين کارکردي دين مطرح مي شود اين است که دين چه نقش و كاركردي در زندگي انسان دارد ؟
از بين جامعه شناسان دورکيم را به عنوان بنيانگذاري کارکردگرايي در عصر جديد مي دانند که در تبيين دين بر جنبه اجتماعي آن تاکيد دارد . ايشان توجهي به صدق و کذب اديان و حقانيت دين و گزاره هاي ديني ندارد و صرف نظر از حقانيت دين و با روش علمي به مطالعه دين و آثارو کارکردهاي آن مي پردازند .
متفکرين و انديشمندان اسلامي نيز از گذشته هاي دور به پيامدها وکارکردهاي دين توجه داشته اند .آنها در ضمن مباحث مختلف ديني به اين موضوع نظر داشته ، اما به طور مستقل به اين موضوع نپرداخته اند . بنابراين نياز بشر به دين و اينکه دين پاسخگوي چه نيازي از نيازهاي انسان است همواره مورد توجه انديشمندان اسلامي بوده وتوجه به اين مساله در بين آنها سابقه اي طولاني دارد . اما آنچه که دين پژوهان اسلامي در مطالعات ديني خود به آن عنايت دارند توجه به حقانيت دين و صدق و کذب آن است ، علامه طباطبايي نيز از اين جمله است . ايشان ضمن تبيين و تفسير دين حقانيت آن را مد نظر داشته و به دفاع عقلاني از آن مي پردازند .
دوركيم و علامه طباطبايي با وجود پيش فرض هاي متفاوتي كه از دين دارند در آثار خود به نقش و کارکردهاي اجتماعي آن پرداخته اند وحضور دين در زندگي اجتماعي را يك ضرورت مي دانند.هدف از انجام اين پژوهش بيان كاركردهاي اجتماعي دين از ديدگاه اين دو متفكر و يافتن وجوه اشتراك و افتراق ديدگاههاي آنها مي باشد که به تفصيل به آن خواهيم پرداخت.

فصل اول:
کليات و مفاهيم

1- بيان مساله
انسان موجودي اجتماعي است كه بدون حضور در جامعه و تعامل با ديگران از عهده پاسخگويي به نيازهاي متنوع زندگي خويش بر نمي آيد . اين معاشرت و تعامل در زندگي اجتماعي بايد مبتني بر قانون باشد و گرنه به اختلال در نظام اجتماعي منجر خواهد شد.زيرا سود جويي و حب ذات كه از صفات غريزي انسان است، او را به سوي تضييع حقوق ديگران سوق ميدهد . بنابراين براي كنترل صفات غريزي انسان وجود قانون امري ضروري به نظر ميرسد. از بين همه قوانين اين قوانين ديني هستند که بيش از هر قانون ديگر ميتوانند در اين زمينه مؤثر باشند و درثبات نظام اجتماعي نقش ايفا نمايند.
بنابراين قوانين ، اصول و ارزشهاي ثابتي كه دين آنها را براي انسان فراهم ميكند، براي رفع نيازهاي اجتماعي وي بيش از هر چيز ديگر اهميت دارند . دين در يك تقسيم بندي كلي به دو دسته الهي و بشري تقسيم ميشود. دين بشري ديني است كه بشر با فكر خود براي خويش تدوين كرده است. اما دين الهي از سوي خداوند براي هدايت بشر فرستاده شده است.
دين چه منشأ الهي داشته باشد چه بشري، از نگاه انديشمنداني كه از منظرهاي متفاوتي به مطالعه آن پرداخته اند، داراي كاركردهاي مختلفي از جمله كاركردهاي اجتماعي در زندگي انسان است. كاركرد در اصطلاح جامعه شناسي غالباًبه معني كار، نقش و وظيفه استعمال ميشود. علاقه جامعه شناسان از جمله دوركيم به مطالعه دين عمدتاً ناشي از تأثيراتي است كه دين در حيات اجتماعي انسان دارد. دوركيم دين را به عنوان يك پديده اجتماعي در نظر مي گيرد و علت موجده آن را انسان و زندگي اجتماعي مي داند.
علامه طباطبايي بر خلاف دوركيم براي دين منشأ الهي قائل است. از نظر ايشان نيز دين و قوانين ديني به دنبال پاسخگويي به نيازهاي ضروري انسان مي باشند . دوركيم و علامه طباطبايي كه هر كدام از انديشمندان بر جسته زمان خود هستند، بر نقش مؤثر دين درحيات اجتماعي بشر تأكيد دارند.
در اين پژوهش بر آنيم تا به بررسي تطبيقي دين از ديدگاه دوركيم و علامه طباطبايي بپردازيم وكاركردهاي اجتماعي دين را از نگاه آنان مقايسه كرده و وجوه اشتراك و افتراق آنها را بيان نماييم.
2- سؤالات اصلي و فرعي پژوهش
هر پژوهشي داراي سؤالات اصلي و فرعي است. اين پژوهش نيز از اين قاعده مستثني نيست که عبارتند از:
الف) سؤال اصلي
از ديدگاه دوركيم و علامه طباطبايي دين چه کارکردهاي اجتماعي در زندگي انسان دارد و وجوه اشتراک و افتراق ديدگاههاي آنها چيست ؟
ب) سؤلات فرعي پژوهش
1. دين در چه عرصه هايي از زندگي انسان حصور دارد و داراي کارکرد است؟
2. آيا در نگرشهاي غير مؤمنانه دورکيم نسبت به دين ميتوان كاركردهاي اجتماعي براي دين قائل شد؟
3. آيا در نگرشهاي مؤمنانه علامه طباطبايي نسبت به دين ميتوان كاركردهاي اجتماعي براي دين مطرح کرد؟
3. ميان كاركردهاي اجتماعي دين از ديدگاه دوركيم و علامه طباطبايي چه وجوه تمايز و تشابهي وجود دارد؟
3- علت انتخاب موضوع و اهميت و فايده آن
علاوه بر علاقه شخصي كه منجر به انتخاب موضوع مورد پژوهش شده، پژوهشهاي فرهنگي و تاريخي گوياي اين حقيقت است كه بشر به دين در زندگي اجتماعي نياز دارد.اين نياز نه تنها در اعصار گذشته بلكه در عصر جديد نيز كه بشر زندگيش را بر مبناي عقلانيت اداره ميكند، رفع نشده است. گرايش مجدد به دين در عصر حاضر، نشان ناتواني عقلانيت مدرن و پيوند عميق آن با زندگي فردي و اجتماعي انسان است. بنابراين ميتوان گفت كه دين بيش از هر عامل ديگري در زندگي انسان نقش مؤثر دارد. به طوري كه هيچ نهاد ديگري نمي تواند كاركردهاي آن را ايفا نمايد.زيرا دين با نيازهايى از انسان سر و کار دارد که اين نيازها همواره باقى است و لذا دين هم همواره باقى خواهد ماند. بنابراين ضرورت ايجاب ميكنددر مورد دين و كاركردهاي اجتماعي آن تحقيق شود تا بدين وسيله اهميت وضرورت نقش بي بديل آن در زندگي بشر آشكار شود.
نياز بشر به دين در زندگي اجتماعي و كاركردهاي اجتماعي آن هم از سوى افرادى مطرح مى‏شودکه به مبدأ و معاد عقيده ندارند و دين را امري بشري ميدانند، هم توسط کسانى که به خدا و معاد ايمان دارند و براي دين منشأ الهي قائلند. لذا دراين پژوهش درصدد بيان ديدگاه دوركيم به عنوان يك فرد ملحد با ديدگاه علامه طباطبايي به عنوان يك فرد مؤمن در زمينه كاركردهاي اجتماعي دين هستيم . تا بدين وسيله ضمن معرفي انديشه علامه (ره) و مقايسه آن با دوركيم غناي انديشه اسلامي و جامعيت آن

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد با موضوع حمایت عاطفی، حمایت ابزاری، حمایت اجتماعی Next Entries منابع و ماخذ مقاله کارل بارت