منبع پایان نامه درباره حقایق تاریخی، تفسیر قرآن، خلفای راشدین

دانلود پایان نامه ارشد

شأن نزول آیه مباهله 64
آیه مباهله و نگرش کلی مفسران امامیه 65
آیه مباهله و نگرش کلی مفسران اهل سنت 67
دیدگاه طبری و دلایل آن 68
نقد و بررسی 70
جمع بندی 70
فصل سوم: آیات دلالت کننده بر امامت امام علی و اهل بیت به دلالت التزامی 72
درآمد 73
گفتار اول: آیه اطاعت 73
معنای واژه اولی الامر 74
آیه اطاعت و نگرش کلی مفسران امامیه 75
آیه اطاعت و نگرش کلی مفسران اهل سنت 84
1- حاکمان و والیان 84
2- فرماندهان سپاه در سرایا در عصر پیامبر 85
3- فقیهان و عالمان دینی 85
4- خلفای راشدین یا ابوبکر وعمر 86
5- افراد اهل حل و عقد 86
دیدگاه طبری و دلایل آن 86
نقد و بررسی 89
الف: تناقض دلالی اخبار 89
ب: نبود امتیاز عصمت برای مصادیق ذکر شده 90
جمع بندی 90
گفتار دوم: آیه امامت 92
شخصیت ابراهیم در آیات قرآن 92
مقامات پیامبران در عبارات قرآن 93
الف: مقام نبوت 93
ب: مقام رسالت 94
ج: مقام امامت 95
تفسیر واژگان آیه امامت 96
معنای واژه «ابتلا» 96
معنای «کلمات» از دیدگاه مفسران 96
معنای امام و امامت 98
معنای لفظ «ظالمین» 98
آیه امامت و نگرش کلی مفسران امامیه 100
آیه امامت و نگرش کلی مفسران اهل سنت 104
دیدگاه طبری و دلایل آن 106
نقد و بررسی 109
جمع بندی 109
گفتار سوم: آیه صادقین 111
معنایابی لفظ صدق 112
صدق در اصلاح قرآنی 113
آیه صادقین و نگرش کلی مفسران امامیه 116
1- محتوای آیه 117
2- روایات صادره از پیغمبر اکرم و معصومین 119
آیه صادقین و نگرش کلی مفسران اهل سنت 120
دیدگاه طبری و دلایل آن 122
نقد و بررسی 123
جمع بندی 124
نتیجه گیری 126
فهرست منابع و مؤاخذ 128

مقدمه
تفسیر قرآن کریم در گرو معرفت آن است و چون شناخت آن درجات گوناگونی دارد بنابراین تفسیر آن نیز مراتب مختلفی دارد. بعضی قرآن را در اثر اتحاد با حقیقت آن می‌شناسند مثل پیامبر اکرم و اهل بیت عصمت که به منزله جان رسول خدا هستند.
بعضی دیگر قرآن را بر اثر مشاهده جمال و جلال آن در خود، می‌شناسند که تبیین آن کشش خاص، برای کسی که از آن نفحه نصیبی ندارد میسور نیست.
و گروه سوم قرآن را با بررسی ابعاد گوناگون اعجاز وی می‌شناسند که اکثر قرآن شناسان و مفسران از این دسته‌اند.
کامل‌ترین شناخت قرآن همانا معرفت عمیقانه طبقه اول است که نه تنها به تمام معارف آن آشنایی کامل دارند بلکه در مرحله عقل، قرآن معقول و در مرتبه مثال، قرآن متمثل و در مرتبه طبیعت، قرآن ناطق می‌باشد و این بخاطر آن است که حقیقت ولایت و حقیقت قرآن گرچه مفهوما از یکدیگر جدا می‌باشند ولی از لحاظ مصداق و همچنین حیثیت صدق، مساوی و متحدند.
گروه دوم به واسطه آیات انفسی قرآن به سوی این هدف والا جذب شده‌اند و با کشش قرآن وارد دریای بیکران او گشته‌اند.
اما دسته سوم با بررسی ابعاد اعجاز آمیز قرآن کریم آن را می‌شناسند و قرآن شناسی آنان از روزنه‌های بیرونی است و کلام خدا را از پشت پرده‌های الفاظ و مفاهیم و مانند آن می‌بینند و از حجاب مصطلحات نمی‌گذرد.
به همین دلیل ده‌ها کتاب در باب تفسیر قرآن به شیوه‌های مختلف تاریخی، ادبی، روایی، فلسفی و… به رشته تحریر در آمده است و هر مفسری از باب تخصص خود به دریای بی کران قرآن نگاه کرده است. با این نگاه‌های یک جانبه به دریای بیکران قرآن، لاجرم بعضی از پرده‌های قرآن کنار خواهد رفت اما سایر چهره‌های قرآن و بطون آن بر ما پنهان است. و این بدان معنا نیست که انسان به دنبال کشف القناء نرود، بلکه یقینا هر قدر ظرف اندیشه ما بزرگ‌تر شود مقدار بیش‌تری از این دریای بیکران را درون خود جای خواهد داد. از این رو بر دانشمندان واجب است تا در همه اعصار و زمانها تلاش کنند تا حقایق بیش‌تری از قرآن کریم و ولایت که پیوند عمیقی با هم دارند را – چنانکه پیامبر اکرم فرمودند: «إنی تارک فیکم الثقلین کتاب الله و عترتی…» بیاموزند و به آنچه تا کنون بوده قناعت نکنند زیرا پیامبر اکرم فرموده شگفتیهای قرآن هرگز تمام نمی‌شود و نوآوریهای آن به کهنگی نمی‌گراید.
آری، پیوند عمیقی بین قرآن و ولایت و امامت وجود دارد به نحوی که شیعه آن را از اصول اعتقادات، و یک منصب الهی و دنباله رو نبوت پیامبران می‌داند. شیعه آن قدر برای امامت ارزش قائل است که امام رضا می‌فرماید: «کلمه لا إله إلا الله حصنی فمن دخل حصنی أمن من عذابی بشرطها و شروطها و أنا من شروطها» در واقع امام شرط توحید را امامت و ولایت می‌داند.
اما عالمان اهل سنت امامت را به عنوان یک فرع فقهی می‌دانند و نگاه سطحی به مسأله امامت دارند. از جمله این عالمان، محمد بن جریر طبری صاحب تفسیر جامع البیان فی تفسیر آی القرآن است. ایشان به خاطر تخصصش در تاریخ، فقه، حدیث و تفسیر از جایگاه قابل ملاحظه‌ای در میان عالمان اهل سنت دارد به گونه‌ای که تفسیر او را ام التفاسیر می‌دانند. لذا بررسی دیدگاه تفسیری وکلامی او در آیات امامت و ولایت از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و پاسخ به آن‌ها زمینه ساز پاسخ به شبهات وهابیت برای محققان خواهد بود.
به همین خاطر به تفسیر وی که یکی از مهم‌ترین تفاسیر اهل سنت می‌باشد مراجعه کرده و آن را محور بحث خود قرار می‌دهیم و قصد داریم با بررسی و تبیین و تحلیل آیات ولایت و امامت – که از مباحث مهم و ضروری مذهب تشیع است – در این تفسیر به نقد عالمانه نظرات محمد بن جریر حول مبحث امامت و ولایت اهل بیت بپردازیم تا حقایق تاریخی را مطابق با اصول تفسیر صحیح درباره آیات منتخب استخراج نماییم.
فصل اول
کلیات و مفاهیم

گفتار اول: کلیات
تبیین مسأله
امامت یکی از مباحث مهم علم کلام است و در اصطلاح شیعه به معنای جانشینی درتمام شئون نبی اکرم منهای دریافت وحی تشریعی است که برای 12 نفر از ائمه معصومین مطرح می‌باشد.
علمای شیعه برای اثبات ولایت امامان معصوم به خصوص علی بن ابی طالب به آیه‌های (ولایت، مباهله، اکمال و ابلاغ، اطاعت، امامت و صادقین) استدلال نموده‌اند.
اما در مقابل، اهل سنت بر این باورند که به وسیله این آیات، ولایت آنان قابل استدلال نیست.
از این رو این پایان نامه در صدد آمده تا نظریه و مستندات محمد بن جریر طبری نویسنده کتاب جامع البیان فی آی القرآن متوفی 310هـ.ق. که به عنوان یک مورخ، مفسر، محدث، در میان اهل سنت مطرح می‌باشد، در رابطه با آیات مورد اشاره باز اندیشی و تجزیه و تحلیل قرار دهد زیرا طبری یکی از دانشمندان برجسته نزد اهل سنت است و نقد و بررسی دیدگاه او دارای اهمیتی مضاعف است از این رو قلمرو این نوشتار در حوزه آیات شریفه بیانگر امامت و ولایت اهل بیت و در چارچوب نظریه مفسران قرار گرفته است. هرچند این پایان نامه به مناسبت، به برخی از مبانی نظری موضوع امامت و دیدگاه متکلمان اشاره خواهد داشت.
پیشینه تحقیق
مسأله امامت و ولایت موضوعی است که از قرن‌ها پیش مورد بحث و گفتگو میان اندیشمندان و عالمان شیعه و اهل سنت بوده است و هر گروه تلاش نموده‌اند بر اساس آیات قرآن و روایات و شواهد تاریخی مدعای خود را به اثبات برسانند اندیشمندان و مفسرینی مثل شیخ طوسی در تفسیر تبیان جلد یک و سه و علی بن ابراهیم قمی در تفسیر قمی جلد یک، طبرسی در مجمع البیان جلد سه، ابوالفتوح رازی در روضة الجنان و دیگر مفسران امامیه از زاویه نگرش تفسیری به موضوع امامت و به خصوص آیات ولایت به تفصیل پرداخته‌اند ولکن پنهان نماند که محدثان امامیه با نگرش روایی در روایات صادره از معصومین مجموعه‌ای از آیات را مبتنی بر روایات در حوزه امامت پژوهی مورد توجه قرار داده‌اند از جمله: کلینی در کافی جلد یک، مفید در الارشادجلد یک، طبرسی در اعلام الوری و الاحتجاج جلد یک، شیخ حر عاملی در اثبات الهداه جلد دو. با این وصف در عصر حاضر برخی از دانشوران به دلیل اهمیت موضوع امامت، از زوایای کلامی، تفسیری، و روایی، و گاه تاریخی دامنه گفتگوها را در این باره باز نموده‌اند. لکن بر حسب تتبعی که صورت گرفت پیشینه‌ی خاصی که به بررسی و تبیین آیات ولایت در تفسیر جامع البیان فی آی القرآن طبری بپردازد، یافت نشد.
جدید بودن و نوآوری تحقیق
با توجه به جایگاه طبری در بین علمای اهل سنت که به عنوان یک مورخ، محدث و مفسر مطرح است نقد وبررسی دیدگاه‌های ایشان در موضوع ولایت و امامت اهمیت ویژه‌ای دارد. همانطور که در پیشینه بیان شد اکثر نویسندگانی که در این حوزه قلم زده‌اند بیش‌تر به جنبه دلالی آیات ولایت و امامت اشاره داشته و گاه کوتاه و گاه به ابهام و ایهام پرداخته‌اند، آنچه شاید بتواند این رساله را از دیگر نوشته‌ها تمایز دهد موارد ذیل است:
1) جداسازی آیات بیانگر و اثبات کننده امامت و ولایت از آیات تفسیرگر فضائل، مناقب، و حقوق اهل بیتاست.
در توضیح باید گفت که عالمان و نویسندگان به طور عموم در روش و پردازش به استدلال در امامت اهل بیت، گاه آیات فضائل را بیان کننده جایگاه امامت آن بزرگواران دانسته‌اند در حالیکه این دسته آیات هر چند گویای درجه و رتبه اهل بیت است لکن به دلالت مطابقی یا التزامی به معنای اصطلاحی آن، بر امامت آن حضرات معصومین دلالت ندارد.
2) تمرکز بر موضوع امامت و پرهیز از منازعات کلامی و تاریخی.
این رساله کوشیده است تا محور امامت را در چارچوب کلام وحی جست و جو کند بدین سان دید گاه مفسران را در تفسیر آیات شریفه با موضوع امامت محور گفتگوها قرار داده است و از بیان نظریه متکلمان و مورخان و تا حدودی محدثان که در قلمرو آیات شریفه قرار نمی‌گیرند پرهیز شده است (هر چند موضوع امامت از زوایای مختلف کلامی، تاریخی، روایی، قابل بررسی است)
3) توجه به مسأله محوری.
این نوشتار بر مسأله امامت از زاویه نگرش و بینش یکی از پرآوازه‌ترین شخصیت‌های جهان اهل سنت یعنی محمد بن جریر طبری رو آورده است. بدین سبب دایره تحقیق این نوشتار بر یک مسأله و آن تفکر طبری به نمایندگی و سخن گویی از جامعه اهل سنت تمرکز یافته است.
ضرورت تحقیق
همانطور که از بررسی پیشینه به دست می‌آید اثری که به طور مستقل متضمن تجزیه و تحلیل و نقد مبانی فکری و نظری طبری در تفسیرش باشد یافت نمی‌باشد هر چند در لابه لای کتب، مطالبی به صورت پراکنده در نقد آراء ایشان دیده می‌شود اما وافی به مقصود نیست در حالی که در عصر ما به خصوص پس از انقلاب اسلامی از یک طرف شاهد رشد چشم گیر و قابل توجه علاقه به مکتب تشیع و بیداری ملت‌های اسلامی بوده و از طرف دیگر شاهد هجمه تبلیغاتی و شبهه افکنی جریان سلفی گری و تکفیری علیه مکتب اهل بیت و ولایت و خلافت امام علی و امامان هستیم که از طریق شبکه‌های ماهواره‌ای، سایت‌ها و کتب با زبانهای مختلف به دشمنی خود ادامه می‌دهند.
بنابراین ضرورت تنظیم پایان نامه‌ای در رابطه با نقد و بررسی مبانی علمای اهل سنت آن هم با رویکرد بررسی اسناد و مستندات کاملا احساس می‌شود.
در نتیجه ارائه اثری مستقل که به طور مستوفی به تجزیه وتحلیل مبانی کلامی طبری و اثبات ولایت اهل بیت بپردازد و در آن مهم‌ترین مستندات را بررسی نموده و به شیوه‌ای متقن پاسخ دهد کاملا ضروری است.
هدف تحقیق
از یک طرف تفسیر طبری چون یک تفسیرروایی است غالب اشکالاتی که وارد می‌نماید اشکالات روائی است و از طرف دیگر آرا طبری به عنوان یک مورخ، مفسر و محدث در میان علمای اهل سنت بسیار مورد توجه است لذا بررسی مستندات طبری در تفسیرش که از جمله مهم‌ترین آن‌ها استنادات روایی است از اهمیت ویژه‌ای بر خوردار است که در پرتو این نقد و بررسی نقاط اشتراک و افتراق در دیدگاه و در نهایت، ضعف دیدگاه ایشان مشخص و مبانی شیعه در اثبات ولایت و امامت اهل بیت تقویت می‌گردد و در پایان حقایق تاریخی مطابق بااصول تفسیری صحیح مشخص و زمینه ساز کشف حق از باطل خواهد بود.
سؤالات تحقیق
سؤال اصلی
طبری آیات ولایت را چگونه تبیین نموده است و پس از بررسی چه نقدهایی بر تبیین ایشان وارد است؟
سؤالات فرعی
1- مبانی نظری طبری در حوزه ولایت و امامت اهل بیت چیست؟
2-

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژگان مهندسی ارزش، زنجیره تأمین، مدل کسب و کار Next Entries منبع پایان نامه درباره ناسخ و منسوخ، بین النهرین، تفسیر مأثور