کودکان کار، انتقال دانش، وزن و آهنگ

دانلود پایان نامه ارشد

را تقويت مي کند و همين ويژگي است که قصه هاي تاريخي را به عنوان واسطه اي براي تربيت حس قومي و وابستگي و کرامت ملي کودکان قرار مي دهد .
قصه هاي تاريخي مي توانند با ايجاد رويکردهاي مطلوب و تثبيت ارزش هاي معنوي از طريق برانگيختن آنها و مشارکت عاطفي با رفتارهاي انساني نقش مهمي در انتقال دانش تاريخي به کودکان ايفا مي کنند .”59
قصه ي تاريخي حکايتي است که حوادث و شخصيت هايش را از تاريخ برمي گيرد و گاهي بر محور قهرماني مي چرخد که حوادث آن از زندگي او گرفته مي شود و گاهي نيز حادثه تاريخي معيني را به تصوير مي کشد که شخصيت ها در چارچوب آن شناخته مي شوند و قصه هاي ملي و حوادث ديني و تاريخ مردان و زنان مشهور از انواع قصه هاي تاريخي مي- باشد .
ارائه حقايق تاريخي به کودکان کار آساني نيست ، زيرا تاريخ با زمان پيوند خورده است و مهفوم زمان براي کودکان مبهم و پيچيده است . همچنين تاريخ مرتبط به مکاني است که مفهوم آن با رشد عقلي و زباني و ادبي کودک روشن مي گردد و از سوي ديگر کودکان در فهم و درک تسلسل حوادث به مشکل برمي خورند ؛ لذا قصه هاي تاريخي که علاوه بر ثبت و ضبط رويدادهاي زندگي انسان و عواطف و احساسات او در بستر تاريخي است ، حوادث تاريخي را با اسلوب جذابي ارائه مي کنند که مورد پسند کودک واقع مي شود . و کودکان زماني که به چنين قصه هايي گوش مي دهند ، مي توانند جنبه هاي بسياري از زندگي را درک کنند .
1-8-1-6. قصه هاي ديني
” قصه هاي ديني عبارتست از هر آنچه از قرآن کريم ، سنت و سيره نبوي – صلّي الله عليه و آله و سلّم – و ياران و جانشينان او ، فتوحات اسلامي و برپايي دولت هاي اسلامي برگرفته مي شود . اين نوع قصه ارکان اسلامي و پايه هاي ايمان و نيز قدرت خداوند در خلق مخلوقات و ايمان به پيامبران الهي و کتابهاي آسماني آن ها را شرح مي دهد . ” 60
از شروط تأليف قصه هاي ديني ، دوري از تعصب و فرقه گرايي و هر آنچه بذر تفرقه را در بين گروه ها و اديان مي کارد ؛ زيرا در غير اين صورت ادبيات کودک به جاي آنکه سازنده باشد ، مخرّب خواهد بود و بذر اختلاف و تفرقه و تنفّر بين مذاهب و اديان را در دل کودک معصوم خواهد کاشت.
1-8-1-7. قصه هاي ادبي
” منظور از اين نوع قصه ، قصه اي است که پيرامون مسئله ي ادبي معين يا درس نحوي و صرفي يا عروضي مي باشد که در قالب قصه به زبان ساده بيان شده است ، و يا قصه هايي است که به ادبا و زندگي و سرگذشت و شرح حال و آثار آن ها مي پردازد . “61
خواندن قصه در عادت دادن کودک به خواندن و مطالعه و کسب علم نقش مهمي دارد . و قصه هاي ادبي علاوه بر دارا بودن ارزش هاي زيبا شناختي ، در عادت دادن کودک به خواندن صحيح کلمات با رعايت قواعد دستور زبان ، حائز اهميت مي باشد . خواندن قصه و هنرهاي روايي مختلف با عناصر جذّاب و مشوّق و ماجراجويي و بديهه گويي ، کودک را به دنياي کتاب جذب مي کند .
1-8-1-8. قصه هاي فکاهي
” قصه هاي فکاهي عبارتست از مجموعه حکايت هاي خنده دار و مضحک براي
کودکان . اين قصه بايد شادي بخش باشد و از احساس عميق به روابط بين اشياء نشأت بگيرد. “62
” قصه هاي فکاهي متمايز به کوتاهي و سادگي مي باشند و موضوعاتشان را از زندگي روزمره مي گيرند و گاهي نيز از واقعيت فاصله مي گيرند و در آن ها شخصيت هاي عجيب و غريب و استثنايي مي بينيم و احيانا در طول قصه با حوادثي برخورد مي کنيم که امکان دارد در زندگي عادي اتفاق نيافتد.”63
” اين نوع قصه علاوه بر اينکه اهداف تربيتي را در برمي گيرد ، روح کودک درونگرا را برمي انگيزد . چنين کودکي روح او در جامعه ادغام مي شود و در شادي هاي آن شريک مي شود . از سوي ديگر قصه فکاهي احساسات و عواطف کودک را پرورش مي دهد و مشکل گوشه گيري و انزوا طلبي و خجالت کودکان را بر طرف مي کند .”64
1-8-1-9. قصه هاي علمي
قصه هاي علمي در ادبيات کودک به دو نوع تقسيم مي شوند که عبارتند از :
” قصه هاي علمي که موضوع علمي يا اختراعي را ارائه مي کنند و به قوانين و تاريخ اختراع آن و … مي پردازند . قصه هاي علمي تخيلي بر اساس نوآوري هاي علمي و فني يا شبه علمي و فني فرضيه ي خود را بنا مي نهند .و از دنيايي سخن مي گويند که بر اساس آنچه ما امروز از علوم مي دانيم ممکن است روزي در آينده وجود داشته باشد . “65
” نوشتن قصه هاي علمي تخيلي با توجه به جوهر ماده آن ، که قبل از هر چيز به نظريه علمي متکي است ، در حد بسيار دشوار مي باشد . قصه علمي تخيلي که براي کودک نوشته مي شود بايد به يک چارچوب فرهنگ علمي تکيه داشته باشد و از سوي ديگر در استناد به علم و دستاوردهاي آن قانع کننده باشد . قصه هاي علمي تخيلي با قصه هاي خرافي متفاوت مي باشند و با قصه هاي علمي نيز فرق دارند . قصه هاي علمي ، قصه هاي توصيفي هستند که پژوهش هاي علمي دانشمندان و تلاش هاي مخترعان و مبتکران را دنبال مي کنند ؛ اما قصه هاي علمي تخيلي بر خيال اما نه خيال محض مبتني مي باشد ، بلکه خيال متکي بر نظريه ها و تئوري هاي علمي است که گاهي در عصر مؤلف رواج يافته و گاهي نيز در عصرش انتشار نيافته است . ضرورتي ندارد که نويسنده قصه هاي علمي تخيلي شخصي ، دانشمند ، متفکر يا نظريه پرداز باشد ، اما لازم است قوه تخيل قانونمند و ثابت داشته باشد تا بتواند دنياي خيالي را در ذهن خود مجسم سازد .”66
1-8-2 . شعر کودک
” شعر ، کلامي است آهنگين و موزون که به بيان انديشه ها و عواطف به شکلي موجز و با استفاده از کيفيات ذوقي مي پردازد .” 67
” شعر کلامي است موزون و زيبا ، چه از حيث ترکيب صداها و کلمات و چه از حيث مضمون . شعر کودک برپايه موسيقي اصوات و کلمات بنا مي شود و وسيله اي است براي بازي ، حرکت و آواز کودک . يکي از مختصات مهم شعر ، ميزان رواني و سهولت خوانده شدن آن است . خوش آهنگي و حرکت انگيزي شعر ، حاصل رواني خواندن است . در شعرهاي بي معني يا متل ها ، شعر هاي شوخي آميز و فکاهي و بسياري از اشعار ديگر آهنگ و ريتم خواندن آنها با حرکات و بازي هاي بچه ها هماهنگي مي کند . “68
1-8-2-1. خيال در شعر کودک
” کودک ، خيالي واضح و روشن دارد و مبالغه در خيال شعري پذيرفتني نمي باشد . خيال مطلق و مرز ناپذير با حقيقت تناقض دارد و هر چقدر خيال از قوه فهم و درک کودکان دورتر شود ، باعث گمراهي و سردرگمي او مي شود . از اين رو سخن ” شيرين ترين شعرها دروغ ترين آنهاست ” در اينجا سخني غير مقبول است ؛ زيرا شاعر قبل از هر چيزي ، مربي و معلم و کاشف قشري است که به طور مداوم رشد مي کنند .
خيال رابط بين قوه فهم و درک کودک و حقيقت پنهاني است . از اين رو خيال شعري براي نزديک کردن اين حقيقت و تهذيب آن برانگيخته مي شود . همچنين خيال ، رابط بين کودک با آرزوهايش است که واقعيت آن را تحقق مي بخشد و به تور خيال آن را صيد مي کند . اين بدان معني نيست که وظيفه شعر کودک دوري از حقيقتي است که از آن انتظار مي رود و با انديشه ارتباط برقرار کند .”69
1-8-2-2 . وزن در شعر کودک
” اگر در مجموعه اي از کلمات ، واژه ها طوري کنار هم قرار گرفته باشند که گوش از شنيدن آن ها نظم و تناسبي را درک کند ، آن نظم و تناسب را وزن و آن کلام را موزون مي- نامند .آهنگ و موسيقي شعر که نتيجه تکرار اجزاي تشکيل دهنده وزن است ، لذت و احساس خواننده را بر مي انگيزد . “70 “يکي از وجوه مشترک شعر کودک کيفيت موسيقايي با آهنگين بودن آن است . اين امر به عنصر وزن و قافيه در شعر کودک جايگاه خاصي مي دهد . کودکان بر خلاف بزرگسالان در شعر تنها جوياي جوهر شعري محض يعني ادراک ، احساس ، تخيل و صور خيال نمي باشند . لذا وزن و آهنگ در شعر کودک بيش از شعر بزرگسالان اهميت دارد . شاعران شعرهاي کودکان ، با توجه به اين امر ، همواره دنبال اوزاني هستند که براي کودک جذّابيّت بيشتري داشته باشد . “71 چرا که ” قوي ترين عامل جاذبه و کشش شعر براي کودک ، موسيقي آن است . آهنگ ، برانگيزنده ي حرکت و جنب و جوش است که از بافت کلمات و ترتيب مصراع ها به وجود مي آيد . قافيه در شعر آهنگين است و با موسيقي پيوستگي دارد و جذب کننده کودکان است ، قافيه علاوه بر آهنگين بودن ، شعر را به قطعات مشخص تقسيم مي کند و بر زيبايي آن مي افزايد .”72
” شعر کودک در موارد زير با شعر بزرگسال تفاوت دارد :
– به کار بردن جمله هاي ساده ، نه مرکب و بلند
– به کار بردن کلمات متداول و رايج غير متروک و هر بيت يک انديشه را در برداشته باشد .
– به کار گيري الفاظ عاطفي و اصطلاحات هنري و جمله هاي معترضه
– سادگي انديشه که شعر آن را بيان مي کند و اين انديشه مي بايست محتوي و هدف تربيتي داشته باشد .
– زبان شعر مي بايست نه تنها ساده و فاقد واژگان دشوار و نامتداول باشد ؛ بلکه لازم است واژگاني متناسب با فرهنگ زباني کودک داشته باشد تا با افکار کودک هماهنگ و منسجم باشد . همچنين مي توان در قصيده از توانايي هاي زبان صوتي استفاده کرد و از صداي پرندگان و حيوانات تقليد نمود .
– شعر کودک مي بايست قوه تخيل کودک را بپروراند و احساسات و زيبايي شناختي او را برانگيزد و علاوه بر آن لازم است با اهداف ادبيات کودک در ارتباط باشد .
– شعر کودک مي بايست به امور روزمره کودک و علاقه هاي او مانند حيوانات ، آداب و
رسوم و سال تحصيلي بپردازد . “73
1-8-2-3 . انواع شعر کودک
1-8-2-3-1 . لالايي ها
” بسياري از لالايي ها برگرفته از اشعار عاميانه مي باشند . لالايي ها اشعاري بوده اند که مادران در کنار گهواره فرزندشان براي خواباندن آن ها مي خواندند . در حقيقت لالايي بيش از آنکه شعر باشند نغمه و آهنگ و ترانه است . هر چند در لالايي ها مفهوم شعر چندان مورد نظر نيست ، اما در بسياري از آن ها مضامين جالبي پيدا مي شود که حکايت از درد دل هاي مادران و آرزوها و اميدهاي آن ها براي فرزند خفته در گهواره دارد . و جالب تر از آنکه اين مضامين بين همه ملت ها مشترک مي باشد و فرقي نمي کند چه زباني يا لحني داشته باشد .”74
1-8-2-3-2. متل ها 75
با بزرگ شدن کودک ديگر لالايي و ترانه هاي نوازش براي سرگرم کردن کودک کافي نيست . اين بار مادر شيوه جديد را پيش مي گيرد و داستان هايي را با آهنگ خوشايند براي کودک مي خواند که در کتاب ” گذري در ادبيات کودک ” از آن به عنوان متل ياد مي شود .
1-8-2-3-3 . شعرهاي غنايي
” دسته اي از اشعار که با تکيه بر ريتم موسيقايي به توصيف مظاهر هستي و خلقت ، طبيعت ، زيبايي هاي دنياي پيرامون و از اين قبيل مي پردازد ، مي توان شعر غنايي خواند . در اين اشعار شاعر مي کوشد با استفاده از موسيقي کلام ، زيبايي هاي زندگي را به کودک بنمايد و ذوق هنري او را پرورش دهد .بخش عمده اي از شعر غنايي در حقيقت نقاشي زيبايي ها با ابزار کلامي و با استفاده از خاصيت موسيقي واژه هاست . شاعر مي تواند با اشعار خود کودکان را تشويق کند که با ديد تازه تر و خيال انگيزتر به دنياي پيرامون خود نظر کند . “76
1-8-2-3-4 . قصه هاي منظوم
” اين نوع اشعار در واقع قصه هايي هستند که به زبان شعر بيان شده اند . گاهي براي قصه از زبان شعري با کلام آهنگين استفاده مي شود و شاعري از اين طريق مي خواهد قصه را گيراتر کند و بر ظرفيت احساسي آن بيافزايد . عناصر شعر و خصايص شعري مانند ريتم ، موسيقي ، لحن ، صورت و حرکت به خيال انگيزي به قصه گيرايي مي دهد . بنابراين در کنار قصه هاي منثور مي توان قصه هايي به صورت شعر داشت . “77
1-9. پيدايش و سير تاريخي ادبيات کودک
” پژوهشگران در مورد نقطه ي آغازين پيدايش ادبيات کودک اختلاف نظر دارند. بيشتر آنان بر اين باورند که اين نوع از ادبيات جديد است . و تنها در دو قرن گذشته پا به عرصه وجود گذاشت . دسته اي ديگر خلاف ديدگاه فوق دارند و بر اين باورند که ادبيات کودک همراه با بشر و با مهر مادر به کودک ، تکوين يافته است. و هر جا مادر و کودکي باشد، به ناچار ادبيات کودک که شامل قصه ، حکايات ، ترانه ، آواز ، افسانه ها و ” فکاهيات “78 است ، نيز حضوري تازه دارد.”79 ولي

پایان نامه
Previous Entries "، حيوانات، هايي Next Entries آداب و رسوم، فرهنگ عامه، رفتار انسان