کشاورزی ارگانیک، محیط زیست، مواد غذایی

دانلود پایان نامه ارشد

آفات با استفاده از روشهای مختلف متکی میباشد و از عمده ترین ویژگیهای آن حفظ حاصلخیزی خاک در درازمدت، خودکفا نمودن خاک از نظر ازت، تهیه مواد غذایی مورد نیاز زراعی، اعمال روشهای جامع مدیریت دام و کنترل علف های هرز و حشرات با روش‎های مختلف از جمله تناوب زراعی، به کارگیری دشمنان طبیعی و … میباشد (نصراصفهانی، 1385).
2-2- نظامهای مختلف کشاورزی
سه نظام تولید از لحاظ استفاده از مواد حاصل خیزکننده خاک مطرح است که شامل نظام کشاورزی متداول، نظام کشاورزی تلفیقی و نظام کشاورزی ارگانیک میباشد. در این رابطه حفظ محیط زیست و جنبههای اقتصادی دو معیار مهم برای پذیرش هر کدام از معیارهای فوق محسوب میشود. که مدیریت نیز سهم بسزایی در این رابطه دارد. که در ادامه به تعریف مختصری از سه نظام فوق پرداخته میشود.
2-2-1- نظام کشاورزی متداول
نظام کشاورزی متداول در استفاده و مدیریت منابع، موفقیت قابل قبولی را در جهان کسب نکرده است زیرا به‌کارگیری سموم و کودهای شیمیایی در عرصه‌ی کشاورزی منجر به پیدایی اکوسیستم‌های زراعی ناپایدار، آلودگی محیط زیست، کاهش کمی و کیفی محصول و کارآیی انرژی شده است. استفاده‌ی بی‌رویه از کودهای شیمیایی موجب اختلال در فعالیت‌های بیولوژیک، بیوشیمیایی و فیزیکی خاک و از سویی خسارات ناشی از تجمع نمک حاصل از کوددهی بیش ازحد می‌شود که می‌توان با مدیریت زراعی صحیح وضعیت موجود را تا حد بسیاری کنترل کرد. کاهش حاصلخیزی خاک در بسیاری از کشورهای در حال توسعه و استفادۀ گیاهان از ذخایر خاک بدون جایگزینی مناسب و کافی باعث کاهش توان تولیدی مواد غذایی در کشورهای در حال توسعه میشود. متاسفانه در این باره استفاده از کودهای شیمیایی به عنوان سریعترین راه جبران کمبود عناصر غذایی و حاصلخیزی مجدد خاک معرفی میشود. در این نظام به دلیل کاربرد زیاد عناصر غذایی در خاک، عملکرد در واحد سطح زیاد است. اما لازم به یادآوری است که در این نظام به طور عمده از کودهای شیمیایی برای تغذیه گیاه استفاده میشود و به چرخه های طبیعی عناصر غذایی کمتر اهمیت داده می‌شود.
نظام کشاورزی متداول در استفاده و مدیریت منابع، موفقیت قابل قبولی را در جهان کسب نکرده است، زیرا به کارگیری سموم و کودهای شیمیایی در عرصه کشاورزی منجر به پیدایش اکوسیستم های زراعی ناپایدار، آلودگی محیط زیست، کاهش کمی و کیفی محصول و تقلیل و کارآیی انرژی شده است (كاظمي، 1391).
2-2-2- نظام کشاورزی تلفیقی
نظام کشاورزی تلفیقی از این جهت مورد توجه قرار گرفته است که امروزه اغلب کشورهای جهان در راستای کشاورزی ارگانیک حرکت می‌کنند. نظام کشاورزی تلفیقی که استفاده از مواد آلی همراه با مصرف بهینه کودهای شیمیایی را توصیه میکند. اگر چه دستاوردهای کشاورزی ارگانیک را ندارد اما به عنوان راهی میانه میتواند نقش مهمی در بهبود خواص فیزیکی، شیمیایی و حاصلخیزی خاک ایفا کند که این امر در نهایت منجر به افزایش عملکرد محصولات کشاورزی میشود و میتواند راهی به سوی کشاورزی پایدار باشد. در این نظام تلفیق کودهای شیمیایی با کودهای آلی و بیولوژیک نتایج مطلوبی در افزایش عملکرد محصول دارد (لباسچی، 1379).
2-2-3- کشاورزی ارگانیک
اصول کشاورزی ارگانیک براساس الگوی صحیح بهره‌برداری از منابع، افزایش عملکرد، بهبود کیفیت مواد غذایی و در نهایت حفظ محیط زیست است، این نظام بیشتر مورد نظر جهانیان قرار گرفته است. ظهور کشاورزی ارگانیک و یا جنبش کشاورزی تجدید شونده به انتشارات «آلبرات هووارد» برمیگردد. کشاورزی متکی به تلفیق، غیرمتمرکز و عاری از مواد شیمیایی توسط نرث برن و در سال 1940 مطرح شد او اولین کسی بود که لفظ کشاورزی ارگانیک را به کاربرد و این نوع کشاورزی را به عرصه علم معرفی نمود. پس از آن با انتقادات بارلو در دهه 1940 از اثرات مخرب کشاورزی نوین و کاهش تنوع و تشریح تراژدی بیولوژیکی انسانی طی دهه 1950 و بیان نظریه «لویش بروم فیلد» در خصوص تعامل انسان، گیاه و دام بر یک نظام زنده، توسعه کشاورزی ارگانیک وارد مرحلهای تازه شد (بيداديان، 1392).
ذوقی از قول فرانسیس فلسفه کشاورزی ارگانیک را مبتنی بر اهداف انسانی و درک طولانی مدت تاثیر فعالیت‎های انسانی بر محیط می داند. بر این اساس نظام های کشاورزی میبایست عدالتخواه و حافظ منابع طبیعی باشد که آلودگی محیط زیست را کاهش داده و بهرهوری را ارتقا دهند (اردهالی، 1381).
کشاورزی ارگانیک به دلایل ذیل در بین نظام های مختلف کشاورزی مرجع می‌باشد، توجه به اینکه در حال حاضر استفاده از نظام های کشاورزان فشرده و معمول که ضایعات فراوانی را به همراه دارد و هم چنان توسط کشاورزی در سراسر دنیا به خصوص در کشورهای در حال توسعه دنبال می گردد. و ارائه کشاورزی ارگانیک با توجه به اصول و اهداف آن مقداری دست نیافتنی می نماید چه مواردی موجب می گردد که این تفکر پیگیری شود؟ چنین سوالی موارد ذیل را به ذهن برانگیخته می سازد:
افزوده شدن زمین های غیر قابل کشت که تا چندی پیش کشت می شد، آلودگی آبهای سطحی و عمقی، خارج شدن برخی موجودات زنده از چرخه زندگی، هجوم همه جانبه آفات و بیماری ها، غیرقابل کنترل شدن علف‎های هرز، پیشروی کویرهای وسیع و به هم خوردن تعادل در نظام کشت و محیط، زیست و … به هر حال هدف قدیمی تولید هر چه بیشتر، امروزه با توجه به موارد ذیل جای خود را به تولید با توجه به اخلاق و محیط زیست و بهداشت انسان بخشیده است تولید مواد غذایی سالم رویکرد مهم کشاورزی ارگانیک است و از این رو در این نظام کشاورزی با حذف استفاده از کود و سموم شیمیایی از اختلالات فیزیکی و شیمیایی و بیولوژیکی خاک پیشگیری می کند (افتخاری و حيدري، 1385)
در سال 2008 فدراسیون بین المللی کشاورزی ارگانیک با هماهنگی کلیه اعضای خود در سراسر جهان کشاورزی ارگانیک را به صورت ذیل تعریف کرد. كشاورزی ارگانیک سیستم تولیدی است که از سلامت انسان‌ها، اکوسیستم‌ها و خاک‌ها حمایت مي‌كند و بر پروسه‌های اکولوژیکی، تنوع زیستی و سیکل‌های طبیعی تکیه دارد و کاربرد نهاده‌ها با اثر رقابتی را ترجیح می دهد (بيداديان، 1392).
در مورد كشاورزي ارگانيك تعاريف مختلفي ارائه شده است، در تعریفی کوتاه، کشاورزی ارگانیک به عنوان کشاورزی بدون کاربرد مواد شیمیایی معرفی شده که چنین امری با توجه به نقص برخی نکات مهم و اساسی (توجه به اینکه ساختمان تمام موجودات زنده از مواد شیمیایی است) صحیح به نظر نمی رسد. البته این نوع کشاورزی از مصرف کودهای شیمیایی و همچنین مصرف هر گونه ماده ضد حیات، حتی با منشا طبیعی مخالف بوده و در مواردی که مصرف این مواد ضروری باشد کاربرد مواردی که آثار سوء کمتری دارند را توصیه میکند. البته نباید تصور نمود که کشاورزی ارگانیک صرفا به جایگزینی نهاده آلی به جای کودهای شیمیایی تاکید دارد چرا که شگفت انگیز نخواهد بود که گفته شود کاربرد اشتباه مواد آلی به صورت مصرف زیاد و یا بیموقع و در زمان نامناسب اشکالاتی در چرخه زیستی ایجاد میکند. تصور غلط دیگری که نباید در کشاورزی ارگانیک راه یابد این است که این علم، کشاورزی کنونی را به طور کامل رد نمیکند و زحمات دهههای اخیر به خصوص در 50 سال گذشته در پیشرفت کشاورزی را نفی نمیکند به هر صورت مواردی چون تناوب کشت، کشت مخلوط، روش های مکانیکی کنترل علف های هرز، ایجاد بستر در قالب زیستی، تلفیق زراعت و دامپروری و … از موضوعات مورد بحث این نوع کشاورزی میباشد (كاظمي 1391).
كشاورزي ارگانيك روش توليد محصولات كه عمدتا در آن از سموم و كودهاي مصنوعي و ساير مواد شيميايي استفاده نمي‌شود . روش كشاورزي ارگانيك به منظور تامين بهره وري خاك، تامين مواد مغذي گياه و كنترل آفات و علفهاي هرز تا حد امكان از تناوب كشت، باقيمانده محصول، كود حيواني، بقولات، كود‌ سبز، ضايعات ارگانيك خارج از مزرعه، شخم مكانيكي و كنترل بيولوژيكي آفات استفاده مي كند.
كشاورزي ارگانيك روشي از كشاورزي است كه در آن از مصرف مواد شيميايي و محصولات مهندسي ژنتيك پرهيز مي‌شود و معمولا در راستاي اصول كشاورزي پايدار است . اساس نظري آن بر حفاظت خاك تاكيد دارد . طرفداران كشاورزي ارگانيك معتقدند، خاك سالم ي كه حاوي سموم و كودهاي انسان ساخت نباشد و حيوانات بدون دارو پرورش يافته باشند ، محصولات غذايي با كيفيت تري به نسبت كشاورزي رايج كه مبتني بر مواد شيميايي است ارائه مي كند (عبداللهي، 1387).
تعاریف متعددی از کشاورزی ارگانیک شده که جامعترین تعریف توسط اتحاد بینالمللی کشاورزی ارگانیک5 ارائه شده، که کشاورزی ارگانیک، همه سامانههای کشاورزی توسعه دهنده جنبه‌های زیست محیطی، اجتماعی و اقتصادی تولید مواد غذایی سالم را در بر می‌گیرد. کشاورزی ارگانیک به نامهای مختلفی چون کشاورزی با توجه به محیط زیست6، کشاورزی کمبهره از نهادههای غیرمزرعهای7، کشاورزی با توان چرخشی8، کشاورزی جایگزین9 مطرح شده است. بدین ترتیب میتوان گفت که کشاورزی ارگانیک یک روش مقدس مدیریت تولید میباشد که سلامت سیستم کشت و محیط زیست، شامل زیست های متنوع و دوران های بیولوژیکی و فعالیت بیولوژیکی خاک را بالا برده و وسعت میدهد. کشاورزی ارگانیک استفاده از تدابیر مدیریت برای استفاده از مواد و لوازم کشاورزی را ترجیح میدهد، با توجه به اینکه شرایط محلی به کارگیری و روشهای مناسب محل ایجاب می‎کند. این جریان حتی الامکان با استفاده از اصل فرهنگی و بیولوژیکی و فنی بر خلاف به کار بردن مواد مصنوعی در انجام هر عملی در داخل دستگاه صورت میگیرد. تولید ارگانیکی مبتنی بر این است که یک مزرعه کاملاً طبق یک برنامه مدیریت ارگانیکی پیش رود. این امر شامل یک گردش زراعی چند ساله متوازن است(فرشاد و زينك10، 1993).
2-3- اهداف و مزاياي كشاورزي ارگانيك
عامل اصلي كه موجب تمايز كشاورزي ارگانيك از ساير روشهاي كشاورزي پايدار مي‌شود، وجود استانداردهاي مدون است كه براي تعيين ضابطه دقيق تفاوت بين سيستم كشاورزي ارگانيك و ساير سيستم هاي زراعي، بويژه در رابطه با اهداف بازاريابي به كار مي رود. ويژگيهاي عمده كشاورزي ارگانيك عبارتند از:
حفظ حاصلخيزي خاك در درازمدت از طريق نگهداري مقدار موادآلي آن در حد مطلوب و بهبود فعاليت بيولوژيكي خاك و استفاده مناسب از روشهاي مكانيكي.
تهيه موادغذايي موردنياز گياه زراعي از منابع غذايي غيرمحلول كه توسط فعاليت ميكروارگانيسم هاي خاك در دسترس گياه قرار مي گيرند.
خودكفا نمودن خاك از نظر ازت از طريق استفاده از بقولات و تثبيت بيولوژيكي ازت و بازيافت مؤثر مواد آلي از جمله بقاياي گياهان زراعي و ضايعات دامي
كنترل علفهاي هرز، بيماريها و آفات با تأكيد عمده بر استفاده از روشهايي چون تناوب زراعي، بكارگيري دشمنان طبيعي، واريته هاي مقاوم و زودرس، مداخله بيولوژيكي و شيميايي
اعمال روشهاي جامع مديريت دام، با توجه كامل به سازگاريهاي تكاملي آنها، نيازهاي رفتاري و تأمين نيازهاي دام از لحاظ نوع تغذيه، محل اسكان، وضعيت بهداشتي، زاد و ولد و پرورش نوزادان
توجه دقيق به تاثير سيستم زراعي بر محيط زيست در مقياس وسيعتر و حفاظت از حيات وحش و زيستگاهي طبيعي
2-3-1- مزاياي عمده كشاورزي ارگانيك به شرح ذيل است:
2-3-1-1-بهره وري درازمدت
حفاظت خاك و افزايش بهره وري آن (مديريت خاك) مي تواند ظرفيت بهره وري را براي نسلهاي آينده تضمين نمايد . كشاورزان غالبا تخريب خاك را دليل اصلي خود براي پذيرش مديريت ارگانيك ذكر مي كنند . بدين ترتيب مي توان فرض كرد؛ كشاورزاني كه عمليات مديريت ارگانيك را پذيرفته اند از طريق روشهاي مديريتي جديد راهي براي بهبود كيفيت خاك يا حداقل جلوگيري از تخريب خاك پيدا كرده اند.
احتمالا مهمترين عامل تعيين كننده علاقه كشاورزان به بهبود بهره وري خاك منافعي است كه اين تغيير براي آنها به دنبال خواهد داشت . تضمين مالكيت اراضي عامل مهمي در اين زمينه است . اگر كشاورزان درمورد مالكيت اراضي تضميني نداشته باشند آنوقت دليلي براي سرمايه گذاري در روشي كه منافع آن در درازمدت بيشتر از حال خواهد بود، نخواهند

پایان نامه
Previous Entries کشاورزی ارگانیک، استان گیلان، محصولات کشاورزی Next Entries کشاورزی ارگانیک، علف های هرز، پوشش گیاهی