پایان نامه رایگان درمورد پناهندگان

دانلود پایان نامه ارشد

لذا نقل شده که امير المومنين شنيد که مردي مي گويد: “اللهم اني اعوذ بک من الفتنه” حضرت به او فرمود: “اراک تتعوذ من مالک و ولدک ! يقول الله تعالي: انما اموالکم و اولادکم فتنه و لکن قل: اللهم اني اعوذ بک من مضلات الفتن” البته خداوند متعال از آن جا که استجابت را بر اساس امتنان و فضل خودش قرار داده، در اين موارد خواسته زبان دعا را مورد توجه قرار مي دهد و نه دعاي زبان عرفي و الا خلاف امتنان خواهد بود.

فصل سوم
ساختار دعاهاي قرآن

بنابر تعريف حقيقي “دعا” که از تعاليم قرآن و حديث بر مي آيد: “دعا سپاس و ستايش پروردگار، اقرار به يگانگي او، اظهار بندگي، بيان خواسته هاي مادي و معنوي و زاري و فروتني در برابر خداست”.از اين رو بر اساس اين تعريف مي توان قرآن کريم را “کتاب دعا و نيايش” برشمرد چراکه سراسر آيات آن، ما را به توحيد و يکتاپرستي و پذيرش بندگي پروردگار فرامي خواند.
در اين فصل مضامين دعايي قرآن کريم را از نظر نوع و ساختار آن، مورد بررسي قرار مي گيرد.
3-1- سوره‌هاي دعايي
دعاهاي قرآن کريم در سوره هاي گوناگون در قالب آيات مشخص به ويژه با منادي “رب و ربنا” نمود بيشتري دارند اما با اندکي تامل به سوره هايي برمي خوريم که صورت و ساختار دعايي دارند، براي نمونه برخي از اين سوره ها را يادآور مي شويم:

3-1-1- سوره مبارکه الفاتحه
“بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ؛ به نام خداوند رحمتگر مهربان” “الْحَمْدُ للّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ، الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ، مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ، إِيَّاكَ نَعْبُدُ وإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ، اهدِنَا الصِّرَاطَ المُستَقِيمَ، صِرَاطَ الَّذِينَ أَنعَمتَ عَلَيهِمْ غَيرِ المَغضُوبِ عَلَيهِمْ وَلاَ الضَّالِّينَ”. “ستايش خدايى را كه پروردگار جهانيان، رحمتگر مهربان، [و] خداوند روز جزاست، [بار الها] تنها تو را مى‏پرستيم و تنها از تو يارى مى‏جوييم، ما را به راه راست هدايت فرما، راه آنان كه گرامى‏شان داشته‏اى نه [راه] مغضوبان و نه [راه] گمراهان”.
مفاهيم اساسي سوره حمد، سپاس و ستايش، مدح و ثناي خدا، رازو نياز و مناجات با پروردگار و بيان “برترين خواسته ها” “اهدِنَا الصِّرَاطَ المُستَقِيمَ” مي باشد. سبک وسياق اين سوره متمايز از ديگر سوره هاي قرآن و ساختار ويژه آن “دعا و نيايش”است. مقدس اردبيلي در بررسي آيات الاحکام ابتدا به تفسير سوره فاتحه مي پردازد چنانکه خود مي گويد: “نبدا بالفاتحه تيمنا و تبرکا… ” و پيرامون نظم و آموزش نيايش، در سوره فاتحه چنين مي گويد: “ثم اعلم ايضا ان في نظم السوره دلاله علي طريق تعليم الدعاء و هو بکونه بعد التسميه و التحميد و الثناء و التوسل، بالعباده کما هو المتعارف و ورد به الروايه” پس بدان که از نظم سوره برمي آيد: که روش دعا و نيايش را بيان مي دارد و آن [ بيان خواسته ها در پيشگاه خداوند ] پس از نام و ياد خدا، حمد و سپاس پروردگار، ثنا و ستايش و اظهار بندگي و پرستش خداوند است، آن گونه که متعارف است و در روايات به اين روش تاکيد شده است. (مقدس اردبيلي،بي تا،2/213). در سوره حمد بندگان خدا پروردگارشان را ستايش مي کنند و با راز و نياز با او”بندگي و نيازمندي” خويش را صادقانه و صميمانه بيان مي دارند و در دعايشان “هدايت به راه راست” را از او مي طلبند و در همين سوره با فرهنگ و ادب “دعا و نيايش” آشنا مي شوند. تاب خدا، قرآن، با آموزه هاي دعايي (حمد) آغاز و با آموزه هاي دعايي (معوذتين) پايان مي يابد، اين گزينش و چينش سنجيده و بجا، بيانگر اهميت و جايگاه “نيايش” در قرآن کريم است.
3-1-2- “اخلاص”
“بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ؛ به نام خداوند رحمتگر مهربان” “قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ، اللَّهُ الصَّمَدُ، لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ، وَلَمْ يَكُن لَّهُ كُفُوًا أَحَدٌ” بگو اوست‏خداى يگانه، خداى صمد [ثابت متعالى]، [كسى را] نزاده و زاده نشده است، [كسى را] نزاده و زاده نشده است”.
گرچه سوره اخلاص ساختار دعايي ندارد و در ظاهر آن ندايي و دعايي، رب و ربنا،نيست و خواسته اي به صراحت مطرح نشده است، اما باطن آن “دعا” است چرا که حقيقت و باطن دعا روي آوردن به سوي خدا و اظهار بندگي و يکتاپرستي و برائت از شرک و مشرکين است. پيرامون جايگاه اين سوره در تعاليم دعايي و تعويذ ات از رسول اکرم و ائمه اطهار روايات فراواني به ما رسيده است که ما را به تلاوت بيش از پيش و تمسک به اين سوره در اجابت دعاهايمان تشويق و اميدوار مي کند. اميد به پذيرش و اجابت دعا در تلاوت اين سوره به گونه اي است که شخصي اين گونه دعا مي کرد “اللهم اني اشهد انک انت لا اله الا انت، انت الاحد الصمد الذي لم يلد و لم يولد و لم يکن له کفوا احد” پيامبر فرمود: “والذي نفسي بيده لقد سال الله باسم الاعظم الذي اذا سئل به اعطي و اذا دعي به اجاب”. (مجلسي،1403،90/225). سوگند به آن خدايي که جانم به دست اوست اين مرد خدا با اسم اعظم خواند، اسمي که هر گاه با آن از خدا بخواهي مي بخشد و هر گاه با آن دعا کني اجابت فرمايد.
3-1-3- “الفلق”
” بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيم؛ به نام خداوند رحمتگر مهربان” “قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ، مِن شَرِّ مَا خَلَقَ وَمِن شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ ‏ وَمِن شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي وَمِن شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ؛ بگو پناه مى‏برم به پروردگار سپيده دم از شر آنچه آفريده و از شر تاريكى چون فراگيرد و از شر دمندگان افسون در گره الْعُقَدِ و از شر [هر] حسود آنگاه كه حسد ورزد”.
محتواي اصلي اين سوره “استعاذه” است و استعاذه از مصاديق “دعا” است. پيرامون استعاذه به نکته اي اشاره مي کنيم:
حقيقت استعاذه: حقيقت استعاذه پناه جستن به خداوند به منظور در امان بودن از آسيب هاي مادي و معنوي و ياري خواستن از پروردگار است. شهيد محراب سيد عبدالحسين دستغيب (ره) مي گويد: “حقيقت استعاذه جاخالي از گناه است”. (دستغيب،1376،ص27). آري حقيقت استعاذه گريختن از بدي ها و زشتي ها به سوي پروردگار است که سرچشمه خوبي ها و زيبايي ها است. “فَفِرُّوا إِلَى اللَّهِ” (الذاريات/50). پناهندگان حقيقي به خداي خويش پناه مي برند و از او پناه مي جويند و پروردگارشان دعاي آن ها را اجابت نموده و ايشان را در پناه خود مي پذيرند. نوح در خواسته نابجايش مبني بر نجات فرزندش مي فرمايد: “رَبِّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ أَنْ أَسْأَلَكَ مَا لَيْسَ لِي بِهِ عِلْمٌ”. (هود/47)
3-1-4- “الناس”
“بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيم ؛ به نام خداوند رحمتگر مهربان” “قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ مَلِكِ النَّاسِ إِلَهِ النَّاسِ مِن شَرِّ الْوَسْوَاسِ الْخَنَّاسِ الَّذِي يُوَسْوِسُ فِي صُدُورِ النَّاسِ مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ”(1-6)بگو پناه مي برم به پروردگار مردم، پادشاه مردم، معبود مردم، از شر وسوسه گر پنهاني، آن کس که در دل هاي مردم وسوسه مي کند، چه از جن و چه از انس.
از نام هاي ديگر اين سوره “معوذه” است، اين سوره و سوره فلق را “معوذتين”گويند. از مصاديق اساسي اين سوره “استعاذه” است و استعاذه از مصاديق “دعا” است.
3-2- آيه هاي دعايي
بيشترين مضامين دعايي قرآن در قالب بخشي از يک آيه، يک آيه کامل و يا چند آيه آمده است. اين آيات غالبا با حمد و ثناي پروردگار آغاز و پايان مي يابند و در ميان اين حمد و ثناء نيايشگران خواسته هاي خود را مطرح مي کنند. آيه هاي دعايي قرآن از جهات گوناگون قابل بررسي و پژوهش است. در اين بخش به ساختار و اسلوب “آيه هاي دعايي” مي پردازيم سپس ترجمه و شرح يکايک آيات را بيان و خواسته هاي گوناگون درخواست کنندگان و نيايشگران را بررسي مي نماييم.
3-2-1- انواع آيه هاي دعا بر اساس منادا
نيايشگران در آغاز دعاهايشان پروردگارشان را با نام هايي ويژه مي خوانند و خواسته هايشان را بيان مي کنند. “منادا” در دعاهاي قرآن بيشتر “رب و ربنا” و نيز “اللهم” و “ضمير” است که هر چند کوتاه به آن اشاره مي کنيم.
3-2-1-1- “رب”
بيش از نيمي از دعاهاي قرآن با مناداي “رب” آغاز مي شود، “رب” در لغت مالک هر چيزي را گويند و از اسامي خداي بزرگ و مهربان است. در تعريف اسم رب گفته اند: “اسم الله المالک لخلقه و مدبر شوونهم و مربيهم و صاحب الامر فيهم و المتصرف باحوالهم” (شريف،1987،ص17). “رب” اسم خداوند، مالک آفريده هاي خود و گرداننده امور آن ها و پرورش دهنده آنان و فرمانروا و مسلط به احوالشان است. پيامبران و اولياء الهي خدايشان را با نام بزرگ “رب” مي خوانند و اين نداء از دلدادگي و بندگي نيايشگران حکايت دارد که به تنهايي و پنهاني و آرام پروردگارشان را مي خوانند و خواسته هاي متعالي (مادي و معنوي) خود را بيان مي کنند و افزون بر خواسته هاي خود براي ديگران نيز دعا مي کنند.
3-2-1-2- “ربنا”
بخش ديگري از دعاهاي قرآن، با مناداي “ربنا” آغاز مي شود، نيايشگران در کنار هم و با اخلاص پروردگارشان را مي خوانند و خواسته هاي متعالي و همگاني خويش را از او طلب مي کنند، فراواني “ربنا” در دعاهاي قرآني بيانگر دوستي، همدلي و هم فکري ميان مومنان است. نيايش هاي گروهي بر وحدت ميان برادران ديني مي افزايد و به اذن و اراده الهي به اجابت مي رسد. در چنين دعاهايي خواسته هاي حقيقي که لازمه رشد و رستگاري بشريت است مطرح مي شود و خواسته هاي افراد از زبان جمع و گروه مومنان بيان مي شود.
از اين رو دعاهاي قرآن به سه دسته تقسيم مي شود: دعاي فرد براي خودش ، دعاي فرد براي ديگران،دعاي جمع براي همگان. (آصفي،1422،ص137). بر اين اساس دعاهايي که با ربنا آغاز مي شوند رويکردي به نيازهاي اجتماعي دارند و بر دانش و بينش نيايشگران مي افزايند و رشد و شکوفايي افراد و بهبودي روابط اجتماعي را سبب مي شوند.
3-2-1-3- “اللهم”
“اللهم” به معناي “خدايا” در نيايش هاي مستقيم قرآني يکبار در دعاي عيسي (ع) به همراه “ربنا” آمده است. (المائده/114) و يک بار در خواسته کافران ستيزه جو به تنهايي بيان شده است. (الانفال/32)
“اللهم” سه بار در مناجات هاي تعليمي به پيامبر (ص) و پيروانش نيز آمده است. “قُلِ اللَّهُمَّ مَالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِي الْمُلْكَ مَن تَشَاء وَتَنزِعُ الْمُلْكَ مِمَّن تَشَاء وَتُعِزُّ مَن تَشَاء وَتُذِلُّ مَن تَشَاء بِيَدِكَ الْخَيْرُ إِنَّكَ عَلَىَ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (آل عمران/26)؛بگو بار خدايا تويى كه فرمانفرمايى هر آن كس را كه خواهى فرمانروايى بخشى و از هر كه خواهى فرمانروايى را باز ستانى و هر كه را خواهى عزت بخشى و هر كه را خواهى خوار گردانى همه خوبيها به دست توست و تو بر هر چيز توانايى”.
3-2-1-4- “ضمير”
در موارد اندکي از دعاهاي قرآن، نيايشگران بي آنکه پروردگارشان را با مناداي “رب، ربنا، اللهم” بخوانند، خواسته خود را بيان مي کنند. منادا در اين گونه درخواست ها “ضمير” فعل امر است.(الفاتحه/6-الاعراف/14-الاعراف/156).
3-2-2 -آيه هاي دعا بر اساس دعا کنندگان
3-2-2-1- نيايشگران حقيقي
نيايشگران حقيقي در دعاهايشان افزون بر بيان خواسته هاي مادي و معنوي به حقيقت دعاکه رويکردي عبادي دارد نيز توجه دارند، آن ها فقط به اجابت خواسته هايشان نمي انديشند بلکه با خلوت و راز و نياز با پروردگارشان بر معرفت الهي خود افزوده و خشنودي پروردگار را مي جويند. در ميان دعاکنندگان، انبياء (ع) از جايگاه ويژه اي برخوردارند، بيشتر نيايش هاي قرآن مربوط به انبياء مي شود،مومنان و فرشتگان نيز از دعاکنندگان دعاهاي قرآن به شمار مي آيند.
3-2-2-2- درخواست کنندگان
برخي از خواسته هاي سلبي و ايجابي قرآن به کساني مربوط مي شود که با فرهنگ و ادب و حقيقت دعا بيگانه اند و فقط به هنگام عذاب يا در تنگناها خواسته هاي گاه نابجاي خود را از خداوند درخواست مي کنند شيطان، قوم سبا، دوزخيان، مشرکان قريش و گناهکاران از اين گروه درخواست کنندگان به شمار مي آيند. (الاعراف/14- الحجر/26- السبا/19-الاعراف/38- السجده/12- الاحزاب/68- لفاطر/37- الفصلت/29-

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه رایگان درمورد زبان عرفان Next Entries پایان نامه رایگان درمورد رَّبِّ، دعاي، نيايش