پایان نامه رایگان درمورد صفات خداوند، امام سجاد

دانلود پایان نامه ارشد

آورده است.”290
بنابراين اسماء حسناي پروردگار واسطه‌هايي براي محور اعيان موجودات و حدوث حوادث بي‌شمار در آنها هستند، زيرا خداوند مخلوقات را آفريده که وجود لطف و رحمت خود را شامل حال آنها کند، نه اينکه به‌طور مستقيم مانع رسيدن رحمت به آنها بوده باشد.
“و لا يحيطون بشئ من عمله الا بما شاء: و آنان به چيزي از دانش او احاطه ندارد مگر به آنچه او بخواهد.”291
“تمام اسماء حسني از آن خداوند است و ذات و صفات خداوند و تمام افعال او سراپا زيبايي است و در او به غير از خير، احسان، رحمت، نعمت و بركت چيزي ديگري نيست. خداوند رحمان، رحيم، سبحان، كريم، عفو،‌ واسع، خالق و سراپا سلام است. در بين اسماء الهي، اسمي پيدا نمي‌كنيد كه دردآور و رنج‎آفرين باشد و انسان از شنيدن آن اسم ناراحت بشود و تكان بخورد.”292
مظاهر حقايق اسماي الهي، ائمه اطهار هستند كه با اراده و مشيت خداوند پرتوي آن اسماء در وجود آنها متجلي شده است و واسطه فيض ميان خداي رحمان و موجودات‌اند و رحمت، هدايت، رأفت و غفران به وسيله آنها از حق‌تعالي به مردم مي‌رسد، پس آنچه از اسماء حسن حق مدنظر است، حقيقت آنهاست نه لفظ و حروف؛ بنابراين بايد از دنياي لفظ گذشت و به حقيقت پيوست، زيرا هر چه در جهان به چشم مي‌خورد از آثار اوست و عين واقعيات و از اسماي حقيقي هستند؛ بنابراين معاني و حقايقي كه بيان كننده كمال است به خداوند نسبت دارد و نقص، نيستي و زشتي از او سلب مي‌شود.

2-5. عدد اسماء الحسني
در رابطه با تعداد اسماءالهي آيات و روايات متعددي است که در آنها تعداد اسامي حق‌تعالي را ذکر کرده‌اند و در هريک عددي براي اسماءذات اقدس‌اله در نظر گرفته‌اند. “در قرآن کريم ??? اسم ذکر شده است، اما روايات درباره تعداد اسماء الهي مختلف است. بعضي روايات ?? اسم را ذکر کرده‌اند که اگرچه روايات ?? اسم از فريقين نقل شده و مستفيض است، ولي الفاظ تمام روايات در?? متفق نيست در بعضي روايات ??? اسم ذکر شده است. در دعاي جوشن کبير ???? اسم الهي آمده و در بعضي روايات وارد شده است که خداي سبحان ???? اسم دارد.”293
از روايات متعدد مي‌توان نتيجه گرفت که نمي‌توان تعداد مشخصي اسم براي ذات مقدس حق درنظر گرفت، زيرا به اعتبارات و تجليات گوناگون، اسامي مختلفي بر او اطلاق مي‌شود که هر اسم نشان‌دهنده کمالي از کمالات اوست و چون تجلياتش بي‌نهايت است، اسامي و نام‌هايي که مي‌توان براي او درنظر گرفت، بي‌شمار است. براي نمونه در روايتي از پيامبر اكرم آمده است: “ان لله تسعه و تستعين اسما”- ماه الاّ واحدا- من احصاها دخل الجنه،‌ انه وتر يحب الوتر: خداوند نود و نه اسم – يكصد الا يك اسم- دارد،‌ هركس آنها را شمارش كند وارد بهشت مي‌شود، خداوند فرد است و فرد را دوست دارد.”294
همچنين روايتي از امام رضا نقل شده است كه اسماء الهي را ?? اسم مي‌داند: “قال رسول‌الله: لله عزوجل تسعه و تسعون اسما من دعا الله لهما استجاب له و من احصاها دخل الجنه: خداوند نودونه اسم دارد كه هركس خدا را به آن بخواند، دعاي او را مستجاب مي‌كند،‌ و هركس آنها را شمارش كند داخل بهشت مي‌شود.”295
همان‌طور که گفتيم اين اسامي و صفات بخشي از صفات جمال هستند كه اوصاف كمال، ذات حق هستند و بخشي ديگر از اوصاف، هرگونه نقص را از ذات مقدس حق دور مي‌كند كه صفات جلال نام دارند. بعضي از اين اسماء به اعتبار فعلي است كه از خداي‌تعالي صادر مي‌شود و پاره‌اي ديگر وصف خداوندست. صفاتي مانند قيوميت، خالقيت، مالكيت، رازقيت، به اعتبار افعال خدا و صفاتي مانند عدل، صدق، حكمت و … صفات افعال خدا هستند.”
پس از توضيح و بررسي اسماء و صفات الهي و بحث درباره انواع و تعداد آنها، اينک به بررسي اسامي پربسامد ذات مقدس الهي در ادعيه شيعه و مناجات شاعران مي‌پردازيم.
2-6. اسامي پر تكرار در ادعيه
آدمي در مناجات‌ها و نيايش‌هاي خود با خداي يگانه از نام‌ها و صفات او استفاده مي‌كند و با توجه به موقعيت و خواسته خود اين اسماءالحسني را بر زبان جاري مي‌كند و باب سخن را مي‌گشايد، هرچند تمام اين اسامي، اسماءالحسني هستند و ويژه خداوند متعال‌اند، اما بعضي از آنها از تكرار بيشتري برخوردارند مانند: الله، رب، كريم، رحمن، رحيم، ستار و … و بعضي بسامد كمتري دارند، ولي هركدام از اين اسامي حاوي معاني بلندي هستند و با جاري‌شدن بر زبان، روح و قلب انسان، موجب عميق‌ترشدن پيوندش با معشوق شده و سبب آرامش وي مي‌شود.
2-6-1. الله
نام الله در ميان اسامي خداوند از بسامد بسيار بالايي برخوردار است كه از چهار حرف تشكيل شده و اگر حروف آن را به ترتيب برداريم، باز هم چيزي از معناي اصلي آن كه دلالت بر وحدت خداوند دارد، از دست نمي‌دهد. براي مثال: اگر همزه اول را از سر آن برداريم “لله” مي‌ماند كه به اين معناست: همه چيز از آن خداست، اگر الف و لام را برداريم “له” باقي مي‌ماند؛ يعني بازگشت همه چيز به‌سوي اوست و اگر الف و لام و لام را برداريم تنها حرف “ه” مي‌ماند كه آن هم دلالت بر وحدت خداوند دارد؛ بنابراين اسمي است كه هركدام از حروفش متضمن معاني بلند است.296
كلمه الله اختصاص به ذات حق دارد و مستجمع همه صفات جمال و جلال الهي است. “بعضي گفته‌اند که “الله” مشتق از “اله” به‌معناي “مالوه”؛ يعني معبود است و علت اين نام‌گذاري آن است که او معبود همه است و همه او را مستحق عبادت و بندگي مي‌دانند ازاين‌رو تنها او را عبادت کرده و ديگري را لايق و شايسته بندگي نمي‌دانند. بعضي ديگر معتقدند که الله مأخوذ از “الوله” است که به‌معناي “تحير” است. علت اين نام‌گذاري آن است که عقلاء متحير از پي‌بردن به حقيقت ذات او هستند. و برخي ديگر لفظ الله را از “الوله” به‌معناي محبت شديد مشتق دانسته و از آن‌ جهت خداوند را الله گويند که به نحو شديد محبوب همه موجودات است.”297
طبق تعريفي که از الله شد هم معبود آدمي هست و هم محبوبش سالك، با بردن نام الله رشته محبت و صميميت را بين خود و خالق خويش محكم مي‌كند، بدينسان به‌راحتي با محبوب خويش نيازها و درد دل‌هايش را بيان مي‌كند.
در بخشي از دعاي سمات که در ادامه مي‌آوريم، مشاهده مي‌کنيم که هرگاه انسان بخواهد حوائجش را از درگاه باري‌تعالي بخواهد، ابتدا نام الله را بر زبان جاري مي‌کند و پس از آن نام و صفات ديگر خداوند را ذکر مي‌کند، زيرا همان‌طور که گفته شد، نام الله جامع همه نام‌هاي اوست و همچنين ميان عبد و معبود پيوند الفت و محبت به وجود مي‌آورد.
“يا الله يا حنان و منان يا بديع السموات و الارض؛ يا ذالجلال و الاكرام؛ يا ارحم الراحمين: اي خدا؛ اي مهرپيشه و اي نعمت‌بخش؛ اي پديدآورنده آسمان‌ها و زمين؛ اي صاحب جلال و بزرگي؛ اي مهربان‌ترين مهربانان.”298
از مشتقات الله مي‌توان لفظ “اللهم” را نام برد که به دليل بسامد بالاي آن در ادعيه، به توضيح درباره آن مي‌پردازيم: پايه و اساس اللهم “الله” است كه به جاي “يا” در اول الله،‌ “م” در آخرش قرار گرفته است تا عظمت و برتري الله را نمايان كند؛ زيرا الله بر همه چيز مقدم است و هيچ چيز بر آن تقدم نخواهد داشت. در اين كلمه نيز اين تقدم و تأخر مراعات شده است؛ يعني انساني كه دعا مي‌خواند با بردن نام الله اين امكان برايش فراهم مي‌شود تا با خالق خويش سخن بگويد و در پيشگاهش طلب حاجت کند كه اين گفتگو با خدا و طلب‌کردن هم با اراده و مشيت حق است كه به بنده خويش اجازه دعاكردن و شرفياب‌شدن در حضور و پيشگاه حق را مي‌دهد.
“اللهم اني اسئلك برحمتك التي وسعت كلي شئ: خدايا من از تو مي‌خواهم به آن رحمتت كه همه چيز را فرا گرفته است.”299
“اللهم اصنع بي ما انت اهله و لا تصنع بي ما انا اهله: خدايا با من آن كن كه سزاوار توست و نكن با من آنچه لايق من است.”300

2-6-1-2. نسبت آوردن كلمه الله و خواسته در دعا
اگر به آغاز ادعيه شيعه و فرازهايي از آنها نگاه كنيم مي بينيم كه اكثر آنها با لفظ “اللهم” شروع مي‌شود و چون كلمه “الله” جامع و نام كاملي است كه همه صفات كمال، جمال و جلال در آن جمع شده است، بنده نيازمند درگاه حق، مي‌تواند تمام خواسته‌هايش را از درگاه باري‌تعالي بخواهد، زيرا “الله” از گستردگي و جامعيت برخوردار است و سالك جز فقر، انكسار، ذلت، بيچارگي، تضرع و زاري در خود چيزي نمي‌يابد و حضرت حق را سرشار از رحمت، كرامت،‌ لطف، محبت، مغفرت و عدالت به اين خاطر دست نياز به‌سوي مقامي بلند مرتبه و غني با لذات دراز مي‌كند و سئوالش را از رحمت واسعه او اظهار مي‌کند.
“اللهم اغفرلي كل ذنب اذنبته و كل خطيئه اخطاتها: خدايا بيامرز مرا هر گناهي كه كرده ام و هر خطايي كه از من سر زده است.”301؛ “اللهم الهمنا طاعتك و جئبنا معصيتك و يسر لنا بلوغ ما نتمني من ابتغائ رضوانك…: خدايا بر ما الهام کن فرمانت بريم و دور كن ما را از نافرماني‌ات و آسان كن براي رسيدن به آنچه آرزومنديم از خشنوديت… .”302
2-6-2. اله
“اله يکي از اسماء حسناي الهي است که چندين بار در قرآن آمده و از اين جهت خدا را اله مي‌گويند که معبود همه است. اله به‌معناي “مألوه”؛ يعني معبود و در حقيقت کسي که سزاوار بندگي است و شايستگي آن را دارد که معبود عالميان شود، ذات پاک پروردگار متعال است، زيرا او خالق همه موجودات است.”303
فرد دعاکننده نيز پس از بردن نام اله خواسته‌هايي از محبوبش مي‌خواهد كه هنگام رجوع به او شرمنده نباشد و فراتر اينكه محبوب را و پيوستن به او و عشق او را از او مي‌خواهد؛ محبوبي كه از كران تا كران هستي،‌ از پستي و بلندي هستي، همه مخلوقات با تمام هويت وجود خود، در دايره رحمت واسعه و فيض بي‌نهايت او به سر مي‌برند و لحظه‌اي از او جدا نيستند و نمي‌توانند جدا باشند.
“الهي ليس لي وسيله اليک الا عواطف رأفتک ولا لي ذريعهُُ اليک الاعوارف رحمتک: خدايا من وسيله اي به درگاهت ندارم جز عواطف ومهرت ودست‌آويزي جز عطاهاي رحمتت به‌سويت ندارم.”304؛ “الهي ان كان قل زادي في المسير اليك فلقد حسن ظني بالتوكل عليك: خداوندا اگر توشه‌ام در سفر به درگاهت اندك است، ولي خوش‌بينم به اعتماد و توكل بر تو.”305؛ “الهي من ذالذي ذاق حلاوه محبتك فرام منك بدلا و من ذالذي انس بقربك فاتبغي عنک حولک: اي خدا كيست كه مزه شيريني دوستيت را چشيده باشد؟ و غير تو را به جاي تو اختيار كند و آن كيست كه به مقام قرب تو انس يافته و لحظه اي از تو روي گردانيده؟”306
امام سجاد در ابتداي اين فرازها سخن را با نام اله آغاز مي‌کند و مي‌بينيم مضمون اين بخش‌ها از صميميت و محبتي خالص، ميان خالق و مخلوق برخوردار است.
“الهي فاجعلنا ممن اصطفيته لقربک و ولايتک واخلصته لودک المحبين ومحبتک وشوقته الي لقائک ورضيته بقضائک:خدايا مارا از کساني مقرردار که اورا برگزيدي براي قرب و ولايتت وبراي مهر ودوستي خودت خالصش کردي وبراي ملاقات خود تشويقش کردي اورا براي قضاي خود راضي نمودي.”307
2-6-3. رحمن و رحيم
رحمت خدا دو گونه است: رحمن كه رحمت عام خداست و رحيم كه رحمت خاص اوست.
2-6-3-1. رحمن (رحمت عام)
در توضيح رحمن آمده است: “ذات مقدس كه صاحب رحمت شامله است، بر تمامي بندگانش از مؤمن و كافر، روزي‌دهنده ايشان است؛ بلكه رحمت واسعه او همه موجودات را فرا گرفته.”308
رحمن يعني کسي که رحمتي دارد كه شامل تمام موجودات مي‌شود، مثل رحمت رزق و عمر و… “و رحمتي وسعت كل شئ: رحمت من هر چيزي را شامل است.”309
رحمانيت خداوند رحمت واسعه‌اي است كه تمام بندگان خدا را فراگرفته است و در اين دنيا چه مؤمن و چه كافر را تحت پوشش لطف و مهرباني و بخشندگي خود قرار مي‌دهد. “واژه رحمن جز براي خداي‌تعالي به ديگران اطلاق نمي‌شود، همان‌طور که معناي آن درباره ديگري صحيح نيست؛ زيرا او کسي است که شعاع رحمتش همه چيز را فراگرفته و بر همه گسترش يافته.”310
2-6-3-1-1. ارتباط آوردن نام رحمن با خواسته
براي نمونه دعاي كميل با اين صفت خداوند آغاز مي‌شود تا يادآور اين مطلب باشد كه رحمت خداوند وسيع است و

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه رایگان درمورد صفات خداوند، سلسله مراتب، قبض و بسط Next Entries پایان نامه رایگان درمورد امام سجاد