پایان نامه رایگان درمورد دفاع مقدس، انقلاب اسلامی، شعر فارسی، ادبیات پایداری

دانلود پایان نامه ارشد

موجب گردیده است تا به عنوان نماد مبارزه، مقاومت و پایداری در طول تاریخ بماند. شاعران و نویسندگان که سرزمین آنها عرصه تاخت و تاز بیگانگان قرار گرفته با استفاده نمادین از اسطوره های سرزمین خود مردم را به قیام و ایستادگی در برابر بیگانگان و دشمنان فرامی خوانند.«اسطوره داستانی است که در اعصار قدیم برای بشر باستانی معنایی حقیقی داشته است ولی امروزه در معنای لفظی و اولیه خود حقیقت محسوب نمی شود و بشر امروزی به آن باور ندارد .به عبارت دیگر اسطوره زمانی تاریخ بوده است و امروزه به صورت داستان فهمیده می شود.»(شمیسا، 1390: 258 )
2-24 قالب های شعر در ادبیات پایداری
2-24-1 قالب نیمایی (شعر نو)
با بررسی ادوار مختلف شعر فارسی در هردوره به شاعرانی می رسیم که بر خلاف شاعران هم عصر خود اقدام به سرودن اشعاری در قالب خاص می نمودند که از لحاظ محتوا، مضمون، قالب و ساختار با شاعران هم روزگار خود متفاوت می نمود. در دوره معاصر نیما، بنیانگذار شعر نوی فارسی با شجاعت تمام تغییراتی را در ساختار، موضوع و محتوا در شعر فارسی بوجود آورد که به قالب نیمایی مشهور گردید. البته بعد از نیما، شاعران دیگری نیز با الهام از او دست به تغییراتی زدند که به قالب های سپید و …. مشهور گردیدند.
در ادب پایداری بویژه در ادبیات انقلاب اسلامی و خصوصا در ادبیات دفاع مقدس شاعرانی پا به عرصه وجود نهادند که با الهام از قالب شعر نو نیما اقدام به سرودن اشعاری نمودند که از لحاظ ساختار و شکل ویژگی مخصوص به خود را دارند که دکتر سنگری ویژگی های شعر نودفاع مقدس و پایداری را از لحاظ ساختار وشکل چنین معرفی می نماید «1- زبان روایی دارند. 2- بلند و طولانی هستند. 3- عمدتا در آغاز، شعر آزاد نیمایی هستند.» (سنگری، 1380 : 214)
دکتر سنگری محتوا و درون مایه شعر نو در ادبیات پایداری و دفاع مقدس را به چند بخش تقسیم می نماید که عبارتند از:
1- شاعران نوپا و نوجوان که در سالهای آغازین دفاع مقدس به سرودن شعر نو می پرداختند بیش از اندیشیدن به ساختان استوار شعری، موسیقی مناسب، زبان و خیال قوی، به طرح موضوع می پرداختند .
2- شهادت و شهید، ستایش حماسه ها، ایثارها، دعوت به تداوم مبارزه، ایستادن در مقابل دشمن و تحمل سختی ها، آشکارترین مسائل و محورهای درونی شعر نو دفاع مقدس هستند.
3- تکیه بر ارزشها و اندیشه های مذهبی و بویژه شیعی در سروده ها فراوان دیده می شود.
4- رویارویی، ضد ارزشها، تبعیض ها، اعتراض نسبت به بی تفاوتی ها، دلتنگی از رشد رفاه طلبی و گرایش نسبت به اشرافیت و کم رنگ شدن یا غفلت نسبت به ارزشها و میراث گرانقدر شهیدان و انقلاب.
5- سرزنش و اتهام خود در هنگام مشاهده عظمت ایثار و پاکبازی شهیدان و رزمندگان، دلتنگی و تشویق به دلیل رفتن کاروان شهیدان و عقب افتادن از قافله شهادت در سروده ها به چشم می خورد.
6- یافتن پیوند و ارتباط میان جبهه جهانی و دفاع مقدس در سروده ها به چشم می خورد.
7- سروده های نو در چند سال اول دفاع مقدس به دلیل روایی و طولانی بودن، در بخش پایانی رو به افول می گذارند.
8- گاه حضور تصویرهای کلیشه ای و فرسوده نیز از شکوه و اعتبار شعر می کاهد.
9- وجود عنصر عاطفه سرشار و نیز عظمت و شکوه موضوع برخی ضعف ها را پوشش می دهد.
10- گاه شعارزدگی و یکنواختی زبان باعث ملالت و کسالت در شعر می شود.(سنگری، 1380: 214-215)
2-24-2 کوتاه سروده
شعر کوتاه شعری است که حداکثر سه بند، یک موضوع را با تمام جوانب آن به شکل تاثیر گذار بیان کند. (معین الدینی، 1389: 300)
شعر کوتاه، مولود نیازهای جدید مخاطبان شعری و یا ناشی از موضوعات و مفاهیم خاصی است که با شتاب فزاینده به صورت لحظه ای، خود را به ذهن و ضمبر شاعر عرضه می کند و با همان سرعتی که به ذهن آمده اند، از ذهن خارج می شوند. شاعر ناچار سات چنین تجربه ای را با ایجاز و اختصار هرچه تمام تر، اما به صورتی کاملا تصویری و خیال انگیز به مخاطب خود ارائه دهد. چنین اشعاری به ناچار لحظه ها و تصاویر گذرنده از حادثه های شاعرانه یا واقعی خواهند بود. بهره گیری از شکل های مختلف کوتاه سرایی، تکنیک غالب و رایج در شعر دفاع مقدس است که با گونه های مختلف خود را آشکار می سازد. (همان، 1389: 295)
2-24-3 بندهای بهم پیوسته
در شعر دفاع مقدس به خصوص آنجا که شاعران به سرودن شعر نیمایی و نو بلند اقدام می کند، به صورت پیاپی در بندهای گوناگون شعری خویش از یک موضوع به موضوع دیگر می پردازند. این بندها هریک تنها به یک جنبه از جنبه های موضوع مربوط می شود و در تلاش است به شکل کامل همان موضوع را به نمایش بگذارد.(همان ، 1389: 295)
2-24-4 چهار پاره پایداری
چهار پاره را برزخ شعر کلاسیک و معاصر(نو) باید نامید و پل عبور به سمت تحول در ساختار شعری و تا حدی مضمون و درون مایه شعر نیمایی.
چهر پاره یا دوبیتی های پیوسته از بندهایی تشکیل می شود که هر بند دارای چهار مصرع است که مصراع های زوج باهم هم قافیه اند.
آغازگران این شیوه شعری، چهره های مطرح شعر مشروطه بودند که از همان آغاز، این قالب ساده و روان را برای طرح مسائل اجتماعی، تاریخی، سیاسی، عواطف و احساسات گوناگون برگزیدند. (سنگری، 1380: 187).
در دوره انقلاب نیز مضامین و مفاهیم برگرفته از فرهنگ اسلام و انقلاب در همان آهنگ نرم و آرام چهارپاره فرصت حضور یافت. چهار پاره های حمیدی شیرازی و مهرداد اوستا درباره جلال الدین خوارزمشاه و آرش کمانگیر از آن جمله اند. (همان،1380: 188)
2-24-5 رباعی پایداری
شعر رباعی تایخ پرفراز و نشیبی را تاکنون پشت سرگذاشته است دکتر سنگری در جلد سوم کتاب نقد و بررسی ادبیات منظوم دفاع مقدس می نویسد:«قالب رباعی در تارخ شعر فارسی محبوب دل عارفان و صوفیان بوده است طربناکی آهنگ، کوتاهی و ایجاز و تاثیرگذاری از دلایل دیگر مقبولیت این قالب شعری در نزد عارفان و صوفیان است.
جدا از دلیل زمانی، استعداد رباعی در پرداختن به مسائل حماسی و یا تلفیق «حماسه» و «عرفان»، عامل عمده رویکرد شاعران به این قالب بوده است.»(سنگری ، 1380 : 178)
2-24-6 دوبیتی پایداری
دو بیتی یکی از احساسی ترین قالب های شعر فارسی است که در افواه مردم کوچه و بازاری در جریان است و در واقع به قول دکتر سنگری مردمی ترین شعر فارسی است. دوبیتی های مشهور باباطاهر و فایز دشتستانی در زبان اقشار جامعه از چوپان و راننده گرفته تا قشر تحصیل کرده جاری و ساری است و در انقلاب اسلامی و پایداری هشت ساله مردم ایران اسلامی شاعران به لحاظ عاطفی بودن قالب رباعی چندان اقبالی به رباعی نداشتند برای آنکه حماسه به عاطفه سازگار نیست.
از نظرگاه فکر و اندیشه، مضامینی چون شهادت و شهید، تعهد نسبت به شهیدان با جانمایه ای از فرهنگ اسلامی، هشدار در نگهبانی از ارزش ها و تامل در راهی که پیش روست، محتوای دو بیتی را تشکیل می دهند.( سنگری، 1380 : 162)
2-24-7 مثنوی پایداری
در حوزه قالب های کلاسیک شعری، هیچ قالبی به اندازه مثنوی از تنوع، تعدد و آزادی قافیه برخوردار نیست. همین است که مثنوی فراخ ترین مجال و عرصه را در پیش روی شاعر قرار می دهد تا هرچه می خواهد بگوید و گستره موضوع را بی هراس و دغدغه پایان پذیری قافیه ها، در مقابل ذهن و ضمیر مخاطبان بنشاند. از این رو داستان های بلند عاشقانه و عارفانه، حماسی و اخلاقی، تعلیمی و دینی عمدتا در همین قالب بروز و ظهور یافته اند.
همین ویژگی، برخی شاعران عصر انقلاب را برای طرح موضوعات و مسائل طولانی بویژه گزارش انقلاب، گزارش لحظات و حوادث دوران هشت سال دفاع مقدس به سمت مثنوی به سمت مثنوی کشاند که چند نمونه مثنوی در هیئت منظومه هایی که مجموعه وقایع انقلاب و زنجیره حوادث سال های پایداری را ترسیم می کند محصول تکاپوی شاعرانه در این عرصه است. ( سنگری ، 1380: 101)
مثنوی های حمید سبزواری، احمد عزیزی، محمد حسین جعفریان و حسیم اسرافیلی در حوزه ادبیات پایداری و دفاع مقدس قابل بحث و بررسی است که بیشتر موضوعات مثنوی آنها در فضای جبهه، جنگ، پایداری و ایثار می باشد.
2-24-8 قصیده پایداری
با بررسی تاریخ تحول و تطور قصیده در تاریخ انقلاب اسلامی و دفاع مقدس می بینیم شاعران جوان در روزهای پایداری و مقاومت کمتردر این قالب شعر سروده اند بلکه بیشتر شاعرانی که قبل از انقلاب در این قالب کلاسیک تجربه داشته اند اقدام به سرودن شعر در این قالب نمودند. قصیده کمتر مورد توجه شاعران جوان بوده است و قصاید سروده شده نیز برخلاف مضمون محتوای کلاسیک آن بیشتر در مدح و ستایش چهره های انقلاب، و موضوعاتی چون « جهاد و شهادت، آزادی و آزادگی، فضایل معنوی، عشق، پاکی، پاکبازی، معرفت و بینش»(سنگری، 1380: 90) پرداخته اند.
از قصیده سرایان ادبیات پایداری می توان به نصرالله مردانی، سهیل محمودی، قیصر امین پور، حسن حسینی و علی موسوی گرمارودی اشاره کرد.
2-24-9 غزل پایداری
غزل یکی از قالب های پرکاربرد شعرفارسی از آغاز پیدایش آن می باشد. قالب غزل در مفهوم کلاسیک آن شعری است که قافیه مصرع اول با مصراع های زوج هم قافیه است و تعداد ابیات آن بین 7 الی15 است. با بررسی تاریخ تحول غزل می توان غزل را از لحاظ مضمون و محتوایی به دوران قبل از مشروطیت (سبک خراسانی، عراقی و بازگشت)، مشروطیت و بعد از مشروطیت تقسیم کرد.«که برخی تغزل قصیده را خاستگاه اصلی غزل می دانند» (شمیسا، 1369: 54). در غزل های عاشقانه سعدی و عارفانه سنایی ومولوی و تلفیقی از غزل های عاشقانه و عارفانه می توان از حافظ نام برد.«ازبعضی از ناهنجاری های زبانی و ضعف های تکنیکی شعر دوره عصر مشروطه بگذریم بطور کلی غزل دوره مشروطیت سرشار از شور و احساس و هیجان انقلابی است و شاید در تاریخ تحول شعر فارسی، هیچ گاه به اندازه دوره مشروطیت زمینه اجتماعی گسترش غزل مهیا نبوده است.» ( شفیعی، 1359: 158)
تشابهات فراوانی از لحاظ موضوع ازجمله آزادی، میهن پرستی، استعمار ستیزی، بیگانه ستیزی، ظلم ستیزی، استبداد ستیزی بین غزل مشروطیت و غزل انقلاب اسلامی می توان یافت.
با شروع انقلاب اسلامی غزل در خدمت انقلاب قرار گرفت و در ترویج اندیشه های مبارزاتی، پایداری و مقاومت به ویژه از لحاظ درون مایه و محتوا در ترویج آزادی و آزادگی، ظلم ستیزی، دعوت به مبارزه و شهادت طلبی نقش بسزایی برعهده گرفت.
در غزل انقلاب اسلامی استفاده از نمادهای شیعی مانند عاشورا، کربلا و شخصیت های مذهبی و ملی و همچنین استفاده از آیات و احادیث و اصطلاحات علوم دینی رواج پیدا کرده است.

فصل سوم

مبانی نظری شهادت و مفاهیم آن

3-1 مقدمه
در تمامی فرهنگ ها فداکاری و جانفشانی برای وطن امری پسندیده و ارزشمند است ودر این بین انسانهایی بوده اند که برای دفاع از سرزمین و ارزش های والای انسانی، آگاهانه و اختیاری مبارزه کرده و در راه خدا کشته شده و یا به شهادت رسیده اند. و بشریت همیشه چنین انسان های مبارز و شجاع را مورد تکریم و تمجید قرارداده و در توان و بضاعت خویش نسبت به پاسداشت جانفشانی ها و رشادت های آنها اقدام کرده و به جامعه خود و نسلهای بعدی معرفی نموده اند تا الگو و اسوه برای تمامی مبارزان و جویندگان راه حق قرار بگیرند. شاعران ادب پایداری ضمن ارج نهادن به واژه شهید و شهادت و تبیین ارزش و جایگاه آن در فرهنگ دینی و اسلامی، به ترسیم مفاهیم شهادت را در اشعارشان پرداخته اند و آن را مرگی ارزشمند و جاودانی در راه خدا معرفی کرده اند.
3-2 معنای لغوی واژه شهادت
دکتر معین در ذیل واژه شهادت آن را به معنای «گواهی دادن، کشته شدن در راه خدا، شهید گردیدن» آورده است.(معین، 1371: 2095)
«امین در ارائه شهادت، گواه، کشته در راه خدا و کسی که چیزی از او پوشیده نیست و چنانکه شهادت را؛ خبردادن به آنچه دیده شود و مجموع آنچه با صر رک کردنی است دانسته اند.» ( کرمانی، 1387 : 10)
واژه شهادت: «از ریشه شهد به معنای حضور، مشاهده، معاینه ادراک، گواهی و خبر قاطع است.» (ابن منظور، 1414ق ، چاپ سوم،

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه رایگان درمورد ادبیات پایداری، دفاع مقدس، انقلاب اسلامی، ادب پایداری Next Entries پایان نامه رایگان درمورد قرآن کریم، فرهنگ شهادت، تاریخ اسلام، امر به معروف