پایان نامه رایگان درمورد حوزه نفوذ، مدل جاذبه، شهرستان کاشمر

دانلود پایان نامه ارشد

مرز حوزه نفوذ يک مرکز جمعيتي جاييست که شدت جريان به حداقل خود برسد .(زياري،83:1385)
“جريان ها از انواع مختلف اند ولي اغلب در برگيرنده فعاليت هاي اقتصادي متنوعي مي باشند که برحسب گونه (مانند ترافيک،مسافر،کالا،راه يا راه آهن) ويا بر حسب هدف(مانندخريد روزانه يا رفت وآمدروزانه به محل کار)طبقه بندي مي شوند .جريان ها ممکن است ماهيتي اجتماعي .خدماتي مانندجريان روزانه محصلين ،بيماران) يا سياسي(مانند هزينه هاي دولتي)يا ارتباطي مانند تلگراف،تلفن،روزنامه)داشته باشند .بدين ترتيب جريان هاي اطلاعاتي وارتباطي ؛شاخص مناسبي براي نشان دادن فعاليت ها وتاثيرات متقابل واحدهاي جمعيتي به شمار مي آيند .فرضا براساس برنامه وفراواني رفت وآمد اتوبوس از يک مرکز به نقاط اطراف ،مي توان نمودار جريان هاي رفت وآمد منطقه را ترسيم کرد وبراساس آن حوزه نفوذ کاربري مراکز شهري يا منطقه کاربردي را مشخص نمود.”(رفيعي،14:1371)
“در روش تحليل جريان ها،موانع طبيعي مانند ارتفاعات ،آب وهواي سطحي ،محدوده حوزه نفوذ را مي تواند کوچکتر نمايد .فرضا براي تعيين حوزه نفوذ شهر کازرون براساس اين روش مي توان متغيرهايي همانند شغل،مراجعه به بيمارستان،آموزش،مراجعه براي خريد عمده(روزانه،هفتگي،سوخت،نفت)وغيره با امارگيري ميزان مراجعات وبه کمک اطلاعات ،حجم جريان ها را به شهر مشخص نمود وآبادي هاي مراجعه کننده را به هم وصل کرد وبدين طريق محدوده حوزه نفوذ اين شهر را به دست آورد .”(زياري،83:1385)
3-1-2-2 . آناليز جاذبه اي104
اولين نظريه که واکنش متقابل تعدادي از فعاليت هاي انساني را در سازمان فضايي سرزمين مورد بررسي قرار مي دهد ،تئوري مدل جاذبه است .جغرافيدانان يکي از مهمترين امانت هايي که از علوم فيزيک گرفته اند،همين مدل جاذبه است.يکي از روش هاي تعيين حوزه نفوذ شهري ،مدل جاذبه (باالهام ازقانون نيوتن ) مي باشد براساس اين مدل مي توان نقطه جدايي بين دو شهر راتعيين کرد .(عظيمي96:1383)
مدل جاذبه به عنوان يکي از 2 مدل کاربردي درتعيين حوزه نفوذ شهرها از اهميت ويژه اي برخوردار بوده است . اين مدل از کار پيشتازانه ويليام ريلي در کتابي تحت عنوان” قانون جاذبه خرده فروشي” در سال 1929 بنياد گذاشته شد .”ريلي” معتقد بود که شباهت زيادي بين ميدان شهري و ميدان جاذبه وجود دارد . ميدان جاذبه در اينجا به همان مفهوم نيوتوني به کار رفته است .در اين مدل ريلي فرض کرده است که ميزان مراجعه جمعيت به فروشگاهاي يک شهر رابطه معکوسي با فاصله بين جمعيت وشهر مورد نظر .رابطه مستقيمي با تعداد جمعيت آن شهر دارد .از اين فرض او نقطه اي به نام نقطه شکست پيشنهاد کرد که به دو متغير فاصله و جرم(جمعيت) ارتباط پيدا مي کند .اگر دوشهر داراي اندازه و سطح يکسان در شبکه شهري باشند ،نقطه شکست دقيقا در وسط دو شهر واقع مي شود .اما اگر اين دو شهر هم اندازه وهم سطح نباشند،شهربزرزگتر براي جذب وکشش مصرف کنندگان داراي قدرت بيشتري از شهر کوچکتر خواهد بود .در اين صورت نقطه شکست به تناسب اندازه شهر بزرگتر از آن فاصله مي گيرد وبه شهر کوچکتر نزديک مي شود اين بدان معني است که دايره نفوذ شهر بزرگ براي جذب مشتريان ،بزرگتر خواهد بود .براي دستيابي به نقطه شکست بين دوشهر ،ريلي فرمول زير را پيشنهاد کرده است .
فاصله نقطه شکست از شهر A: d_AB/(1+?(PB/PA))
که در آن PAجمعيت شهر A و PB جمعيت شهر B،و? d?_(AB ) فاصله بين دوشهر B و A محسوب مي شود
(همان:98)
تحليل جاذبه اي با نيروهاي تئوريکي جذب بين مراکز به جاي جريان هاي واقعي سروکار دارد وبه اين ترتيب مي توان آن را ديدگاهي با اهميت درجه دو دانست،اما اگر اين ديدگاه با دقت مورد استفاده قرار گيرد ،راهنماي خوبي براي جريان هاي واقعي واز آن مهمتر جريان هاي بالقوه بين مراکز خواهد بود .اين شاخه روبه رشد فيزيک اجتماعي توسط زيف،رايلي،استوارت و استوفر105 وديگران براساس ديدگاه احتمالات در مورد کنش متقابل بين انسان ها رشد کرده واز فيزيک نيوتني تقليد کرده است .مدلهاي ساده جاذبه فرض مي کنند که کنش متقابل بين دو مرکز با جرم مراکز وبه طور معکوس با فاصله بين مراکز رابطه دارد .در اشکال توسعه يا فته وجديد مدل ،جرم را با متغيرهايي مثل جهت،اشتغال،درآمد،هزينه ودرآمد کل خرده فروشي ،اندازه گرفته اند وفاصله را به صورت فيزيکي(کيلومتر)زمان،قيمت وغيره …..
به زبان رياضي Tij=k[PiPj/dij^2 ]
نيروي جاذبه بين شهرهاي i و Tij = j
جرم دومرکز = pi و pj
فاصله دور مرکز = dij
ثابت = k
مفهوم پتانسيل دموگرافيک يا پتانسيل جاذبه اي ،مفهوم ديگري است که در کار منطقه بندي اهميت دارد و از همان مفهوم بالا استخراج مي شود .
iVj=k[Pi/dij]
پتانسيل دموگرافيک مرکزi ايجاد شده به وسيله جرم مستقر در مرکزiVj به صورت بالا تعريف مي شود اگر i توسط مراکز متعددي احاطه شده باشدin))پتانسيل کل مرکز i چنين خواهد بود .
Vi=k?_(j=1)^n?[Pi/dij]
با محاسبه پتانسيل براي ساير مراکز در ناحيه موردمطالعه ،خطوط هم پتانسيل را مي توان برروي نقشه کشيد که جذابيت نسبي وحوزه نفوذ مراکز گوناگون را نشان مي دهد و ازروي چنين خطوطي مي توان مناطق کارکردي را مشخص کرد .(گلسن،13:1980)
3-1-3 . بررسي و جمع بندي روشهاي معرفي شده
در ارتباط با کاربرد اين مدل ها در تعيين مناطق مي توان گفت با وجود کارايي ومعتبر بودن نسبي روشهاي ارائه شده حداقل براي تعيين مرکزيت هاي اداري،تاکنون استفاده چنداني از اين مدل ها درمحيط ايران نشده است. اما براي انجام ساير مطالعات منطقه بندي چنانکه در آغاز فصل به تفصيل به آنها خواهيم پرداخت از مدل هاي مختلفي چون تاکسونومي،تحليل عوامل استفاده شده است که باتوجه به زمان انجام منطقه بندي ها برخي اکنون ديگر بسيار قديمي محسوب مي شوند.
اما در رابطه با استفاده از روشهاي مطرح شده براي تعيين مرکزيت هاي اداري دکتر کريمي پور بيان مي کند که: “فرصت استفاده از اين مدلهاي علمي در محيط سياسي ايران براي تعيين مرکزيت ،باوجود چند مانع ،محدود بوده است.”(کريمي پور،18:1381)
1.”ناحيه گرايي :تاريخ وتنوع شديد محيط طبيعي، بستري را براي حداکثر گرايشهاي ناحيه اي در ايران مهيا کرده اند.چون قسمت اعظم جمعيت در بخش کوچکي از سرزمين در حواشي شمال ،غرب وجنوب متمرکز شده اند،تکاثف کلي جمعيت به شدت ناموزون است .ودربيش از نيمي از وسعت کشور به کمتر از دونفر درهرکيلومتر مربع مي رسد.حتي در روي فلات سکونتگاهها اغلب توسط بيابان هاي وسيع وخالي از سکنه از يکديگر جدا مي شوند .به آساني مي شود فهميد که چرا ايرانيان بيشتر تمايل دارند هويت خود را با استانها و شهرهاي مهم آنها که به فاصله زياد دور ازهم قرارگرفته اند ،مثل تبريز ،اصفهان،شيراز،کرمان،يزد ومشهد منطبق کنند .به همين دليل کجايي هستي جزو نخستين پرسش هايي است که شهروندان ايراني در نخستين آشنايي با يکديگر طرح مي کنند . ناحيه گرايي در ايران به حدي قدرتمند است که حتي بيشتر مراجع تقليد نيز اغلب پشيباني ورجوع کنندگانشان را بايد از زادگاه وقلمروهاي مجاورش بيابند .حتي پسوند بيشتر اين مراجع نيز به زادگاه يا وطنشان برمي گردد .درمجموع چنانچه سخن از تبديل شدن به مرکزيت ناحيه اي به ميان آيد،اغلب شهرهاي مجاور،خواهان دسترسي به چنين جايگاهي مي باشند.”(جيروند ،96:1374)
2.”جريان رقابت ها :رقابت هاي ديرينه وحتي بسيار کهنه اي که بين کانونهاي شهري در يک ناحيه وجود دارد وريشه آنها را بايددر برخوردها وجنگ هاي قديمي محلي وناحيه اي جستجو کرد،برجراين ناحيه اي اثرگذاشته وآنرا تشديد کرده است .
3. فرصت ها :ساکنين هرواحدسياسي در ايران ،اعم از ده،دهستان،بخش وشهرستان به خوبي درک کرده اند که با ارتقا واحد سياسي به واحد بالاتر،فرصت هاي مناسب تري براي اجابت مطالبات وتقاضاهاي متعدد وبرآورده نشده به وجود خواهد آمد .فرصتي که نمي توان آن را به آساني در اختيارسکونتگاه مجاور رقيب قرارداد .از سوي ديگر هرسکونتگاه با دسترسي به ارتقاي سطح مورد نظر،سعي خواهد کردتا حداکثر امکانات ارائه شده را در مرکز متراکم نموده واز تخصيص آنها به حاشيه ها جلوگيري کند.اين عوامل وفرايندها مانعي بزرگ در توفيق نواحي براي تکوين واحدهاي جديد سياسي از ده تا شهرستان ودرتمام پهنه سرزميني ايران هويدا بوده وبخش قابل توجهي از تنش ها حتي درگيري هاي محلي يا ناحيه اي را تشکيل داده است .”(کريمي پور،26:1381)
3-2 . معرفي روش پژوهش
با توجه به توضيحات داده شده در قسمت قبل تلاش شده تا در اين مطالعه از روش جديدتر و کارآمدتري که همزمان امکان نمايش و تحليل را فراهم مي کند استفاده کنيم . و از آنجا که مطالعه حاضر در دوبخش نظري وعملي صورت مي گيرد روش پژوهش در هربخش متناسب با اهداف مورد نظر انتخاب شده است.
3-2-1 . روش اسنادي
“روشهاي اسنادي در زمره روشها يا سنجه هاي غير مزاحم و غير واکنشي به شمار مي آيند به اين دليل که هنگام استفاده از ديگر روش ها نظير مشاهده،مصاحبه و….مشکل اساسي جمع آوري اطلاعات است وحال آنکه به هنگام کاربرد روشهاي اسنادي اطلاعات موجودند. استفاده از اسناد ومدارک زماني صورت مي گيرد که با تحقيقي تاريخي در دست انجام است و يا آنکه تحقيق مرتبط با با پديده ها موجود بوده ولي محقق در صدد شناسايي تحقيقات قبلي در مورد آن موضوع برآمده باشد. ويا آنکه پژوهش نياز به استفاده از اسناد ومدارک را ايجاب نمايد.” (ساروخاني،256:1388) از روش اسنادي متناسب با رويکرد پژوهش در بخش اول و همچنين در بخش کاربردي به منظور بررسي اسناد و نقشه هاي تاريخي براي مطالعه در مورد محدوده هاي تاريخي مناطق استفاده شده است .
3-2-2 . ناحيه بندي کارتوگرافيکي
شيوه فوق که در تقسيم نواحي بزرگتر به نواحي کوچکتر ودر عين حال همگن تر کاربرد دارد از ترکيب لايه هاي مختلف اطلاعاتي که همان روش هم پوشاني106 لايه ها مي باشد بهره مي گيرد. براي هر لايه اطلاعاتي مي توان برحسب ملاک وزن هاي متفاوتي را در نظر گرفت، به اين ترتيب، همراه با ترکيب لايه هاي مختلف ميزان اهميت هرشاخص نيز لحاظ مي شود.107 اين روش در بخش دوم پژوهش براي تلفيق وتحليل لايه هاي اطلاعاتي مورد استفاده قرار گرفته است .
بنا بر هدف اصلي اين تحقيق که تعيين محدوده فضايي زيست منطقه مي باشد بهترين راه، استفاده از توانايي نرم افزار GIS در هم پوشاني لايه هاي مختلف اطلاعاتي تشخيص داده شد.بنابراين GIS، ابزار اصلي مطالعه و هم پوشاني لايه ها و Region Groups به عنوان بخشي از توانايي نرم افزار GIS در تشخيص مجاورت ها و نقاط همسايگي تکنيک اصلي مورد استفاده در مطالعه حاضر در دو مرحله، چنانکه توضيح آن در ادمه خواهد آمد معرفي مي شوند.
3-3 . معرفي محدوده مطالعاتي
در اين مطالعه منطقه غرب خراسان رضوي چنانکه در مقدمه آمد به عنوان منطقه مورد مطالعه انتخاب شده است . رويکرد منطقه اي اين پژوهش وتازگي موضوع که از ابتدا مشخص نمي کرد آبا مرزهاي زيست منطقه فراتر از مرزهاي رسمي – اداري خواهند شد يا خير بررسي را در سطحي وسيع تر از يک شهرستان ايجاب مي کرد وبه اين دليل گرچه اين مطالعه با محوريت شهرستان کاشمر انجام شده است اما هفت شهرستان هم مرز با آن نيز براي بياني واضح تر مدنظر قرارگرفته اند .شهرستان هاي مورد نظر در اين پژوهش که مجموع داده هاي اطلاعاتي در ارتباط با آنها جمع آوري شده است عبارتند از شهرستان نيشابور، سبزوار، تربت حيدريه ، کاشمر، فيض آباد محولات ، خليل آباد و بردسکن .

3-4 .مجموع داده هاي اطلاعاتي
مجموع داده هاي مورد استفاده اين مطالعه بنا به رويکرد تکنيکي منتخب و ابزار مورد استفاده به صورت لايه هاي جي آي

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه رایگان درمورد درآمد سرانه، حوزه نفوذ Next Entries پایان نامه درباره تعهد مستمر