پایان نامه رایگان درمورد حقوق بشر، حقوق بشر دوستانه، غیر نظامیان، قانون اساسی

دانلود پایان نامه ارشد

ص غيررزمنده دشمن به نوعى بستگى به تصميمات جنگى دشمن دارد كه چگونگى سازمان‌دهى نيروهاى مسلح و سياست‌هاى دفاعى او مى‌تواند در اين زمينه، نقش تعيين‌كننده داشته باشد. براى مثال، مى‌توان به قانون دولت فرانسه در سال 1938 م. در مورد سازمان‌دهى عمومى ملت براى جنگ اشاره كرد كه در ماده اول آن چنين آمده بود:
تمام فرانسويان و تابعين فرانسه قطع‌نظر از سن و جنس آنان، موظفند در دفاع از كشور و يا در حفظ و نگه‌دارى حيات مادى و معنوى آن شركت نمايند.13
بدين‌ترتيب، در قانون داخلى يك كشور تعريف موسّعى از رزمنده به عمل مى‌آيد كه مى‌تواند در صورتى كه اقدامات مسلحانه رزمندگان جنبه دفاع مشروط نداشته باشد مستندى براى دشمن در زمينه كيفيت و ميزان رعايت حقوق غيررزمنده مؤثر باشد.
در ديدگاه اسلامى، هرگاه مردم يك سرزمين اشغال نشده و مورد تجاوز قرار نگرفته، به ناحق بر عليه نيروهاى مسلح دولت و ملت ديگرى برخيزند و با حمل اسلحه و به كار گرفتن سلاح‌هاى جنگى دست به اقدامات مسلحانه بزنند، محارب محسوب مى‌شوند و از شمول مقررات مربوط به غير نظاميان خارج مى‌گردند.14
بنابراين، افرادى كه در حقيقت نظامى نبوده، يا دلايلى بر نظامى بودن آنان وجود نداشته باشد، مورد حمايت قرار مى‌گيرند و جنگ‌جويان حق تعرض به آنان را ندارند؛ زيرا پيامبر گرامى صلى‌الله‌عليه‌و‌آلهفرمودند:
پيران، زنان، اطفال، عابران و رهبانان را كه در غارها و بيغوله‌ها زندگى مى‌كنند، به قتل نرسانيد15
شبيه اين حديث، از امام صادق عليه‌السلام نيز نقل شده است. اين دستور صريح اسلام است، البته افراط و تفريط‌هاى مسلمانان را كه گاه در برخى جنگ‌ها گزارش شده است نبايد به حساب اسلام گذاشت.
از ديد فقيهان مسلمان نيز، اصل حمايت از افراد غيرنظامى به اجماع و اتفاق مورد تأكيد قرار گرفته است. صاحب جواهرالكلام مى‌نويسد:
… كسى از فقها را سراغ ندارم كه با اين مسئله مخالف باشد، و علّامه حلّى در كتاب‌هاى تذكره و منتهى بر آن ادعاى اجماع كرده… و حديثى از امام صادق عليه‌السلام در اين خصوص نقل مى‌كند.16
نتيجه آنكه، از ديدگاه اسلام، دشمنان به عنوان انسان‌هايى كه قابليت هدايت و سوق به سوى حق و حقيقت را دارند به حساب مى‌آيند. از سوى ديگر، در زمان جنگ، دشمنان از دو گروه متمايز تشكيل مى‌شوند. دسته‌اى نظاميان و كسانى كه مستقيما و به گونه فعالى در جنگ مشاركت دارند و دسته ديگر كه به هيچ وجه دخالتى در جنگ ندارند كه معمولاً زنان، كودكان و مردان سالخورده را تشكيل مى‌دهند. اسلام براى افرادى از دسته نخست كه تسليم شده يا زخمى گرديده و يا اسير گشته‌اند، حقوق خاصى را شناخته است. از اين‌رو، اسلام مردانه جنگيدن را ترغيب و خيانت و شكنجه دادن و آزار روانى و بدنى نسبت به دشمن (بخصوص پس از خاتمه جنگ) را منع مى‌كند.
چگونگى حفاظت از افراد غيرنظامى به معناى كنترل فعاليت‌هاى نظامى عليه دشمن به منظور آسيب نرسيدن به افراد غيرنظامى، امرى بسيار حساس و اصولاً نيازمند يك سلسله تدابير فنى و وسايل دفاعى و امنيتى است كه در شرايط گوناگون به صورت‌هاى متفاوت مورد لزوم قرار مى‌گيرد.
براى مثال، وسايلى مانند: ماسك‌هاى ضد گاز، پناهگاه‌هاى قابل اطمينان، حفاظت‌هاى ويژه در برابر بمباران‌هاى اتمى و تشعشعات ناشى از آن، آذوقه و مواد غذايى، عوامل تسكين روانى، انواع وسايل حمل و نقل و امكانات بهداشتى و درمانى و در نهايت، جمعيت‌هاى حقوقى براى تأمين حفاظت از افراد غيرنظامى توسط هر دولتى نسبت به اتباع خود اجتناب‌ناپذير است.
ظرافت و دشوارى اين نوع اقدامات حفاظتى هنگامى آشكارتر مى‌گردد كه به اين نكته نيز توجه داشته باشيم كه معمولاً پيش‌بينى شيوه‌هاى حملات دشمن امكان‌پذير نيست و براى انتخاب راه‌هاى دفاعى هم فرصت زيادى وجود ندارد و از سوى ديگر، انتخاب نوع سلاح و كنترل مقابله به مثل‌ها نيز به نوبه خود از مشكلات نامرئى در اقدامات مؤثر براى حفاظت افراد غيرنظامى به شمار مى‌آيد.
به نظر چنين مى‌رسد كه در عمليات رزمى جهادى آن‌قدر كه انديشه و تعقّل به كار مى‌آيد ساز و برگ جنگى و سلاح‌ها كارايى ندارند و كاربرد وسايل جنگى نيز بايد با دقت كامل كنترل شود كه اقدامى جهت مخالف اهداف جهاد انجام نگيرد. منظور از انديشه و تعقّل تنها تدبير و مديريت جنگ نيست، بلكه آن عقلانيت بشردوستانه است كه خشونت را با ظريف‌ترين و عاطفى‌ترين مسائل انسان دوستانه همراه و همسو مى‌گرداند و به خشونت جهت انسانى مى‌دهد.
اين نوع مشكلات اصولى كه امروزه در مورد جهاد پيش مى‌آيد، ناشى از آن است كه وسايل جنگى و سلاح‌هاى موجود در جهان، مبتنى بر اصول انسان دوستانه طراحى و توليد نشده‌اند. انگيزه‌ها و هدف‌ها در توليد انبوه سلاح‌هاى كشنده و مخرّب هولناك و زرادخانه‌هاى كشورهاى صاحب تكنولوژى اتمى انباشته شده آن‌گونه كه از سابقه تاريخى آن در جنگ‌هاى جهانى معلوم مى‌گردد صرفا براى كشتار به هر نوع و تخريب به هرگونه است.17
اصولاً ديدگاه اسلام، كاهش آثار شوم جنگ‌ها و برداشتن گام مؤثر در حذف جنگ است. علاوه بر اين، يكى از اصول مهم محدودكننده جنگ، اين اصل است كه كسى كه در جنگ مشاركت ندارد و يا حتى در جنگ حضور دارد، ولى كار مطبوعاتى و خبرنگارى انجام مى‌دهد، و به طور كلى، تمام كسانى كه در تقويت نظامى دشمن هيچ كمكى نمى‌كنند، از آسيب و تعرض مصون مى‌باشند و حتى در مبارزه با دشمن، بايد به گونه‌اى عمل كرد كه افراد حاشيه‌اى و غير مربوط به جنگ، از حمايت‌هاى ويژه برخوردار شوند.
در متون اسلامى به مصونيت افراد غيرنظامى تصريح شده است. حضرت اميرالمؤمنين عليه‌السلام خطاب به معقل بن قيس كه به عنوان فرمانده، مأموريت جنگى به عهده داشت، فرمود:
«اِتَّقِ اللّهَ… و لا تقاتِلنَّ اِلاّ مَن قاتَلَكَ»؛18 از خدا بترس؛ جز با كسى كه با تو پيكار كند، پيكار نكن.
منظور از غيرنظامى‌ها، افرادى مانند زنان، كودكان، پيران و… هستند كه توضيح بيشتر در مورد هر يك از آنان در ادامه خواهد آمد. از اين‌رو، فقيهان اسلامى، اعم از شيعه و سنّى يك «قاعده فقهى» تأسيس كرده‌اند كه بر اساس اين قاعده فقهى، افراد غيرنظامى كشته نمى‌شوند:
«لا يُقتَل غيرُ القاتلِ»؛19 غير قاتل، كشته نمى‌شود.
فقيهان اهل‌سنّت در اين باب گفته‌اند: «لا يُقتَل غيرُ المُقاتِل»؛20 غير جنگجوها، نبايد كشته شوند.
همان‌گونه كه پيش‌تر بيان شد، از نظر فقيهان اسلامى، اصل حمايت از افراد غيرنظامى، يك امر قطعى و خدشه‌ناپذير است، به گونه‌اى كه صاحب جواهر در اين‌باره، ادعاى اجماع و اتفاق مى‌كند و مى‌گويد: كسى از فقيهان شيعه سراغ ندارم كه با اين مسئله مخالف باشد.21

1-11-3- حمايت از مجروحان و بیماران جنگی در عصر جدید
عصر رنسانس از مهمترین دوره ای است که به عصر روشنگری در زمینه حقوق بشر دوستانه و احترام به افراد در مخاصمات مسلحانه معروف می باشد . از مهمترین اندیشمندانی که در این زمینه فعالیتهایی را انجام داده ، می توان از جان لاک و ژان ژاک روسو و هانری دونان نام برد .
جان لاک فیلسوف انگلیسی با ارائه نظرات حقوق طبیعی به این امر اعتقاد داشت که انسان به جهت خلقت و خوی انسانی خود قدرت حاکمیت بر خود را داشته و لذا از این طریق دارای یک حقوق فطری بوده و محدوده این حقوق تا جائی است که موجب تضییع حقوق دیگران نشود .
ژان ژاک روسو نیز با کتاب قرارداد اجتماعی خود تحولی بنیادین در زمینه حقوق بشر دوستانه ایجاد نمود او می گوید «‌ایجاد جنگ در نتیجه روابط انسانها نبوده بلکه تضاد منافع یک دولت با دولت دیگر آن را بوجود می آورد و در این جنگها تمام سربازان بطور اتفاقی با هم دشمن شده اند . هنگامی که جنگ تمام شود آنها هیچ دشمنی با هم ندارند . آنها سربازانی بوده اند که برای دفاع از خود جنگیده اند اما در اصل هر دوی آنها هموطن بوده اند و یکدیگر را دوست می داشته اند».22
روسو در ادامه به برخی از قواعد لازم الاجرا در جنگ مانند حفاظت از جان اسرای جنگی و غیر نظامیان ، لزوم حفظ جان افراد بعد از ترک مخاصمه و سایر قوانین و مقررات اشاره می کند . این افکار در بوجود آمدن انقلاب کبیر فرانسه در سال 1789 تاثیر بسزائی داشته و در تدوین قانون اساسی فرانسه بعنوان آزاد ترین و مردم سالارانه ترین قانون اساسی ، نقش مهم و اساسی را ایفاء نمود.23
اما اوج تدوین حقوق بشر دوستانه و ظهور حقوق بین الملل بشر دوستانه به شیوه مدرن و فعلی به سال 1859 و به جنگی که میان سربازان فرانسه و اتریش در شمال ایتالیا و در محلی تحت عنوان سولفرینو روی داده ، باز می گردد . این جنگ در مدت کوتاهی در حدود سی و شش هزار مجروح داشته که بدون هر گونه مراقبت و محافظتی در وسط میدان جنگ رها شده و با مرگ و زندگی دست و پنجه نرم می کردند و هیچکس بفکر درمان و یا انتقال این مجروحان به پشت جبهه نبوده است . در همین حال یک بازرگان جوان سوئیسی به نام هانری دونان24 که از دیدن این صحنه رقت انگیز بسیار متاثر شده بود، به کمک افراد محلی یک حرکت امدادی را برای نجات مجروحین و انتقال آنان به پشت میدان نبرد آغاز کرد . این امر موجب گردید که هانری دونان در بازگشت به کشور خود در کتابی تحت عنوان « خاطرات سولفرینو» به بیان مشاهدات خود از جنگ مذکور پرداخته و برای کاهش سختی ها و آلام جنگ و خونریزی ، پیشنهاداتی را نیز بشرح ذیل ارائه نماید :
1 ) تاسیس یک جمعیت امدادی داوطلب در هر کشور که در زمان صلح آموزش های لازم را کسب کرده و در زمان جنگ صرفاً خدمات درمانی و امدادی ارائه دهند .
2 ) دولتهای متخاصم با تشکیل کنفرانس بین المللی بر یک اصل بین المللی با ضمانت اجرای لازم و متناسب در جهت حمایت از مبانی حقوقی حمایت از بیمارستانهای نظامی و پرسنل امدادی و درمانی اجماع نمایند .
پیشنهاد اول دونان منجر به تشکیل صلیب سرخ جهانی (هلال احمر) در 17 فوریه 1863 گردیده و پیشنهاد دوم نیز منجر به تصویب کنوانسیون های ژنو گردید.
ذکر این نکته نیز لازم است که در صده اخیر تلاش های صورت گرفته در زمینه حقوق بشر دوستانه از دو جنبه دارای ارزش و اهمیت می باشد . اول در جهت محدود کردن و در نهایت ممنوع کردن جنگ و حمله نظامی علیه کشور دیگر و دوم در جهت تدوین قوانین بشر دوستانه و احترام به افراد در درگیریهای مسلحانه و لذا به مجموعه قواعد و مقرراتی که در زمینه مقید نمودن و یا محدود و در نهایت ممنوع کردن جنگ پرداخته ، کنوانسیونهای« حقوق جنگ» یا «حقوق لاهه»25 گفته می شود و به مجموعه قواعد و مقررات ناظر به حفظ حقوق افراد به«‌حقوق بشر دوستانه» یا «حقوق ژنو»26 معروف می باشند . کنوانسیون های لاهه در سالهای 1899 و 1907 به تصویب برخی از کشورهای جهان رسیده و کنوانسیون های ژنو در سالهای 1949 و دو پروتکل الحاقی به آن در سال 1977 مصوب گردید که در واقع این دو کنوانسیون حلقه ارتباط و اتحاد میان قوانین بشر دوستانه و قوانین جنگ می باشد .
آمارها نشان می دهد که در حدود 80 % از جانباختگان جنگها و مخاصمات مسلحانه بعد از جنگ جهانی دوم را غیر نظامیان تشکیل می دهند . این آمار بسیار تکان دهنده می باشد . افزایش برد توپخانه ها ، موشک ها ، هواپیماهای نظامی و گسترش تولید سلاح های کشتارجمعی ، جامعه بین المللی را به گسترش اعمال حقوق بین الملل بشر دوستانه به نفع غیر نظامیان و وضع قوانین و مقررات ویژه برای حفاظت و حمایت از آنان وا داشت. میزان تلفات غیر نظامیان در جنگ جهانی اول در حدود 24 میلیون نفر بوده که این فاجعه در جنگ جهانی دوم نیز تکرار گردید . این عوامل موجب حرکت کشورها به سمت وضع قوانین بین المللی در خصوص حقوق جنگ و حقوق بشر دوستانه گردیده که اوج این اقدامات وضع قوانین حقوق جنگ موسوم حقوق لاهه و حقوق بشر دوستانه موسوم به حقوق ژنو می باشد.
در سال 1996 دیوان بین المللی دادگستری نظر خود راجع به ماهیت مقررات حقوق بشر دوستانه در جنگ را اعلام نمود. در قضیه مشروعیت کاربرد سلاح های هسته ای ، دیوان اعلام داشت که مقررات حقوق لاهه ( حقوق جنگ ) و حقوق ژنو ( حقوق بشر دوستانه ) به قواعد و مقررات عرفی بین المللی تبدیل شده ودر حال حاضر هر دو مجموعه قوانین و مقررات بنام

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه رایگان درمورد مخاصمات مسلحانه، مراکز درمانی، غیر نظامیان، غیر بین المللی Next Entries پایان نامه رایگان درمورد آیین دادرسی، حقوق بین الملل، پروتكل الحاقی، حقوق بین الملل بشر