پایان نامه رایگان درمورد اجرای مجازات، اجرای احکام، مجازات اسلامی، آیین دادرسی کیفری

دانلود پایان نامه ارشد

تعاریفی که از اعمال مجازات در ملأعام از دو دیدگاه حقوقی و فقهی ارائه خواهیم نمود7 و با در نظر گرفتن رویه عملی دادگاهها که گاهی از مواقع مشاهده میشود که مجازات را در ملأعام اجرا میکنند میتوان اینگونه نتیجهگیری کرد که مقصود ما از اعمال مجازات در ملأعام در این پایاننامه تعریف حقوقی است نه تعریف فقهی. چرا که در فقه همانگونه که اشاره شد مجازات در حضور مومنان اجرا میشود و اجرای مجازات محدود و مختص به برخی جرایم است و به اجرای مجازات در ملأعام در رابطه با سایر جرایم اشارهای نشده است در حالیکه در محافل حقوقی صحبت از حضور تمام اقشار جامعه اعم از مسلمان و غیر مسلمان و صحبت از تمام مجازاتها اعم از حدود و قصاص و تعزیرات است که قابلیت اجرا در ملأعام را دارند. بنابراین تعریف فقهی اجرای مجازات در ملأعام موضوع بحث ما در این پایاننامه نیست هرچند ناگذیریم در فصل دوم به اختصار اشارهای به آن بکنیم.
1-1-1-3 ملاک و معیار ملأعام
همانطور که در تعریف ملأعام بیان نمودیم حضور فیزیکی مردم و مکانی که مردم در آن جمع میشوند، ارکان اساسی ملأعام به شمار میرود. بنابراین در این مبحث سعی میشود به این سوال پاسخ داده شود که آیا این دو شرط( حضور مردم و اجتماع) باید توامان و همزمان با یکدیگر وجود داشته باشد یا اینکه اگر فقط یکی از شرایط محقق شد مامورین اجرا میتوانند مبادرت به اجرای مجازات کنند؟ به عنوان مثال، مامورین اجرای مجازات مردم را از زمان و مکان اجرای مجازات آگاه میکنند و مردم با وجود آگاهی از اجرای مجازات، در مکانی که تعیین شده است حاضر نمیشوند؛ در این صورت آیا مامورین حکومتی میتوانند بدون حضور مردم مجازات را اجرا کنند؟ و اگر حضور مردم لازم است، چند نفر باید در صحنه اجرای مجازات حضور داشته باشند تا عنوان ملأعام بر این تعداد از افراد صدق کند؟
از سوی دیگر ممکن است مجازات در حضور عدهای از افراد و در مکانی اجرا شود که آحاد افراد اجتماع اجازه حضور در چنین مکانهایی را نداشته باشند مثلا مجازات در واحد اجرای احکام و در حضور کارمندان دادگاه و یا در یک پادگان نظامی و در حضور پرسنل آن پادگان اجرا شود. آیا اجرای مجازات در چنین مکانهایی میتواند عنوان عنوان اجرای مجازات در ملأعام را داشته باشد؟
برای دستیابی به پاسخ سوالات مطروحه لازم است که با خصوصیات و معیار ملأعام آشنا شویم. از آنجایی که در حقوق موضوعه مسائل فوق توسط حقوقدانان بررسی نشده و چون منبع اصلی حقوق موضوعه ایران حقوق جزای اسلام میباشد، در این بخش از بحث سعی میشود با توجه به عقاید و نظرات فقها و اندیشمندان اسلامی به سوالات مذکور پاسخ داده شود و به طور مفصل به ارکان تشکیل دهنده آن میپردازیم.
1-1-1-3-1 حضور مردم
همانطور که در تعریف ملأعام بیان نمودیم حضور فیزیکی مردم یکی از ارکان اساسی ملأعام به شمار میشود. در خصوص اصل حضور مردم در مراسم اجرای مجازات اختلاف نظری بین فقها دیده نمیشود و مستند آن را نیز آیه شریفه ولیَشهَد عَذَابَهُمَا طَائِفَه مِنَ المُومِنِینَ دانستهاند.
با وجود این در خصوص وجوب یا استحباب حضور مردم اختلاف نظر وجود دارد- که در فصل دوم به طور مفصل به آن خواهیم پرداخت- طبق دیدگاه اول که قائل به استحباب اجرای مجازات در ملأعام هستند، در صورت عدم حضور مردم در صحنه اجرای مجازات، علیرغم اعلام قبلی اجرای مجازات در ملأعام، مامورین مجری حکم میتوانند مجازات را اجرا کنند اگرچه مردم حضور نداشته باشند؛ زیرا حکومت به وظیفه خود عمل کرده و مردم را از زمان و مکان اجرای مجازات آگاه کرده است و افراد جامعه با وجود اینکه میتوانند در صحنه اجرای مجازات حاضر شوند از رفتن به مکان اجرای مجازات خودداری میکنند. در توجیه این دیدگاه دو دلیل ذکر شده است: اولآ اصل عدم وجوب است، ثانیا امر مذکور در آیه 2 سوره مبارکه نور دلالت بر استحباب دارد.
از نظر دیدگاه دوم که قائل به وجوب حضور مردم در صحنه اجرای مجازات است. در صورت عدم حضور مردم، علیرغم اعلام قبلی اجرای مجازات در ملأعام و آگاهی مردم از زمان و مکان اجرای مجازات ، مامورین مجری حکم نمیتوانند مجازات رااجرا کنند و باید اجرای مجازات را به تاخیر اندازند تا گروهی از مردم در صحنه اجرای مجازات حاضر شده و از نزدیک شاهد اعمال مجازات بر محکوم علیه باشند چراکه فلسفه اجرای مجازات در ملأعام رعایت جنبه ارعابی مجازات و عبرت سایرین بود و لازمه حصول این نتیجه، حضور مردم در صحنه اجرای مجازات است و عدم حضور افراد اجتماع با فلسفه تشریع اجرای مجازات در ملاءعام که همانا ارعاب و عبرتی عمومی است منافات دارد.
شایان ذکر است این گروه (طرفداران وجوب حضور مردم در صحنه اجرای مجازات) مستند حکم به وجوب حضور گروهی از مردم را این دانستهاند که آیه شریفه ولیشهد عذابهما طائفه من المومنین امر به حضور گروهی از مومنین کرده و امر، نشان دهنده وجوب حکم میکند.
هر دو دیدگاه مستند به آیه 2 سوره مبارکه نور است که گروهی از فقها از آن استحباب حضور مردم در صحنه اجرای مجازات را استنباط میکنند و گروهی نیز وجوب حضور مردم را، که غلبه یکی بر دیگری با توجه به مبانی استدلال روشن نیست.
قانونگذار جمهوری اسلامی ایران از بین دو نظریه فوق در قانون مجازات اسلامی سابق در ماده 1018دیدگاه دوم یعنی وجوب حضور مردم در صحنه اجرای مجازات را پذیرفته بود و بر اساس این ماده حضور فیزیکی مردم یکی از ارکان اساسی و تشکیل دهنده ملأعام محسوب میشود و در صورت عدم حضور مردم مامورین اجرا نمیتوانند شروع به اجرای مجازات نمایند و باید صبر کنند، تا گروهی از مردم در صحنه اجرای مجازات حاضر شده و در حضور آنها شروع به اجرای مجازات نمایند ولی در حال حاضر قانونگذار با چرخشی کامل و بر اساس ماده 499 آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 از نظر سابق خود عدول کده و اصل را بر غیر علنی بودن مجازات اعلام کرده است. راجع به این مواد در فصل دوم به تفضیل بحث خواهد شد.
1-1-1-3-2 خصوصیت مکانی
یکی دیگر از ارکان ملأعام مکان اجرای مجازات است، بدین توضیح که مکان و محل اجرای مجازات باید به گونهای باشد که آحاد افراد اجتماع بتوانند در زمان اجرای مجازات به راحتی و بدون هیچگونه محدودیتی در آن مکانها حاضر شده و رفت و آمد نمایند. ممکن است مجازاتدر حضور عدهای از مردم و در مکانی اجرا شود که عموم مردم اجازه ورود به آن مکانها را نداشته باشند. مثلا مجازات در واحد اجرای احکام و در حضور کارمندان دادگاه اجرا شود؛ در اینگونه موارد هرچندمجازات در حضور عدهای از مردم اجرا میشود ولی چون مکان اجرای مجازات به گونهای است که آحاد افراد اجتماع نمیتوانند در آن مکانها حاضر شوند و تنها گروهی خاص حق ورود به این مکانها را دارند نمیتوان گفت که مجازات در ملأعام اجرا شده است.
بنابراین درست است که حضور مردم یکی از شرایط لازم در اجرای مجازات در ملأعام است ولی این شرط به تنهایی کافی نبوده و مکان اجرای مجازات باید طوری باشد که عموم مردم بتوانند به راحتی در حین اجرای مجازات در آن مکانها حاضر شوند هرچند در زمانهای دیگر حق ورود و رفت و آمد به آن مکانها را نداشته باشند.
بنابراین برای اینکه عنوان ملأعام بر اجرای مجازات صدق کند باید هر دوشرط (شرط حضور مردم و شرط مکانی) توامان و با هم وجود داشته باشد؛ حصول یکی از شرایط به معنای حصول شرط دیگر نبوده و هر دو شرط لازم و ملزوم یکدیگرند. بنابراین در اعمال مجازات در ملأعام هم باید مردم حضور داشته باشند و هم مکان اجرای مجازات باید طوری باشد که عموم مردم بتوانند به راحتی در آن مکانها حاضر شوند تا بتوان اظهار داشت مجازات در ملأعام اجرا شده است.
مراد از اعمال مجازات در ملأعام از دیدگاه فقهی یعنی:گروهی از مومنان قبل از اجرای مجازات در محل مجازات حاضر بوده و از نزدیک شاهد اجرای مجازات بر محکوم علیه باشند.
در فصل دوم با لحاظ قرار دادن این آیه شریفهبه تعریف اعمال مجازات در ملأعام میپردازیم و این موضوع را که آیا در فقه اصطلاح ملأعام وجود دارد یا خیر؟ را در به طور مختصر مورد بررسی قرار میدهیم.
1-1-1-4 تعریف مجازات
كلمه مجازات در زبان عربي به معناي اعطاء الجزاء علي العمل بيان شده است(سياح، 1375) مجازات از الفاظي چون پاداش، كيفر، سزا و پدافره در زبان فارسي و كلماتي چون قصاص و جزا و عقاب در زبان عربي بيان شده كه اين نشان دهنده اهميت اصل مجازات در جوامع مختلف بشري است (شامبياتي،1382: 277). قانونگذاران در متون قانوني چه در حال حاضر و چه در سابق تعريفي روشن و صريح از كيفر يا مجازات ذكر نكرده اند، اما حقوقدانان معاصر تعاريف متعدد و گوناگوني ابراز داشتهاند كه با نقل پارهاي ازاين تعاريف، به بررسي تعريف مجازات ميپردازيم:
دكترگلدوزيان در تعريفي از مجازات بيان ميدارد كه:”مجازات عبارت است از تعذيب ويا عقوبتي كه به خاطر تعرض به نظام اخلاقي و ايجاد اختلال در نظم اجتماعي از طريق ارتكاب جرم به عمل آمده است”(گلدوزيان،1384: 53)، همچنين دكتر محمد باهري چند تعريف از مجازات ارائه نموده كه در زير به دو مورد از آنها اشاره ميكنيم:”مجازات عبارت است از آزاري كه قاضي به علت ارتكاب جرم و به نشانه نفرت جامعه از عمل مجرمانه و مرتكب آن، براي شخصي كه مقصر است برطبق قانون تعيينميكند”(باهري، 1380: 366) دكتر باهري در قسمتي از كتابش مجازات را اينچنين تعريف ميكند: “مجازات صدمهاي است كه قوه مديره جامعه به كسي ميزند و مطابق اصول وقت عمل او جرم تشخيص داده شده وبه ترتيب معمول زمان جرم او محرز شدهباشد”(همان: 569)
دوركيم، كيفر را واكنش خاصي از طرف جامعه در برابر جرم دانسته است(گسن، 1370: 9).تعاريف ذكر شده اكثراَتعريف مجازات رابه رنج و آزار ، زيان و صدمه بيان كردهاند ، اين با وجودي است كه اين تعاريف آثار مجازات را ذكر نموده و مجازاتهاي بدني را مدنظر داشتهاند پس نمي توان مجموعاَ آنها را تعاريف كاملي از مجازات دانست. به نظرميرسد تعريف جامع از مجازات که بیانگر ماهیت واقعی آن باشد واجد شرایط زیر باشد:
1. شخصي بودن مجازات نسبت به مجرمميباشد. منظور از شخصي بودن مجازات و محکومیتاین است که مسوولیت جرم و نتایج محکومیت فقط متوجه مجرم بوده و عوارض آن به هیچ وجه متوجه فامیل و کسان مجرم نخواهد شد. عدل و انصاف اقتضاء ميكند كه مجازات فقط در مورد شخص مجرم اعمال شود و به نزديكان و اقرباي وي تسري داده نشود.
2. مجازات بايد به موجب قانون باشد. يعني طبق اصل قانوني بودن جرايم و مجازاتها كه هم برتعيين جرايم و هم برتثبيت مجازاتها و كميت آن حاكم است، نبايد مجازاتي خارج از نص صريح قانون اعمال شود.
3. مجازات را بايد محكمه صلاحيتدار تعيين كند. به اين ترتيب هيچ مقام و يا مسئولي كه سمت قضايي ندارد نميتواند برمسندقضا بنشيند و حكم به مجازات بدهد.
4. مجازات ضمانت اجراي نظم اجتماعي است. از آنجا كه مجازات آزار و شكنجهاي است كه مجرم به علت نقض اوامر و نواهي قانوني ميبايست تحمل كند پس مجازات ضمانت اجراي پارهاي از اوامر و نواهي قانونگذار است كه براي نظم اجتماع به كار ميرود. اگر شخصي كه قصد مجرمانه دارد، بداند كه قصد مورد نظر وي در صورت محقق شدن هيچ گونه تبعات قانوني (مجازات) بدنبال ندارد آسوده خاطر دست به ارتكاب جرم ميزند و مجازات ميتواند به عنوان ضمانت اجراي فعل مجرمانه تلقي بشود. وموجب تشفي خاطر زيانديدگان گردد، در نتيجه ميتوان مجازات را اينگونه تعريف نمود:
مجازات ابزاري قانوني است كه به عنوان واكنش جامعه در برابر جرم و براي جبران آثار سوء جرم همراه با مشقت جسمي ويا روحي، به موجب حكم دادگاه صلاحيتدار برمرتكبين جرايم اعمال ميشود.
1-1-2 مفاهیم مرتبط
در این گفتار به مفاهیمی که مرتبط با کلمهی ملأعام میباشند اشاره شده و معنای آنها از نظر لغوی و اصطلاحی مورد بررسی قرار میگیرد. با روشن شدن معانی واژههای مشابه با ملأعام بهتر میتوان به معنای این واژه پیبرد.
1-1-2-1 علن
علن، علنی کردن و علنی شدن واژه هایی هستند که ارتباط

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه رایگان درمورد اجرای مجازات، حقوق ایران، فقهای امامیه، اسناد بین الملل Next Entries پایان نامه رایگان درمورد اجرای مجازات، ارتکاب جرم، بازدارندگی، تعیین مجازات