پایان نامه رایگان درمورد روش پژوهش، فلسفه برای کودکان، علوم اجتماعی، مشاهده مشارکتی

دانلود پایان نامه ارشد

حلقه کندوکاو دارد.
نظریه گفتوگویی بوبر را میتوان تاحدودی مترادف تلقی «مراقبتی» از جریان گفتوگو دانست که در آن «هر یک از شرکت‌کنندگان، در ذهن خود، دیگران را با ویژگی‌های حال حاضر و خاص‌شان ملاحظه میکند و قصد آنها از این گفت‌وگو، ایجاد یک رابطه‌ متقابل زنده است»(Lipman,2003:91) البته به این تلقی بوبری از گفت‌وگو، از جهت امکان کنار گذاشتن کامل «خود» اشکال وارد است. همچنین، بدون وجود ویژگی‎های انتقادی و خلاق، گفت‌وگو فاقد محتوا و معنا است.
الگوی گفتوگوی اندیشمندانه96 مدنظر اسحاق میتواند در خدمت تفکر چندبعدی و بازاندیشانهای باشد که لیپمن در قالب برنامه «فلسفه‌برای‌کودکان» ارائه می‌دهد.
• مدل مفهومی
در این بخش بر مبنای چارچوب مفهومی، مدل مفهومی پژوهش ارائه میگردد که ارتباط این مفاهیم را با یکدیگر نشان میدهد.

روش پژوهش، کلید فهم واقعیتها و حقایق فردی و اجتماعی است. بدون داشتن روش تحقیق مشخص، پژوهشگر در اقیانوسی از واقعیتها غرق میشود و نمیتواند یافتههای مشخصی را بهدست آورد. در حقيقت، روش پژوهش، چگونگی حرکت پژوهشگر در مسیر تحقیق است. آگاهی از فرایند منطقی پژوهش به عنوان چارچوبی، در خدمت مدیریت کلیه مراحل و فرایندهای اجرایی پژوهش قرار می‌گیرد، تا مراحل به صورت آگاهانه و هدفمند دنبال شوند.
در این فصل، نخست تعریفی از روش پژوهش حاضر و چرایی انتخاب رویکرد کیفی ارائه می‎شود. سپس چگونگی انجام روش‎های کیفی به کار رفته در این پژوهش (مشاهده همراه با مشارکت، تحلیل مکالمه و مصاحبه نیمه ساخت یافته) را بررسی می‌کنم. در ادامه، بر مراحل اجرای پژوهش تمرکز کرده و مشارکت‎کنندگان پژوهش، تکنیکهای بهکار رفته در تحقیق و روشهای گردآوری دادهها را شرح میدهم.
3-1 روش پژوهش
انتخاب روش پژوهش بایستی متناسب و متناظر با ادبیات مفهومی آن باشد. همانطور که در فصل پیش ذکر شد، آموزش گفت‌وگوی کندوکاو محور و «فلسفه‌برای‎کودکان» ریشه در هرمونتیک و نظریات انتقادی دارد لذا معتقد به حقیقت بینالاذهانی است و به این اشاره دارد که هر فردی بخشی از حقیقت را داراست. براین اساس، روش انجام این تحقیق، از نوع پژوهش‎های کیفی می‌باشد. «رویکرد کیفی، ریشه در پارادایم‎های تفسیری و انتقادی دارد.» (نیومن به نقل از ایمان ، 1391ب: 111)
پژوهشگر پیش از اجرای تحقیق باید سؤالات زیر پاسخ دهد:
– از چه روش‎هایی در پژوهش استفاده می‎شود؟
– چه روش‎شناسی انتخاب و چگونه توجیه و تصدیق می‎شوند؟
– چه دیدگاه فکری 97 مد نظر این روش‌شناسی است؟
– کدام معرفت‌شناسی عهده‌دار هدایت این دیدگاه فکری است؟ (بلیکی، 1391: 28و29)
اگرچه در این فصل به تمامی عناصر مذکور نمیپردازم و صرفاً بر روش و روش‌شناسی تمرکز کرده‌ام، لیکن، قطعاً دیدگاه نظری یا چهارچوب فکری هر پژوهش که همان پارادایم فکری آن است، به این دو اصل شکل می‎دهد. بنابراین، شناخت دقیق این عناصر، به کارگیری آنها در جایگاه خود و ملاحظه ارتباط منطقی میان‎شان موجب میشود تحقیق از صحت و درستی لازم برخوردار باشد.
روشهای به کار رفته در این پژوهش، ریشه در روششناسی مردمی دارد. «روش‎شناسی مردمی، به دنبال بررسی حالاتی است که از طریق آن، کنشگران اجتماعی زندگی معمول خود را می‌سازند». ( ایمان، 1391: 8) هستیشناسیِ تفسیرگرایانه ریشه روش‎شناسی مردمی است و واقعیت اجتماعی را محصول فرایندهایی می‎داند که طی آن، کنشگران اجتماعی به اتفاق هم، معانی، کنشها و موقعیتها را ایجاد میکنند. لذا واقعیت اجتماعی ترکیبی از معانی است که برساخته اجتماعاند. بر اساس این پارادایم، معرفت برآمده از مفاهیم و معانی روزمره است و پژوهشگر علوم اجتماعی نیز به منظور درک معانی که برساخته اجتماعاند وارد دنیای اجتماعی روزمره میشود و آنگاه این معانی را به زبان علم اجتماعی بازسازی میکند.( بلیکی، 1391: 195)
در مورد تعمیم این رویکرد پژوهشی نیز باید گفت؛ روششناسان مردمنگار دلایل عملی روزمره را مطالعه می‌کنند، یعنی همان تفسیرهایی که اعضای جامعه برای توصیف وضعیت واقعی تجربیات و فعالیتهایشان ارائه میدهند. آنها در پی ارائه تبیینهای علی برای الگوهای فعالیت اجتماعیِ مشاهدهشده نیستند، بلکه به این موضوع می پردازند که اعضای یک جامعه چگونه میبینند و توصیف میکنند.(زیمرمن به نقل از بلیکی، 1391: 350) متأسفانه اکثر پژوهشهای علوم اجتماعی با کودکان هنوز از راه دور و با کنترل بزرگسالان انجام میگیرد، پرسشنامه و مصاحبههای تنظیم شده به سختی سطح آنچه را کودکان میتوانند ابراز کنند، لمس می‌کنند.(راجر ای،1380: 50) براین اساس، هدف من از انجام این پژوهش، تبیین چراییِ رفتار دانش‌آموزان در کلاس فلسفه برای کودکان و اینکه منشأ رفتارشان چیست، نمیباشد؛ بلکه قصد فهم و تفسیر نوع کنش صورتگرفته درجلسات گفتوگویی این کلاس را دارم. در این راستا مشاهده مشارکتی (برای انعکاس هنجارها و تفسیر آن نزد کنشگران) و مصاحبه نیمه ساختیافته برای دستیابی به فهم از موضوع پژوهش حائز اهمیت است.
3-1-1 مشاهده همراه با مشارکت
مشاهده، از تکنیکهای مورد استفاده مردمنگاران در جمعآوری یا ساختن دادهها است. چنانچه پژوهشگر به طور عمیق در میدان تحقیق نفوذ کند، نقش مشارکتکننده کامل را (مشاهدهی مشارکتی) در زندگی روزمره مورد مطالعه خود میگیرد؛ این شیوه، ابزار معتبری است که در خدمت پی بردن به واقعه در حال رخ دادن می‌باشد. آنچه در مشاهده مشارکتی اتفاق میافتد، «وارسی عمیق» است. در وارسی عمیق، محقق میتواند به جنبههای دقیق و پیچیده زندگی اعضای یک محیط اجتماعی که حتی خود آنان نمیتوانند به‌راحتی بر سر زبان آورده و در مورد آنها فکر کنند، دست یابد. (ایمان ،1391الف: 56و57)
همچنین یکی از موضوعات مهم در مشاهدهی مشارکتی، نقش محقق است.«محققی که به عنوان مشاهدهگر همراه با مشارکت وارد میدان میشود، به نسبت سایر روشهای گردآوری داده، مدت زمان بیشتری در میدان سپری خواهد کرد. از منظر روششناختی، تحقیق با به کارگیری این رویهها، حق مطلب را در قبال موضوع تحقیق بهتر ادا میکند». (فلیک، 1388: 125)
3-1-1-1 مراحل مشاهده همراه با مشارکت:
اسپردلی مراحل سهگانه مشاهده همراه با مشارکت را از یکدیگر متمایز میکند.
1. مشاهده توصیفی98؛ در ابتدای این فرایند قرار دارد و محقق را با میدان مورد مطالعه آشنا میکند. مشاهده توصیفی شرح کلی از میدان به دست میدهد و تا سرحد امکان پیچیدگیهای آن را نشان می‌دهد و به طرح سؤالهای پژوهشی و ارائه حدسهای دقیقتر کمک میکند.
2. مشاهده متمرکز99؛ نگاه پژوهشگر را بر فرایندها و مشکلاتی متمرکز میکند که برای پرسشهای تحقیق بیشترین اهمیت را دارند.
3. مشاهده گزینشی100؛ که در مراحل پایانی گردآوری دادهها انجام میشود، به دنبال یافتن شواهد و مثال‌های بیشتری برای انواع اعمال و فرایندهایی است که در مرحله دوم پیدا نشدند. (فلیک، 1388: 245و246)
براین اساس، درمراحل اول انجام این پژوهش زمان بسیاری را صرف مشاهده کلاسهای فلسفه برای کودکان در هر سنی و مقطعی نمودیم و با توجه به آنچه که از میدان مشاهده دریافتیم و همچنین سؤالات پژوهش، در مرحله بعدی صرفاً به مشاهده جلسات گفتوگویی کلاسهای فلسفه برای کودکان (که در آن طرح بحث اجرا میشود) پرداختیم و این مشاهدات را با استفاده از برگههای ساختیافته پروتکل انجام دادیم که فهم کامل جنبههای پرسش تحقیق را ممکن کند101. در ادامه تمرکز مشاهدات را بر جلسات گفت‌وگو محور دانشآموزان پایه پنجم گذاشتیم که حداقل چهار سال دوره آموزشی فلسفه برای کودکان را گذرانده باشند تا نمونهها و مثال‌های گویاتری از آنچه را مدنظر این پژوهش هست، مشاهده کنیم. که شرح کامل این فرایند را در قسمت رویه گردآوری اطلاعات ذکر میکنم.
با این حال، مشاهده همراه با مشارکت با مشکل محدودیت چشم انداز فرد مشاهدهگر روبهرو است، به این معنا که پژوهشگر نمیتواند در آن واحد تمامی جنبههای مختلف یک موقعیت را متوجه شود و فهم کند. برگمن معتقد است؛ ما برای یادآوری و بازتولید رویدادهای نامنظم و بیشکل یک واقعه اجتماعی حقیقی توانایی محدودی داریم. بدین ترتیب آنهایی که از روش مشاهده مشارکتی استفاده میکنند چارهای ندارند جز اینکه رویداد اجتماعی را که شاهد بودهاند، عمدتاً درقالب بازسازیهایی بریزند که ادامه دار و الگومندند.(برگمن به نقل ازفلیک، 1388: 246)
3-1-2 تحلیل مکالمه102
در ادامه پژوهش، متن برخی گفتوگوهای صورت گرفته در کلاس را که پیشتر با مشاهده متمرکز انتخاب شده بودند، تحلیل مکالمه نمودم. از آنجایی که در این پژوهش قصدِ مطالعه نحوه تعامل کلاسی، در جلسات گفتوگو محورِ برنامه درسی فلسفه برای کودکان را برای روشن ساختن ساختار، ابعاد و مؤلفههای گفتوگوی کندوکاوی، داشتم، انتخاب روش تحلیل مکالمه را سودمند یافتم؛ اما برای شرح چرایی این انتخاب و جزئیات انجام شده لازم است ابتدا معرفی کوتاهی از روش تحلیل مکالمه داشته باشم چرا که در پژوهشهای ارتباطی در کشورما نسبت به سایر روشها کمتر مورد استفاده قرار گرفته و به نوعی ناشناخته‌تر است و معمولاً با تحلیل مکالمه یا گفتمان اشتباه گرفته میشود.
تحلیل مکالمه، در طی دهه 1960 و از طریق همکاری هاروی ساکس103 ، ایمانوئل شگلوف104 و گیل جفرسون105 پدیدار شد. تحلیل مکالمه به عنوان روشی نو در علوم اجتماعی و انسانی از مطالعات دو جامعه‌شناس مهم ؛ گافمن 106و گارفینگل107 متأثر است. بر اساس نظر گافمن ارتباطات چهره به چهره و تعاملات افراد با هم پایه‌ای برای همه سیستمهای اجتماعی است که جامعهشناسان و سایرین آن را مطالعه می‌کنند. (Sidnell,2010:6) روش شناسی مردمنگارانه پیشزمینه نظری تحلیل مکالمه را تشکیل میدهد. پیش فرض اصلی تحلیل مکالمه این است که صحبتهای در تعامل108 بخش مهمی از زندگی اجتماعی در هر دو سطح زندگی روزمره و سطح کلان اجتماعی است. (Have,2007: 10) تحلیل مکالمه شامل مطالعه دقیق سخنان گفته شده در یک تعامل به منظور تعیین این امر است که چگونه گفتوشنود ساخت یافته و اجرا میشود.
دغدغه تحلیل مکالمه توصیف گفتوگوها و تعاملات طبیعی است. انجام دادن چنین تحلیلی ممکن است نشان دهد که فعالیت هر عضو عادی جامعه، مستلزم برخورداری از انبوهی از دانشها و فعالیتهای ضمنی انگاشته شده است.(رپلی،1390: 169)
تحلیل مکالمه بر این مبنا عمل میکند که در تمامی شکلهای ارتباطات زبانی و غیر زبانی، مستقیم یا غیر مستقیم کنشگران به کار تجزیه و تحلیل موقعیت و بستر کنشهایشان، تفسیر اظهارات مخاطبانشان، فراهم کردن فضای مناسب، قابل فهم و مؤثر کردن اظهارات خودشان و هماهنگ کردن مسائل و امورشان با امور سایرین مشغولاند. هدف این رویکرد عبارت است از مشخص کردن اصول و سازوکارهایی که کنشگران، به هنگام اجرای عمل در یک موقعیت و رابطه متقابل با مخاطبانشان، با استفاده از آنها ساختارهای با معنا و منظمی در زنجیره رویدادها و فعالیتهای مولد این رویدادها به وجود میآورند. تحلیل مکالمه به لحاظ روش با بالاترین حد مستندسازی (مستندسازی داده های که به صورت صوتی- تصویری ضبط شده و متن آنها پیاده شده است) رویدادهای واقعی و اصیل اجتماعی آغاز میشود، سپس با استفاده از فرایند تحلیل تطبیقی-سیستماتیک آنها را به اصول ساختاریِ منفرد در تعامل اجتماعی و نیز اعمالی که شرکتکنندگان در یک تعامل برای مدیریت آنها به کار میگیرند، تبدیل میکند. در واقع در این روش تأکید، بیشتر بر رویه‌های صوری است که از طریق آنها ارتباطها برقرار میشود و موقعیتهای خاص به وجود میآید. (فلیک ،1388: 356و357)
بسیاری از تحقیقات تحلیل مکالمه « نهاد اجتماعی تعامل»109 را بررسی کردهاند؛ این که چگونه انواع تعامل شامل ابراز مخالفت ، پاسخ گفتن و غیره به طور زمینهای و در فضای تعامل و گفتوگو با یکدیگر تولید می‌شوند. (رپلی،1390: 154) بر این اساس روش تحلیل مکالمه کمک میکند تا رویه و روند طبیعی گفت‌وگوی دانشآموزان در این کلاس را شناسایی کنم و با توجه محیط کلاسیِ حمایتگر، مهارتهای کندوکاو،

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه رایگان درمورد حلقه کندوکاو، برنامه درسی، مدیریت شهری، دانشگاهها Next Entries پایان نامه رایگان درمورد فلسفه برای کودکان، تحلیل گفتمان، تعلیم و تربیت، قابلیت اعتماد