پایان نامه رایگان درمورد ارتباطات میان فردی، سازماندهی اطلاعات، تاریخ فلسفه، افکار عمومی

دانلود پایان نامه ارشد

گفتوگو که درصدد باز کردن امکانات و دیدن اختیارات و انتخابهای جدید است به تصمیمگیری توجه دارد. مباحثه درپی نتیجهگیری و خاتمه دادن به مسأله است و گفت‌وگو برای شناسایی ماهیت انتخاب. گفتوگو برانگیختن بینش است و بینش راهی برای تنظیم مجدد اطلاعات؛ به ویژه تصورات از پیش مسلّم فرض شدهای که افراد مطرح میکنند. (اسحاق،1380: 23)
مباحثه امری جدی است و مشارکت‌کنندگان در آن، اهداف و مقاصد و محتوای از پیش تعیین شده‌ای دارند. در بحث، افراد خود را موظف به اجرای قواعد حاکم بر آن میدانند و اگر کسی بخواهد قواعد را زیر پا گذارد، از سوی مشارکت‎کنندگان طرد میشود. بنابراین، نشستها و گفتوگویهای فرهنگی، سیاسی و اقتصادیِ اندیشیمندان را میتوان نوعی مباحثه دانست. هدف بحث، برتری و توفق بر دیگری است و اما در گفتوگو افراد دیدگاههای یکدیگر را نقد می‌کنند تا به یک شناخت مشترک برسند؛ شناختی که منجر به فهم درست می‎شود. (نیستانی،1388 : 39و40)
همانطور که گفتیم اگرچه جروبحث12 هدفمند است ولی هدف آن اثبات برتری خود بر دیگری از راه حمله به او و دفاع از خود در برابر حملات وی می‎باشد. در صورتی که هدف گفتوگو حل یک مسأله نظری یا رفع یک مشکل عملی است که همه دستاندرکاران گفتوگو با آن مواجهاند. در جروبحث، هریک از شرکت‎کنندگان هدف خاص خود را دارد که نه فقط غیر از هدف شرکتکننده دیگر بوده، بلکه مخالف و ضد آن است. اما در گفتوگو، همه شرکتکنندگان هدف واحد و مشترکی دارند. در جروبحث، حتی اگر شرکت‎کننده‎ای به سخن دیگری گوش دهد فقط بدین قصد است که از سخن او با خبر شود تا بتواند به آن حمله برد یا از خود در برابر آن گفته دفاع کند. از این رو هیچ یک از طرفین در واقع در حال سکوت نیستند، چرا که یکی به آوای بلندتری که ناظر هم میتواند بشنود و دیگری به آوای آهستهتری که البته برای ناظر شنیدنی نیست در درون خود، در حال سخن گفتن است. هر دو سخن میگویند، یکی با آوایی بلندتر و دیگری به آوایی خفیف و نجواگونه. این هیاهو و غوغای درونی، فرد را از فهم درست سخن دیگری محروم می‌کند. در گفتوگو اما، همه هم و غم شرکتکنندگان مصروف حل یا رفع مسأله واحد و مشترکی است، نه غلبه بر یکدیگر. در اینجا، سخن گفتن و گوش دادن واقعی در کار است. فهم درست سخن دیگری و امکان نقد آن، در سایه سکوت راستینی فراهم می‌شود که نتیجه دغدغه جدی برای رفع مسأله مشترک است.
• گفتوگو و گفتمان13
گفتمان که گاهی اشتباهاً به جای گفت‎وگو به کار میرود، کمترین شباهت مفهومی را با آن دارد چراکه گفتمان، مجموعه‎ای از اندیشه‌هاست با موضوع، روش، مفاهیم و بنیادهای نظری مشترک که در لوای گفتمان، کنار هم قرار میگیرند. (نیستانی،1388: 45)
در فرایند گفتوگو، فهم سخن دیگری زمینهساز نقد آن می‌گردد، و آن نقد سبب میشود که طرف مقابل مدعای خود را واضح کند یا دلیل خود را قویتر سازد. و این ایضاح مدعا یا تقویت دلیل، افراد را به فهم عمیقتر سخن و نقد دقیقتر آن رهنمون میشود و با این سیر دیالیکتیکی گام به گام به حل مسأله نزدیکتر و نزدیکتر میشویم. (ملکیان،1390: 131-129)
در نهایت، گفتوگو را میتوانیم روندی بدانیم که طی آن مردم در ارتباط با هم فکر میکنند. با هم اندیشیدن بدین معنی است که افراد دیگر نمیتوانند صرفاً موضع خود را به عنوان موضع نهایی تلقی کنند بلکه بایست موضع و نظرشان را متقن و قطعی ندانند و به احتمالات و امکاناتی که صرفاً در ارتباط با دیگران حاصل می‌شود، توجه کنند؛ احتمالات و امکاناتی که در غیر گفت‌وگو پدید نخواهد آمد. (اسحاق،1380: 6)
2-1-1-2 شرایط و پیشزمینههای گفتوگو
گفتوگو برقراری نوعی ارتباط و مفاهمه طرفینی است که تحقق آن منوط به پیش‌نیازها و شرایطی می‎باشد که موجب عملی شدن اهداف و مقاصد گفتوگو می‌گردد و عبارتند از: روشن بودن هدف گفتوگو، آشنایی طرفین آن با موضوع، ابعاد و شرایط گفتوگو، وجود مشکل یا معضلی برای گفتوگو، روشن بودن قواعد (پذیرش حجیت عقل، حسن نیت طرفین، رعایت اخلاق گفتوگو و…)، تمایل طرفین به گفتوگو، اعتقاد به کثرت ذهنی، برابری موضع گفتوگو، مشخص بودن نقطه آغاز گفتوگو و بازیگران این میدان. (منصورنژاد،1381: 54)
گوینده یا پیام‌گذار؛ مخاطب یا پیام‌گیر، پیام یا گفتار، و ابزار یا وسایل از عناصر جریان گفت‌وگو هستند که بدون وجود هریک از آنها گفتوگو انجام نمیپذیرد. با توجه به وجود این عناصر اصلی و ویژگی‌های هر یک از آنها، می‌توان شرایط و زمینه‌های گفت‌وگو را به دو دسته شرایط درونی و بیرونی تقسیم کرد:
• شرایط درونی:
• شرایط مربوط به گوینده که شامل شناخت پیام، شناخت مخاطب، توجه به ظرفیت‌های مخاطب، شناخت نیازهای مخاطب و زمینه‌سازی است. باید توجه داشت که به خاطر دیالیکتیکی بودن این نوع ارتباط، جای مخاطب و گوینده مدام درحال عوض شدن است.
• مخاطب علاوه بر شناخت و آگاهی از موضوع مورد گفتوگو، بایستی با دقت به سخنان گوینده توجه کرده، گوش فرا دهد و سپس خود نیز به طور فعال تبادل نظر نماید.
• شرایط مربوط به پیام عبارت است از اینکه قابل اثبات و استدلال باشد و از جانب عقل و منطق حمایت شود، با احساسات، نیازها و انگیزههای مخاطب منطبق بوده و آرمان‌ساز وشوق‌برانگیز باشد، از تحرک و تازگی کافی برخوردار بوده تا گوینده از تکرار بیمورد پرهیز نماید و نحوه ارائه آن متناسب با تصمیم‌های گوینده برای انتخاب، تنظیم و ترتیب محتوای کلام باشد.
• گفتوگو بایستی شرایط مربوط به طرفین از قبیل شناخت هدف و وجوه مشترک، پذیرش تفاوت‎ها، آگاهی از موانع و مشکلات و آفات آن، پذیرش اصل تسامح و دگرپذیری، احترام و درک متقابل، ملایمت و صداقت در گفتار، نقدپذیری، حفظ فضای دوستی و توجه به ارزش‌های اخلاقی و معنوی را لحاظ کند.
• شرایط بیرونی:
نهادینه کردن فرهنگ گفتوگو در جامعه و برنامهریزی برای آشنایی افکار عمومی با فرهنگ مفاهمه و همچنین فضایی آزاد و به دور از تشنج و درگیری از زمینه‌های بیرونی لازم برای گفت‌وگو هستند. (منصورنژاد،1381: 58-55)
2-1-2 نظریههای گفتوگویی در ارتباطات میانفردی
گفتوگو موضوعی است میان‌رشته‌ای و بدین لحاظ در حوزه‌های بسیاری از جمله فلسفه، جامعه‌شناسی، مردم‌شناسی، زبان‌شناسی، روانشناسی و علوم‌تربیتی‌ به آن پرداخته شده است و اما در اینجا با توجه به محدودیت حوزه‌ پژوهش، به بررسی نظریههای گفتوگویی در حوزه ارتباطات میانفردی قناعت کرده و از بررسی سایر حوزه‌ها چشمپوشی می‌کنم. نظریات ارتباطات میان فردی شامل نظریات تولید، دریافت و مبادله پیام از دیدگاه روان‌شناختی و جامعه‌شناختی اند که با توجه به محدودیت فضای پایان‌نامه صرفاً به ذکر کلیاتی درباب تقسیم‌بندی این نظریات بسنده می‌کنم.
مفهوم گفت‌وگو را در ارتباطات میان‌فردی به منزله فراگرد ارتباط و پیامی که رد و بدل می‌شود، درنظر گرفته می‌شود. براین اساس، نظریات تولید و دریافت پیام از سه توضیح روان‌شناختی استفاده می‌کنند که عبارتند از توضیح خصوصیات، توضیح حالات و توضیح فرایند. توضیح خصوصیات بر صفات ایستایی افراد و چگونگی ارتباط آن‌ها با ویژگی‌ها و متغیرهای دیگر، یعنی بر ارتباط بین انواع خاص شخصیت و انواع پیام‌های به‌خصوص تأکید دارد. این نطریه‌ها پیش‌بینی می‌کند که با شخص ویژه‌ای، خصوصیات خاصی باعث برقراری ارتباط به روش خاص گردد. مثلاً افرادی که دارای شخصیت استدلالی هستند، بحث کردن را دوست دارند.
توضیح حالات بر حالتی از ذهن تأکید می‌کند که فرد در دوره خاصی تجربه می‌کند. حالات بر خلاف خصوصیات، تقریباً ناپایدار و گذرا هستند. برخی از حالات خاص بر ارسال و دریافت پیام تأثیرگذار است برای مثال هنگامی که در موضوعی شدیداً خودآمیخته هستید به احتمال زیاد در ارزیابی مباحث مخالف با موضع خود، محتاطانه عمل می‌کنید.
توضیحات خصوصیات و حالات می‌توانند به‌طور هماهنگ با یکدیگر به کار روند. خصوصیات هم تا حدی رفتار را تعیین می‌کند و محققان سعی دارند که مشخص کنند کدام رفتار، خصوصیت‌مدار و کدام حالت‌مدار است. شیوه‌ای که افراد با آن ارتباط برقرار می‌کنند، احتمالاً حاصل هردوی آنهاست.
سومین دیدگاه مورد استفاده در نظریه‌های دریافت و تولید پیام، توضیح فرایند است. در اینجا روش واقعی دریافت و تولید پیام مورد توجه قرار می‌گیرد. توضیح فرایند با سازوکار ذهن انسان سروکار دارد و تأکید آن بر روش‌های جمع‌آوری و تنظیم اطلاعات، چگونگی استفاده از حافظه، شیوه تصمیم‌گیری افراد برای نحوه عملکرد و گفتار، و مجموعه‎ای از موارد مشابه است.(لیتل جان،1384: 297-253) این سازوکارهای رواشناختی در تولید و دریافت پیام می‌تواند ماهیت یک جریان ارتباطی را شکل دهد و آن را به سمت انواع ارتباط گفت‌وگویانه و یا سایر شکل‌های ارتباطی سوق دهد، اختلال ارتباطی و عدم تفاهم را نیز در بسیاری از موارد می‌توان با این نظریات تفسیر کرد.
در بخش دیگر نظریات مرتبط در حوزه ارتباطات میان فردی، به فرایندهای شناختی پرداخته می‌شود که در سازوکار ارتباطات میان‌فردی مؤثرند و به کمک آن‌ها اطلاعات در ذهن تنظیم و کنترل می‌شود. این نظریات به فرایند تفسیر و درک معنا، چگونگی بسط آن، چگونگی درک محتوای پیام‌ها و قصد ارتباطگران و چگونگی ارزیابی علل رفتار و گفتار می‌پردازند. این نظریات، همچنین به سازماندهی اطلاعات می‌پردازد؛ اینکه چگونه اطلاعات مختلف در نظام شناختی ما تلفیق می‌شود و بر نگرش‌های ما تأثیر می‌گذارد، درباره اطلاعاتی که با نگرش‎های ما سازگار است چگونه فکر می‎کنیم. فرایند قضاوت؛ چگونگی مقایسه اطلاعات جدید با آنچه می‌دانیم و انتظار داریم، نقش انحراف یا دوری از انتظارات و چگونگی ارزشیابی اطلاعات از دیگر مباحثی است که این دسته از نظریات به آن می‌پردازد.14 (لیتل جان، 1384: 359-310) این نظریات به فهم جریان ارتباط و اختلال در آن کمک می‌کند اما از میان نظریات مرتبط در حیطه ارتباطات میان‌فردی، صرفاً به آنهایی می‌پردازم که مستقیماً به جریان گفت‌وگو در کلاس «فلسفه‌برای‌کودکان» مرتبط میشود و در چارچوب مفهومی پژوهش مورد استفاده قرار می‌گیرد.

2-1-2-1 گفتوگوی سقراطی15 (نمونهای از گفتوگوی انتقادی)
پیشینه گفتوگو به زمانی بازمیگردد که بشر سخن گفتن را فرا گرفت. مشهورترین گفتوگو که سابقه آن به آغاز تاریخ فلسفه باز میگردد، دیالوگهای سقراط با همنشینان و شاگردانش است. به اعتقاد سقراط، معرفت در ژرفای روح انسانها نهفته است و تنها دشواری، کشف و آشکار ساختن آن در اشخاص می‌باشد. سقراط تنها وظیفه خود در جریان گفتوگو را ایفای نقش «ماما» برای کمک به انسانها جهت کشف حقیقت میدانست. سقراط با کسی وارد گفتوگو میشد و میکوشید تا به افکار او درباره موضوعی پی‌برد. مثلاً اعتراف میکرد که نمیداند شجاعت چیست و از طرف مقابل میپرسید که آیا از این موضوع هیچگونه آگاهی دارد یا نه؟ یا اینکه بحث را به سمتی میکشاند تا آن شخص کلمه شجاعت را به کار برد، آنگاه از او میپرسید «شجاعت چیست؟» و اعتراف میکرد که خود نیز نمیداند و یا دوست دارد بداند. از این رو پرسشهایی میپرسید و اجازه میداد تا طرف دیگرِ گفتوگو، بیشتر سخن بگوید. در عین حال وی جریان بحث و گفت‌وگو را زیر نظر میگرفت و به جایی میرساند که کافی نبودن تعریف پیشنهاد شده را آشکار ساخته و متقابلاً طرف گفتوگو تعریف تازه یا اصلاح شدهای عرضه نماید و بدین ترتیب جریان بحث ادامه مییافت؛ خواه با موفقیت نهایی یا بدون آن. (پاول،1390)
مبناي پرسشگري سقراطي اين ايده است که هر تفکري يک منطق يا ساختار دارد که فقط تا حدودي تفکر نهفته در خود را آشکار ميکند؛ فقط قطعهاي بسيار کوچک از نظام درهم تنيده باورهايي که خود بخشي از آن است. استفاده از پرسشگري سقراطي بر این نکات دلالت دارد: هر تفکر مفروضاتي دارد، ادعاهايي مطرح مي‌کند يا معنايي مي‌آفريند، دلالت‌هاي ضمني و پيامدهايي دارد، روي بعضي موارد متمرکز مي‌شود و سایر موارد را به پس‎زمينه مي‌راند، صرفاً بعضي مفاهيم، ايده‌ها یا ملاک‌ها را به کار مي‌گيرد، و اینکه هر ملاک به چه نسبت روشن يا مبهم، عميق يا سطحي، انتقادي يا غيرانتقادي، تک‌منطقي يا چندمنطقی است.

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه رایگان درمورد آموزش مهارت، خود و دیگری، تعلیم و تربیت، ارتباطات میان فردی Next Entries پایان نامه رایگان درمورد روش سقراطی، تفکر انتقادی، پرسشگری، رواندرمانی