پایان نامه رایگان درباره کیفیت زندگی، رضایتمندی، شاخص های عینی، محیط زیست

دانلود پایان نامه ارشد

متغیرها و اندازه گیری حساسیت برای وزن دهی به هر سیستم نشان دادند. به هرحال هر کدام از شاخص های ذکر شده ، تصویر خاصی از کیفیت زندگی را ارایه می دهند، زیرا هر یک درباره اینکه کیفیت زندگی از چه عواملی ترکیب یافته است، مفروضات متفاوتی دارند (زاهدی، 1392: 55-54).
2-5-6- شاخص های کیفیت زندگی در ایران
با توجه به مطالعات جهانی و با توجه به ساختار سیاسی، فرهنگی و اجتماعی ایران می توان شاخص های کلی زیر را برای بررسی کیفیت زندگی شهروندان ایرانی معرفی کرد.
2-5-6-1- شاخصهای محیطی
شاخص های محیطی خود می توانند در دو بعد محیط های کالبدی و فیزیکی و محیط زیست طبیعی مورد بررسی و اندازه گیری قرار گیرند.
الف- محیط کالبدی و فیزیکی
منظره پایدار محیط زندگی از مهمترین موضوعات جهت بالابردن سطح کیفی فضای زندگی شهروندان است. توجه به معماری ساختمان ها، همگنی، همجواری، هم پیوندی و تفکیک مناسب فضا و کالبدها باعث بالا رفتن سطح کیفی زندگی شهروندان از طریق آرامش ذهنی و دیداری آنهاست.
ب- محیط زیست طبیعی
توجه به مسایل زیست محیطی و دفع زباله و پسماندها و سیستم های بازیافت و فاضلاب های خانگی و صنعتی و همچنین خطرهای طبیعی مانند سیل و زلزله و… آنقدر مهم و مشهود است که لزومی به پرداختن به ضرورت آن نیست. بخصوص با توجه به توسعه و پیشرفت تکنولوژی و تولید مواد غیر طبیعی و مصنوعی، نیاز به توجه بیشتر به این موضوع، مبحث بسیاری از دانشمندان می باشد. حتی برخی نویسندگان این دوره را عصر محیط زیست می نامند. باید توجه داشت که زندگی و بالندگی شهروند و شهرها به شدت با حفظ کیفیت محیط زیست شهری و تضمین و تداوم سلامت آن پیوند خورده است.
2-5-6-2- شاخصهای فرهنگ شهروندی
فرهنگ شهروندی به معنای اصول حاکم بر رفتار شهروندان می باشد. این موضوع سرچشمه بسیاری از مباحث پیرامون تفاوت شهرنشینان، شهرگرایان و شهروندان (در مفهوم خاص آن) می باشد. بالا بودن سطح کیفی اکثر سطوح شاخصهای کیفیت زندگی.
2-5-6-3- شاخصهای اقتصادی
تامین حداقل نیازهای اقتصادی شهروندان، از مهمترین شاخص های مدیریت کیفیت زندگی شهروندان می باشد. ایجاد تعادل میان عرضه و تقاضای کالا، هزینه و درآمد و اشتغال شهروندان بسیاری از مشکلات شهروندی را حل و فصل خواهد کرد.
حل مشکلات و بهبود وضعیت اقتصادی نه تنها شاخص اقتصادی کیفیت زندگی شهروندان را به سطح مطلوبی می رساند که به طور مستقیم بر بالا رفتن سطح کیفی شاخص های دیگری همچون مسکن، فرهنگ، جمعیت و… تأثیر خواهد داشت.
2-5-6-4- شاخصهای جمعیتی و اجتماعی
این شاخص به طور عمده بر جمعیت، میزان رشد آن، تراکم های جمعیتی و مؤلفه های مربوط به آن استوار است. بسیاری از خصوصیات کیفی و کمی اجتماعی به طور مستقیم و ترکیبی بر سطح کیفی زندگی شهروندان تاثیرگذار است. افزایش جمعیت مشکلات بسیاری همچون افزایش تراکم ها، کاهش سرانه ها، افزایش اصطحکاک های اجتماعی و… را در بر خواهد داشت که بالطبع سطح کیفی زندگی را کاهش خواهد داد.
همچنین عدم تعادل در هرم سنی و جنسی جمعیت و کمبود امکانات رفاهی به نسبت جمعیت از عواملی است که کیفیت زندگی را کاهش می دهد.
2-5-6-5- شاخصهای آموزش، تحصیلات و مهارت ها
لزوم آموزش از کودکی و در مهدهای کودک و پیش دبستانی آغاز شده و تا هنگام مرگ ادامه خواهد داشت. با توجه به پیچیده شدن زندگی و در هم آمیخته شدن نیازهای انسانی و رشد روزافزون تکنولوژی جهت افزایش مهارت های زندگی، در هر سنی و هر جنسیتی و در هر حالی لازم است. تحصیلات آکادمیک و دانشگاهی نیز نوع عالی آموزش می باشد.
2-5-6-6- شاخصهای زیر ساخت ها و تأسیسات
یکی از مهمترین شاخصهای کیفیت زندگی در شهرهای بزرگ و پرتراکم کنونی، توسعه زیرساختها و تأسیسات و تجهیزات شهری است که عدم وجود آنها نه تنها سطح کیفی زندگی را کاهش می دهد که بدون آنها زندگی بشری به شکل امروزی اصلاً ممکن نیست. ایجاد راههای ارتباطی مهمترین مقیاس قابل بررسی در این شاخص است.
2-5-6-7- شاخصهای سلامتی و بهداشت
شهروندی که دچار مشکلات سلامتی و بهداشت است، توانایی بهره گیری کیفی از هیچکدام از شاخص های کیفیت زندگی را ندارد. این که مبحث کیفیت زندگی ابتدا در مورد بیماران جسمی و روانی و حل مشکلات آنان و افزایش سطح کیفی زندگی آنان مطرح شده، بیانگر اهمیت شاخص سلامتی و بهداشت در حفظ کیفیت زندگی است.
2-5-6-8- شاخصهای حقوق شهروندی
حقوق شهروندی ابعاد مختلفی دارد که برخی متفکران غربی آنرا به سه بعد تجزیه کرده اند؛ بعد مدنی، بعد سیاسی و بعد اجتماعی. بعد مدنی عبارت از حقوق ضروری برابری آزادیهای فردی، آزادی بیان و مذهب و اندیشه و سایر آزادی های فردی است. بعد سیاسی حق مشارکت شهروندان در اعمال قدرت سیاسی، خواه در نقش عضو قدرت و خواه در نقش رای دهنده و بعد اجتماعی شامل دامنه ای گسترده از حقوق حداقلی رفاه و تامین اجتماعی می باشد.
2-5-6-9- شاخصهای تفریحات و استراحت
یکی از راهکارهای ایجاد سلامتی روحی و جسمی، استفاده از امکانات تفریحی و سرگرمی های مناسب می باشد. محیط زندگی و کاری و اجتماعی شهروندان سرشار از مشکلات، اصطحکاک ها، برخوردها و درگیری می باشد.
شهروندان برای تخلیه فشارها و استرس های روانی و ایجاد آرامش ذهنی و جسمی نیاز به استفاده از امکانات تفریحی و سرگرمی و استراحت دارند. تفریحات و سرگرمی ها برای دور شدن از فشارهای ناشی از عدم رعایت استاندارد سطوح کیفی لازم در دیگر شاخصهای کیفیت زندگی شهروندان است.
2-5-6-10- شاخصهای مسکن و سرپناه
دارا بودن مسکن و سرپناه یکی از نیازهای اولیه و ضروری بشری است. مسکن ضمن اینکه سرپناهی برای استراحت و تجدید قوای فیزیکی است، می تواند محلی جهت آرامش و استراحت روحی، آموزش، اشتغال و ارتقای فرهنگ باشد. دو مؤلفه در مورد کیفیت و کمیت مسکن باید مورد توجه قرار گیرد:
الف- کیفیت کالبدی مسکن
باید در مورد تعداد مسکن لازم در قبال جمعیت و خانوار و کیفیت ساخت و ساز آن و مصالح و قوانین مربوطه سطوح کیفی مشخصی در نظر داشت.
ب- کیفیت سکونتی مسکن
کیفیت محیط و مشخصات هر مسکن باید با توجه به کیفیت و کمیت ساکنین آن مورد توجه قرار گیرد. توجه به تعداد خانوار و ابعاد مناسب مسکن متناسب با تعداد، فرهنگ ساکنین و دیگر ابعاد فردی و اجتماعی خانوار ساکن در آن.
2-5-6-11- شاخصهای امنیت
امنیت یکی از ارکان توسعه پایدار و آسایش زندگی انسانی است. امنیت همچون عاملی زیربنایی جهت تمامی شاخصهای دیگر باید تامین گردد تا امکان بهره وری کامل و کیفی سایر شاخصها میسر گردد.
نکته قابل ذکر، انطباق بالای این ده شاخص کیفیت زندگی با شاخص های هفتگانه حیاتی انسان که توسط فرانتس شافر و کارل روپرت بیان شده است می باشد. این شاخص های هفتگانه عبارتند از: تولید مثل و تداوم بقاء، اشتغال و معیشت، محل سکونت و زیست، آموزش و پرورش، آمد و شد و جابجایی، تامین و تدارک نیاز و استراحت و فراغت؛
جالب اینجاست که از دیدگاه جغرافیایی، شهر مکانی است که شاخص های حیاتی انسان در محدوده آن به شکل تبلور یافته عینیت می یابد (شهپری، 1390: 35-33).
2-5-7- مدل های کیفیت زندگی
تشخیص قلمروهای زندگی و چگونگی روابط بین آنها، که می تواند برای پیش بینی کیفیت زندگی مردم مورد استفاده قرار گیرد، باید ضرورتاً در چارچوب یک مدل مفهومی صورت گیرد. مدل های ساختاری گوناگونی برای تشریح این موضوع که، چگونه افراد قلمروهای مختلف را برای ارائه کیفیت کلی زندگی با هم ترکیب می کنند، پیشنهاد شده است. تفاوت های عمده در این مدل ها ناشی از تفاوت در مقیاس ها، شاخص ها و قلمروهای زندگی است که در مطالعه کیفیت زندگی توسط محققان مختلف مورد استفاده قرار گرفته اند. به عنوان مثال، براساس مقیاس، کیفیت زندگی می تواند در سطح فردی و یا گروهی و یا در سطح محلی، شهری، ملی و بین المللی مطالعه شود، و یا بر اساس شاخص ها، برخی مدل های مفهومی کیفیت زندگی مبتنی بر شاخص های عینی و برخی مبتنی بر شاخص های ذهنی می باشند، در حالیکه برخی دیگر مبتنی بر هر دو نوع شاخص می باشند.
2-5-7-1- مدل کیفیت زندگی هنکوک و همکارانش
هنکوک و همکارانش نیز در سال 1999 مدلی را برای تبیین مفهوم کیفیت زندگی در نواحی شهری ارائه دادند (شکل 6 ). مدل آن ها بر سه قلمرو اجتماع، محیط و اقتصاد تأکید دارد. تعیین صریح قلمروها و ارائه تصویری از ارتباط متقابل مفاهیم زیست پذیری، کیفیت زندگی و پایداری مزیتی برای این مدل است و می تواند برای تدوین ابعاد پایداری، رفاه و کیفیت زندگی شهری در یک جامعه مورد استفاده قرار بگیرد (Hancock & et al, 1999: 24).

شکل 2-6- مدل مفهومی عوامل مؤثر در کیفیت زندگی شهری

مأخذ: Hancock et al, 1999

2-5-7-2- مدل کیفیت زندگی کامپل و همکاران
کامپل و همکاران وی در سال 1976، در گزارش کیفیت زندگی مردم امریکا به تدوین مدلی از عوامل پرداختند که در ابراز رضایتمندی شخص از هر یک از قلمروهای زندگی و شیوه ی تعیین رضایتمندی کلی از زندگی موثر بود. این مدل در شکل (7) نمایش داده شده است. این مدل مبین آن است که موقعیت عینی شخص در هر یک از قلمروهای زندگی مثل بهداشت، در ادراک وی از آن موقعیت موثر است، اما این ادراک ممکن است نسبت به موقعیت عینی(به لحاظ خصوصیات شخصی فرد) کاملاً متفاوت باشد. در مرحله بعد، موقعیت ادراک شده با معیارهای مقایسه ی شخص ترکیب شده، تا ارزیابیش از آن قلمرو مشخص گردد. مجدداً خصوصیات شخصی با ارزشیابی شخص ترکیب شده، تا رضایتمندی در آن قلمرو تعیین گردد، و سرانجام، رضایتمندی در همه قلمروهای زندگی ترکیب شده، تا کیفیت کلی زندگی شخص را مشخص نماید.

شکل 2-7- مدل کیفیت زندگی کامپل و دیگران

مأخذ: Combell & et al, 1976 به نقل از ستاری، 1389، 35-34
2-5-7-3- مدل کیفیت زندگی لندزمن
مدل کیفیت زندگی سه عاملی لندزمن، ارزش های شخصی، همراه با شرایط زندگی و رضایتمندی از زندگی را در تعامل با هم تعیین کننده کیفیت زندگی می داند. در این مدل سنجش کیفیت زندگی هم بر اساس شاخص های ذهنی و هم شاخص های عینی می باشد و میزان اهمیتی که شاخص های عینی و ذهنی داده می شود و چگونگی ترکیب آنها بر هم مبنای ارزشهای افراد می باشد. تصمیم گیری در مورد اهمیت و چگونگی وزن دهی به معیارها بر اساس ارزش های شخصی، به این صورت است که معیارهایی که فاقد مبنایی برای رتبه بندی و تعیین اهمیتی هستند که افراد مختلف به ابعاد مختلف زندگی می دهند، معمولاً با ارزش دهی مساوی با هم ترکیب می شوند. در غیر این صورت، برای تولید یک ساختار وزن دهی از پیش فرض های مربوط به اهمیت نسبی ابعاد مختلف استفاده می گردد. مدل کیفیت زندگی لندزمن به این دلیل که چارچوبی سلیقه ای را برای ترکیب معیارها به کار می برد، مورد استفاده قرار گرفته است.

شکل 2-8- مدل کیفیت زندگی لندزمن

مأخذ: Landesman, 1986 به نقل از Flace & Perry, 1995: 55

2-5-7-4- مدل کیفیت زندگی فلیس و پری
کیفیت زندگی در مدل فلیس و پری مترادف با ارزیابی کلی بهزیستی تعریف می شود. بهزیستی کلی در این تعریف، فراتر از بهزیستی ذهنی می باشد. در مدل فلیس و پری، سنجش کیفیت زندگی، به وسیله شاخص های عینی و همچنین ارزیابی ذهنی از بهزیستی کالبدی، مادی، اجتماعی، احساس و میزان توسعه و فعالیت های هدفمند می باشد که با توجه به مجموعه ارزش های شخصی، وزن دهی و اهمیت گذاری می گردد.

شکل 2-9- مدل کیفیت زندگی فلیس و پری

مأخذ: Flace & Perry, 1995: 62

2-5-7-5- مدل کیفیت زندگی رافائل
مدل کیفیت زندگی رافائل دارای سه معیار می باشد که عبارتند از:
نخست: بودن:
کالبدی-سلامت کالبدی
روانشناختی – سلامت ذهنی، احساسات، سازگاری، شناخت
روحی – ارزش های شخصی، روابط و اعتقادات
دوم: تعلق داشتن – روابط فرد با محیط:
کالبدی-مسکن، محل کار، همسایگی، مدرسه و اجتماع
اجتماعی-خانواده، دوستان، همسایه ها وغیره
سوم: شدن – فعالیت های هدفمند برای دستیابی به اهداف و

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه رایگان درباره کیفیت زندگی، شاخص های عینی، ابعاد کیفیت زندگی، شاخص های ذهنی Next Entries پایان نامه رایگان درباره کیفیت زندگی، حمل و نقل، فرامنطقه ای، توسعه صنعتی