پایان نامه رایگان درباره منابع طبیعی، بلای منابع، درآمدهای نفتی، عملکرد اقتصادی

دانلود پایان نامه ارشد

منابع نفتي، تخصيص منابع، ساختار نظام توليد و ساختار توزيع درآمد و ثروت را چگونه تغيير مي‎دهد؟

اقتصاددانان براي چند دهه بر روي اين موضوع بحث مي‎کردند که سيستم‎هاي اقتصادي که پس از استقلال بسياري از کشورهاي توسعه يافته و به طبع آن سياست‎هاي اقتصادي که در اين کشورها بکار گرفته شد مي‎بايست بر خلاف توسعه اقتصادي عمل کند، يعني منجر به عدم تخصيص بهينه منابع‎، رشد اقتصادي پائين، بي‎عدالتي، فقر گسترده‎، فساد و غيره گردد. شواهد تجربي نيز تا حدودي بر اين ادعا صحه مي‎گذارند. سيستم‎ها و سياست‎هاي اقتصادي الزاما براي گسترش توسعه اقتصادي طراحي نشده‎اند، بلکه ممکن است بهبود وضعيت عده‎اي يا گروهي خاص به عنوان هدف در نظر گرفته شده باشد.

در اين ميان عده‎اي از اشخاص ممکن است براي تاثيرگذاري در عرصه سياسي با يکديگر رقابت کنند که اين گونه فعاليت‎ها را فعاليت‎هاي رانت‎جويي مي‎نامند. رانت‎جويي در کشورهايي که گروه‎هاي سياسي پررنگ‎تری در جامعه دارند تأثيرات بيشتري مي‎گذارد. در واقع رانت‎جويي و هزينه‎هاي متعاقب آن مي‎تواند بخشي اساسي از اين معما باشد که چرا برخي کشورها بيشتر توسعه مي‎يابند و برخي کمتر. بررسي تاريخ اقتصادي کشورها نشان مي‎دهد که ميزان منابع در دسترس يک کشور محدوديت چندان اساسي روي شکوفايي آن ايجاد نمي‎کند. بلکه نحوه مديريت منابع در دسترس يک ملت است که مي‎تواند براي اعضاي آن جامعه رفاه را به ارمغان بياورد.

کارل برونر 2(1985) معتقد است که تصميم اعضاي يک جامعه براي تخصيص منابع در دسترسشان به فعاليت‎هاي ارزش افزا مانند توليد يا ارزش‎کاه مانند رانت‎جويي به کيفيت نهادها و ساختار انگيزشي هدايت کننده منابع در آن جامعه بستگي دارد. اصولا هر ملتي مجموعه‎اي از اهداف اجتماعي نسبتا مشخص و منابع محدودي جهت برآوردن آنها دارد. از اين رو مهمترين تصميم اجتماعي آنها بايد اين باشد که چگونه منابع کمياب در اختيارشان را تخصيص دهند که به بهترين نحوه ممکن و با توجه به تکنولو‍ژي‎هاي موجود نيازها و اهداف اجتماعي شان را برآورد سازد. تجربه تاريخي کشورها نشان داده است در جاهايي که دولت سازوکار مسلط مديريت منابع مي‎شود پديده‎هايي مانند رانت‎جويي، فساد سياسي و اقتصادي فراگير و هزينه‎هاي زيادي بر ساکنان آنها تحميل خواهد شد.

3.1 اهمیت و ضرورت موضوع
اهمیت موضوع تأثیر منابع طبیعی بر فساد تا بدانجاست که بسیاری از مقالات در دهه‎های گذشته، به بررسی تأثیر محیط زیست بر کیفیت نهادی پرداختهاند. با توجه به تأثیری که منابع طبیعی میتواند بر کیفیت نهادی داشته باشد، میتوان انتظار داشت که با تغییر کیفیت نهادی، سطح فساد نیز دستخوش تغییر شود. این مطالعه بر آنست تا با بررسی ابعاد مختلف تأثیرگذاری وفور منابع طبیعی (نفت)، نقش آن را در ایجاد فساد در کشورهای نفتی عضو اوپک بررسی نماید. پس از شناخت عوامل نهادی متأثر از منابع طبیعی و مقایسه تطبیقی آن با کشورهای نفتی دارای سطح فساد پایین، کیفیت نهادی، وجوه افتراق و اشتراک این کشورها، مورد کنکاش قرار خواهد گرفت.

4.1 اهداف تحقیق
در اين مطالعه هدف بررسي تأثیرات مستقیم و غیر مستقیم منابع طبیعی بر فساد مي باشد و نيز بررسی تأثیر منابع طبیعی بر کیفیت نهادي است.
به منظور بررسي اثر مستقيم منابع طبيعي بر فساد با استفاده از ابزار اقتصاد سنجي به بررسي اثر صادرات نفتي بر آزادي از فساد و براي بررسي اثر غير مستقيم به بررسي اثر كيفيت نهادي بر اين شاخص پرداخته خواهد شد. اثر منابع طبيعي از كانال كيفيت نهادي بر فساد همان اثر غير مستقيم مي‎باشد. بدين منظور بايد تاثير صادرات نفتي بر آزادي از فساد منفي و معني دار و تاثير كيفيت نهادي بر فساد مثبت و معني‎دار باشد. و همچنين اثر صادرات نفتي بر كيفيت نهادي نيز منفي و معني‎دار باشد.

5.1 سوال‎های تحقیق
الف: پرسش‌ اصلی:
آیا وفور منابع طبیعی، به افت کیفیت نهادی در کشورهای عضو اوپک منجر شده است؟
ب : پرسش‌ فرعی:
تأثیر مستقیم و غیر مستقیم منابع طبیعی بر فساد، چگونه است؟

6.1 فرضیه‎های تحقیق
الف: فرضیه اصلی:
افزایش درآمدهای نفتی، تأثیر منفی معنیداری بر کیفیت نهادی دارد.
ب : فرضیه‌ فرعی:
درآمدهای نفتی، هم دارای اثر مستقیم و هم اثر غیرمستقیم بر فساد است.
7.1 متغیر‎های در نظر گرفته شده
فساد3
براي متغير فساد شاخص آزادي ار فساد در نظر گرفته شده است.
4کیفیت نهادی
براي اين متغير از شش شاخص (کیفیت مقررات تنظیمی، حاکمیت قانون، اثر بخشی دولت، ثبات سیاسی، حق اظهار نظر و پاسخگویی توسط نهاد های دولتی). به منظور بررسی اثر کیفیت نهادی ازمتغیر ابزاری (ابزار کیفیت نهادی) استفاده شده است. و براي متغير ابزاري از شاخص GDP استفاده شده.
5ثروت منابع طبیعی
برای بررسی اثر ثروت منا بع طبیعی از شاخص صادرات نفتی استفاده شده است.
8.1 تعریف مفاهیم و واژگان اختصاصی طرح

اوپک: سازمان كشورهاي صادركنندهی نفت می‎باشد که درحال حاضر اعضاي آن عبارتند از: (ايران، عربستان، عراق، كويت، ونزوئلا، ليبي، قطر، الجزاير، امارات متحده عربي، آنگولا، نيجريه و اكوادور) و نيز اعضاي سابق آن عبارتند از: گابن، اندونزي و همچنين دارای منشور، ارکان و اهداف مختلفی است.

فساد: عبارت فساد در انگلیسی از کلمه لاتین کراپشن6 گرفته شده که به معنی نزول و افول اخلاقی، رفتار پست، رذیلانه و زشت است. این مفهوم شامل افول فیزیکی نظیر تخریب یا ضایع کردن هر چیزی است و یا اضمحلال اخلاقی و تخریب و یکپارچگی در انجام وظیفه از طریق اخذ رشوه، رفتارهای تبعیض آمیز و “پارتی بازی”را شامل می‎شود و ابعاد مختلفی دارد.7

نهاد: از نظر تعريف، نهادها قوانين بازي يا قيدهايي هستند که از جانب نوع بشر به منظور تنظيم روابط متقابل انسان‎ها وضع شده‎اند. در نتيجه نهادها سبب ساختارمند شدن انگيزه‎هاي نهفته در مبادلات سياسي و اقتصادي مي‎شوند. مهم‎ترين کارکرد نهادها، کاهش عدم اطمينان و هزينه‎هاي مبادله در فعاليت هاي اقتصادي، اجتماعي و سياسي جوامع است (داگلاس نورث).8

9.1 روش گردآوری اطلاعات و داده ها
در این پایان‎نامه از روش کتابخانه‎ای برای دستیابی به تحقیقات و مقالات مرتبط با رساله استفاده شده است. همچنین از منبع اطلاعاتی شاخص‎های توسعه جهانی (WDI) برای دستیابی به برخی داده‎های تحقیق استفاده گردیده است. برای انجام محاسبات آماری و اقتصاد سنجی پایان‎نامه نیز از نرم افزار Excel و EViews استفاده شده است. در این پایان‎نامه با استفاده از روش سیستم معادلات همزمان (روش پانل) به بررسی ارتباط بین وفور منابع طبیعی پایان‎پذیر و فساد از دریچه کیفیت نهادی خواهیم پرداخت و در کنار این متغیرها از سایر متغیرهای مستقل اثرگذار بر متغیرهای درون‎زا استفاده می‎کنیم.

10.1 مشکلات و تنگناهای تحقیق
تا این زمان بیشتر کار‎های انجام شده در مورد بلای منابع به صورت بررسي اثر آن بر روي عوامل مختلف از قبيل رشد و … بوده بطوريكه تقريبا هيچ مطالعه‎اي به بررسي اثر وفور منابع بر فساد در كشورهاي عضو اوپك به طور مستقيم نپرداخته است و تحقیقات اندکی در اين زمينه وجود دارد. اما توجه به این بحث که موضوع عوامل ایجاد بلای منابع علی رغم اشتراکاتی که در کشور‎های مختلف وجود دارد، قابل تعمیم به همه‎ی کشور‎ها نبوده و بررسی عوامل داخلی کشور‎ها (به خصوص ساختار نهادی آنها) کلید یافتن کشور‎های مبتلاست زمینه‎ساز تلاش‎هایی در یافتن معیار‎هایی در این جهت شد. در مجموع می‎توان گفت که اقدامات انجام شده در جهت موردی کردن اثبات وجود بلای منابع قابل توجه نبوده و معیار‎ها و روش‎های ارائه شده در سطح ابتدایی قرار دارند. این مسئله را در این قالب می‎توان تحلیل نمود، که وجود مشکلات فراوانی که در جهت موردی کردن اثبات وجود بلای منابع وجود دارد عامل اصلی عدم توجه جدی به آن است. مهمترین مشکل پیش‎روی، عدم وجود شاخص‎های مناسب و عدم وجود آمار و اطلاعات کافی جهت استفاده از ابزار اقتصاد سنجی در این زمینه است. این مشکلات که در ادامه بیشتر به آنها خواهیم پرداخت سبب شده‎اند که رویکرد تحلیل برای اثبات این مسئله کارآمدترین روش در دسترس باشد.

11.1 قلمرو سازمانی تحقیق
این تحقیق به دنبال بررسی دلایل امکان وجود بلای منابع در اقتصادهای نفتی از كانال كيفيت نهادي است. در واقع این مطالعه فتح بابی در بررسی یکی از مهم‎ترین مشکلات اقتصاد هاي نفتي از دید‎گاهی جدید خواهد بود؛ برای این منظور با توجه به مشکلات مطرح شده از بهترین روش در دسترس یعنی روش تحلیل استفاده شده است و شاخص‎هایی به عنوان عوامل اصلی درمسئله‎ی بلای منابع با الهام از مستندات عدیده‎ای که در این زمینه وجود دارد مد نظر قرار گرفته و بر اساس آنها و در قالب روش سیستم معادلات همزمان (روش پانل) در دوره زمانی سال‎های 1996 تا 2012 ، ارتباط بین منابع طبیعی، کیفیت نهاد‎ها و فساد در 12 کشور نفت‎خیز بررسی شده است. که این شاخص‎ها وجود بلای منابع را به طور کلی در بین کشور‎های مختلف رد نمی‎نماید. برای این منظور فرضیه‎ی (افزایش درآمدهای نفتی، تأثیر منفی معنی‎داری بر کیفیت نهادی دارد) به عنوان فرضیه اصلی و فرضیه‎ی (درآمدهای نفتی، هم دارای اثر مستقیم و هم اثر غیرمستقیم بر فساد است) به عنوان فرضیه‌ فرعی مورد آزمون قرار می‎گیرد. نتایج حاکی از آن است که کشور‎هایی که دارای منابع طبیعی هستند مستعد‎ترین کشور‎ها در ابتلا به شمار می‎روند. همچنان نشان داده شد که منابع طبیعی به خودی خود عامل اصلی این مشکل نبوده بلکه این وضعیت نامناسب (کیفیت نهادی) این کشور‎هاست که سبب شده این موهبت الهی تبدیل به مشکل اساسی و بزرگ در این کشور‎ها گردد.
وضعیت این شاخص‎ها در اين كشورها تحلیل شده تا امکان ابتلای اقتصاد اين گروه از كشورها بررسی گردد. موضوع اصلی مورد بررسی در این‎جا این است که، مشکل بلای منابع بر اثر وجود درآمد‎های ناشی از منابع طبیعی در اقتصاد اين كشورها موضوعیت داشته و مهمترین دلیل ایجاد آن نیز کیفیت نهادی ضعیف در اين كشورها است. سپس پیشنهاداتی برای کاهش این مشکل اساسی از اقتصاد اين کشورها ارائه شده که می‎تواند یاریگر آن‎‎ها در غنا بخشیدی به توان تحلیلی این رویکرد باشد تا بدین ترتیب فهمی بهتر از یکی از مهم‎ترین و جدی‎ترین مسائل و مشکلات اين كشورها در اختیار داشته باشیم.

مبانی نظری و پیشینه پژوهش
1.2 مقدمه
بسیاری از مسائل اقتصادی، اجتماعی و سیاسی کشور‎های رانتی از طریق وابستگی این کشور‎ها به درآمد‎های نفت قابل توضیح است. فساد نیز از جمله مقوله‎هایی است که می‎توان ریشه آن را در رانت جویی حاصل از درآمد‎های نفتی دانست. در این فصل به بررسي پيشينه‎ي تاريخي و مباني نظري رابطه وفور منابع طبیعی، کیفیت نهادی و فساد پرداخته خواهد شد و بررسی مختصری بر روی گروهي از كشور هاي (عضو اوپک) صاحب منابع صورت می‎گیرد، تا مشخص گردد که مبانی نظری تا چه حد با تجربیات کشور‎ها مطابقت می‎یابد.

در ادامه رویکردهای مختلف در خصوص نقش کیفیت نهادی در رابطه با وفور منابع طبیعی و فساد مورد بحث قرار خواهد گرفت بدين منظور ابتدا به تعریف نهاد‎ها و بررسی نقش نهاد‎ها و ریشه‎های نهاد‎گرایی پرداخته مي‎شود. سپس به بررسی پدیده بلای منابع از جنبه‎های مختلف پرداخته مي‎شود و نشان داده مي‎شود که بر اساس رویکرد بلای منابع، مهمترین کانال‎های انتقال اثر منابع طبیعی بر عملکرد اقتصادی چه بوده و هر یک چگونه این اثر را توضیح می‎دهند. همچنین نشان داده مي‎شود که بر اساس شواهد موجود مهمترین کانالی که از طریق آن منابع طبیعی بر عملکرد اقتصادی اثر می‎گذارند، تاثیرات نهادی بوده که به طور مفصل‎تر به این بحث پرداخته مي‎شود و به مهمترین جنبه‎های مربوط به آن مانند فساد، پاسخگویی، ثبات سیاسی و … پرداخته مي‎شود.
تحلیل تاریخی نشان می‎دهد که کشور‎های رانتی که فاقد سیستم دموکراتیک هستند، از فساد بیشتری رنج می‎برند و بر عکس

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه رایگان درباره منابع طبیعی، عوامل نهادی، معادلات همزمان، عملکرد اقتصادی Next Entries پایان نامه رایگان درباره منابع طبیعی، منابع نفتی، مواد معدنی، توسعه انسانی