پایان نامه رایگان درباره منابع طبیعی، بیماری هلندی، رابطه مبادله، مواد معدنی

دانلود پایان نامه ارشد

معتقدند که روش استدلال منطقي روشي است که از حقايق شخصي آغاز مي‎شود و از حالات خاص به نتايج کلي مي‎رسد. چنان چه اين روشي به درستي به کار رود از لحاظ تحقيق علمي حائز اهميت بوده و به قانونمندي‎هاي علمي منجر مي‎شود(حسین امامی 1386).

7.2 بررسی ابعاد مختلف نفرین منابع در اقتصاد‎های وابسته به منابع طبیعی
8.2 نفرین منابع
مسئله‎ی نفرین منابع امروزه در علم اقتصاد کاملا شناخته شده است. اصطلاح نفرین منابع اولین بار در سال1993 توسط آتی20 مطرح شد. آتی این بحث را در کتابی با عنوان ” توسعه حمایت شونده دراقتصاد‎های معدنی: قضیه‎ی نفرین منابع21 ” مطرح نمود. وی در این کتاب این بحث را مطرح می‎کند که گر چه بر طبق دیدگا‎هی سنتی در توسعه، نقش منابع طبیعی در توسعه کشور‎ها در مراحل اولیه‎ی توسعه حیاتی است، اما شواهدی که از تلاش کشور‎ها در راه صنعتی شدن پس از جنگ جهانی دوم به‎دست آمده است و همچنین عملکرد کشور‎های در حال توسعه دارای منابع معدنی از سال 1960 نشان می‎دهد که ممکن است این منابع برای کشور‎هایی با درآمد پایین و متوسط، کمتر سودمند باشد.
آتی ادامه می‎دهد:” شواهد جدید نشان می‎دهد نه تنها ممکن است که کشور‎های دارای منابع طبیعی غنی22 در استفاده از این موهبت‎ها شکست بخورند بلکه ممکن است به طور بالقوه عملکردی بدتر از کشور‎های کمتر بهره‎مند 23 از منابع طبیعی داشته باشند. این نتایج بحث بر انگیز بنیان نظریه نفرین منابع است” یک سال پس از اینکه آتی این بحث را مطرح نمود، دی لانگ و ویلیامسون 24 1994 نشان داد که عملکرد بد کشور‎های دارای منابع طبیعی، معطوف به دوران پس از جنگ جهانی نبوده است و مقایسه عملکرد کشوری غنی مانند اسپانیای قرن 17 که به منابع طلای آمریکای جنوبی دست یافته بود، در برابر سوئیس یا ژاپن در برابر روسیه در قرن نوزدهم، نشان می‎دهد که این مسئله قدمتی طولانی دارد ( استی جنز25 2005 ). در واقع در بحث نفرین منابع نیز سوال این بود که چرا کشور‎هایی که دارای منابع فراوانی هستند، رشد آهسته‎تری از کشور‎هایی دارند که از نظر منابع طبیعی فقیر هستند (ساچ و وارنر 2001). اما در حالیکه در بحث بیماری هلندی تاکید بر مدل‎های اقتصادی بود.
در بحث نفرین منابعبه مباحث اقتصاد سیاسی و انگیزه‎های سیاسی توجه بیشتری می‎شود (رابینسون، توریک و ردیر 262006 ) با این حال تبیین‎های مختلفی درباره‎ی علل وقوع نفرین منابع وجود دارد. همان‎طور که رابینسون و همکاران (2006) و توریک (2009) اشاره می‎نمایند این نظریه‎ها را می‎توان به چند گروه تقسیم‎بندی کرد. با اتکا به تقسیم‎بندی‎های این اندیشمندان می‎توان در مجموع این نظریه‎ها را به صورت ذیل تقسیم‎بندی کرد:
گروه اول شامل نظریه‎های مرتبط با سنت بیماری هلندی است که نمونه بارز آن مقاله ساچس و وارنر (1995)، و تورویک (2001) است و همچنان بر مسائلی مانند مزیت نسبی، صادرات و بهره‎وری کل عوامل تولید تاکید دارد.
گروه دوم شامل نظریه‎هایی است که بر بحث رانت‎جویی تاکید می‎کنند: نمونه بارز آنها همانطور که رابینسون و همکاران (2006) اشاره می‎کنند، مقاله‎هایی که توسط بالند و فرانکوایس27 (2000) ، لین و تورنل28 (1999) و تورویک (2002) نوشته شده‎اند. این نظریه‎ها در تبیین خود اشاره‎ای به نقش نهاد‎ها نمی‎نمایند.
گروه سوم شامل نظریه‎هایی است که بر نقش نهاد‎ها تاکید می‎نمایند.

9.2 پدیده نفرین منابع و توسعه اقتصادی
ادبياتي که تحت عنوان نفرين منابع شهرت يافته نشان مي‎دهد که کشورهاي داراي منابع غني طبيعي نسبت به کشورهايي که از منابع طبيعي کمتري برخوردارند از توسعه اقتصادي کمتري برخوردارند. (ساچ29 و وارنر30، 2001( نفرين منابع براي منابعي مانند نفت که از نظر جغرافيايي متمرکزتر هستند بسيار شديدتر اتفاق مي‎افتد تا منابعي مانند کشتزارها که پراکنده هستند. علاوه بر اين اثرات منفي رشد براي کشورهايي که از نهادهاي ضعيفي برخوردارند بيشتر نمايان مي‎شود. (تورویک31، 2006)
برخی از منابع طبیعی (بطور خاص مانند نفت و منابع طبیعی) یک اثر منفی و غیر خطی از طریق آثار زیانبارشان روی کیفیت نهادی رشد می‎گذارند. معمولا اسراف و فساد ناشی از نفت بیشتر از بیماری هلندی مسئول عملکرد ضعیف بلند مدت اقتصاد بوده است.

در ادبیات تئوریک اقتصادی سه دليل براي کاهش رشد ناشي از وفور منابع طبيعي معين شده است:
منابع طبيعي رانت‎هايي را ايجاد مي‎کند که منجر به ايجاد رفتارهاي رانت‎جويانه و اثر ولع32 مي‎شود.
وفور اين منابع مالکيت منابع طبيعي کشورها را در معرض بي ثباتي قرار مي‎دهد، به خصوص در مورد قيمت کالاها که مي‎تواند اثر معکوس بر رشد داشته باشد.
مالکيت منابع طبيعي، کشورها را مستعد پذيرش بيماري هلندي مي‎سازد.

منابع طبيعي از طريق آثار معکوسي که بر نهادهاي اقتصادي مي‎گذارد، رشد اقتصادي را تحت تاثير قرار مي‎دهد. (ايشام33، 2003)
در هنگام تعادل در اقتصاد، ممکن است منابع طبيعي مانند نفت و مواد معدني بصورت يک نفرين براي اقتصاد عمل کنند و يا اينکه نفرين نباشند. اما مطالعات نشان مي‎دهد که يقيناً اين منابع داراي اثر بشدت زيانباري بر روي نهادهاي داخلي هستند که از اين طريق رشد بلندمدت اقتصادي را تحت تأثير قرار مي‎دهند. (سالاي مارتين و سابرامانيان34، 2003)
در کارهای تورویک، بلندو فرانکویس35 نشان داده می‎شود که افزايش در درآمد حاصل از منابع طبيعي ممکن است منجر به تخصيص ناکاراي سرمايه انساني از حالت کارآفرين مولد به رانت‎جو گردد. هادلر36(2006) نشان داد در جايي که اختلاف طبقاتي، حمايت از حقوق مالکيت را تضعيف مي‎کند رانت جويي گسترش پيدا مي‎کند و در نتيجه رشد اقتصادي کاهش مي‎يابد.
مهم‎ترين عوامل گسترش رانت‎ها پروژه‎هاي ملي و وام‎هاي يارانه‎اي37 مي‎باشد. يکي از راه‎هاي ايجاد رانت، پروژه‎هاي ملي مانند سدها، جاده‎ها و بيمارستان‎ها بدست بروکرات‎ها مي‎باشد که مخارج پروژه را بيش از حد واقعيت برآورد مي‎کنند. ما به التفاوت هزينه‎هاي اعلام شده پروژه و هزينه‎هاي واقعي ميان پيمانکار و بروکرات‎ها تقسيم مي‎شود.
وام‎هاي يارانه‎اي نيز معمولا توسط بانکهاي دولتي براي تشويق پروژه‎هاي سرمايه‎گذاري پرداخت مي‎شود. کارآفريناني که به اين وام‎ها دسترسي دارند ممکن است وام‎ها را براي اهداف غير از پروژه مورد نظر صرف کنند.
سؤالي که ممکن است مطرح شود اين است که چرا بسياري از کشورها با وجود منابع طبيعي فراوان فقير هستند؟
اين سؤال، دو پاسخ متفاوت را در ميان اقتصاددانان در پي داشته است:

بيماري هلندي
بيان مي‎کند که وفور منابع طبيعي منجر به انتقال عوامل توليد به بخش‎هايي مي‎شود که توليد در آنجا يک مزيت نسبي محسوب مي‎شود. گیلفاسون و دیگران 38(1999)، ماتسویاما 39(1992)، کروگمن 40(1987) و وینبرگن 41(1984) همگي بيان مي‎کنند که وفور منابع طبيعي در يک بخش ممکن است موجب انتقال عوامل توليد به آن بخش و کاهش رشد توليد شود.
همه مقالاتي که راجع به بيماري هلندي بحث کرده‎اند بر اين مسئله اتفاق نظر دارند که وفور منابع طبيعي ممکن است باعث کاهش توليد و رفاه گردد به اين دليل که رقابت توليدي تغيير مي‎کند زيرا رقابت توليدي است که سطح توليد يا نرخ رشد آن را مشخص مي‎کند.
پاسخ ديگر به اين سؤال که چرا منابع طبيعي بيشتر ممکن است توليد و رفاه را کاهش دهد، رانت‎جويي مي‎باشد. در يک اقتصاد با چندين گروه قدرتمند که همگي دسترسي آزاد به توليد دارند، بهره‎وري بيشتر ممکن است نرخ رشد سرمايه‎گذاري و بنابراين رشد اقتصادي را کاهش دهد. دليل اين اتفاق آنست که وقتي بهره‎وري افزايش مي‎يابد هر گروه سعي مي‎کند سهم بيشتري از توليد را با افزايش تقاضاي عوامل توليد بدست آورد. افزايش جابجايي عوامل توليد منجر به افزايش نرخ ماليات و کاهش بازگشت خالص سرمايه مي‎شود. اين اثر ممکن است بر اثر مستقيم افزايش بهره‎وري غلبه کند. (تورنل و لین42، 1999)

ساز و کار‎های انتقال اثر درآمد‎های عظیم منابع بر عملکرد اقتصادی
1.10.2 کاهش بلند مدت رابطه مبادله، نوسان درآمد و اثر ازدحام
پربیش و سینگر43 بحث کاهش بلند مدت شاخص رابطه مبادله را مطرح نمودند که بیان می‎کند قدرت خرید درآمد حاصل از صادرات نفت، گاز و مواد معدنی برای واردات کالاهای سرمایه‎ای به مرور زمان کاهش یافته ولذا سرمایه‎گذاری توسعه‎ای در یک اقتصاد با مشکل مواجه می‎شود. موضوع کاهش رابطه‎ی مبادله بحث بر انگیز بوده و (هم زمینه‎ی تجربی و هم زمینه‎ی تئوری آن بسیار مناقشه بر انگیز است).
با این حال گهگاه کاهش قیمت اشاره شده توسط مباحث رابطه‎ی مبادله، بزرگ بوده و در یک دوره‎ی نسبتاً کوتاهی رخ می‎دهد. برای مثال UNCTA (1985) بیان می‎کند که برای (جنوب) به طور کلی بین 1980 و 1984 کاهش در عمده‎ی قیمت‎های کالاهای صادراتی باعث ضرر 55 میلیارد دلاری شده که در حکم 63 درصد از کل صادرات کالا در سال 1980 می‎باشد. برای نفت (و گاز تا آنجا که رابطه‎ای بین قیمت‎های نفت و گاز وجود دارد) دیدگاه کاهش قیمت‎های واقعی در طول زمان دارای حمایت تجربی می‎‎باشد. بدین گونه که با گرفتن یک میانگین متحرک 5 ساله از قیمت‎های نفت بین سال 1970 تا 1999 ( تا سال 1985 نفت سبک عربی و پس از آن نفت برنت) مشاهده می‎گردد که قیمت در سال 1974، 15.72 دلار برای هر بشکه بوده که به طور پیوسته و یکنواختی به بالاترین حد خود در سال 1983 یعنی 61.5 دلار رسیده و سپس با کاهش پیوسته به 18.5 دلار در سال 1999 تنزل یافت.
مطمئناً مدیریت درآمد‎های به سرعت در حال رشدی که در پی دوره‎ای از کاهش درآمد‎ها ایجاد شده است نیازمند تمام توانمندی‎های هر دولتی بوده و ممکن است منتج به عملکرد ضعیف اقتصادی در یک کشور شود. آئوتی(1998) و مایکسل (1997) نوسان درآمد را به عنوان یک تبیین ممکن برای نفرین منابع پیشنهاد می‎کنند. اصل بحث این است که درآمد‎های نفت، گاز و مواد معدنی، به خصوص به علت نوسانات شدید قیمت‎ها در دوره‎های نسبتا کوتاهی از زمان، بسیار پر نوسان هستند.
حمایت قوی تجربی‎ برای وجود چنین نوساناتی وجود دارد. مایکسل 1997 بیان می‎کند که بین سال‎های 1972 تا 1992، نوسان رابطه‎ی مبادله‎ی مناطق دارای سهم بالای صادرات کالاهای اولیه دو تا سه برابر بزرگتر از کشور‎های صنعتی در همین دوره بوده است. این نوسان‎ها به طور بالقوه یکسری از مسائل را ایجاد می‎نماید. نوسانات درآمد اجرای سیاست‎های مالی احتیاطی را مشکل می‎نماید. این موضوع در هدف گیری اقتصاد از بی‎اطمینانی سرمایه‎گذاران (که باعث بدتر شدن اوضاع می‎گردد) به سیاست‎های هزینه‎ای، مشکلاتی ایجاد می‎نماید.
همچنین نگرانی‎هایی در مورد امکان اینکه درآمد‎های باد آورده‎ی ناشی از نوسانات قیمت کالاهای صادراتی به جای آنکه سرمایه‎گذاری شوند مورد مصرف قرار گیرد وجود دارد (ساچز و وارنر 1998).فرضیه‎ی درآمد دائمی بیان می‎کند که درآمد‎های بادآورده به جای مصرف به احتمال زیاد پس انداز و سرمایه‎گذاری می‎شوند. اما ساچ و وارنر 1997 شواهدی قوی بر اینکه نشان می‎دهند که کشور‎های دارای منابع غنی نرخ پس انداز بالاتری دارند به دست نیاوردند.

بیماری هلندی
یکی از مهم‎ترین تبیین‎های موجود در بحث درآمد‎های منابع طبیعی است.برای بیماری هلندی بر اساس آزمون آن در ساختار‎های مختلف و اهداف مطالعات، تعاریف نزدیک به هم اما متنوعی ارائه شده است. این تعاریف از زوایای متفاوتی به بیماری هلندی نگریسته‎اند، گاهی در این تعاریف عوارض بیماری بر اساس ساختار اقتصادی کشور‎های مختلف مورد تاکید قرار گرفته و به عنوان وجه تعریف بیماری هلندی عنوان شده است. گاهی در این بیماری علت‎شناسی و علل بروز آن وجه تعریف آن قرار گرفته و بعضی اوقات به بیماری از دیدگاه سازوکار و فرآیند‎های تأثیر ان بر اقتصاد برخی کشور‎ها نگریسته شده و تعریف از بیماری یاد شده با همین رویکرد صورت گرفته است. اصطلاح بیماری هلندی اولین بار برای توضیح پدیده‎ای که در هلند مشاهده شد مورد استفاده

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه رایگان درباره علم اقتصاد، ایدئولوژی، محافظه كاری، علوم اجتماعی Next Entries پایان نامه رایگان درباره منابع طبیعی، بی ثباتی سیاسی، افزایش درآمد، علوم سیاسی